Tìm hiểu về bài cúng tạ mã là một trong những nghi thức quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt, đặc biệt là vào các dịp cuối năm hoặc rằm tháng Bảy. Nghi lễ này không chỉ là sự thành kính tri ân đối với các vị thần linh, gia tiên mà còn mang ý nghĩa cầu mong bình an, may mắn cho gia chủ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như cách thức thực hiện nghi lễ này một cách trọn vẹn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện và chi tiết nhất về nghi thức cúng tạ mã.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng 100 Ngày Về Nhà Mới: Chi Tiết, Đầy Đủ Và Ý Nghĩa
Tổng quan về nghi lễ cúng tạ mã
Nghi lễ cúng tạ mã, hay còn gọi là cúng tạ thần mã, là một phong tục lâu đời của người Việt. Đây là dịp để gia chủ dâng lên các vị thần linh, thổ địa, ông bà tổ tiên những mâm cơm, hoa quả, vàng mã cùng lòng thành kính sau một khoảng thời gian dài đã qua. Nghi lễ này thường được tổ chức vào cuối năm (tháng Chạp) để tạ ơn trời đất, thần linh đã che chở cho gia đình một năm bình an, hoặc vào các ngày rằm, mùng một hàng tháng tùy theo tín ngưỡng của từng gia đình.
Theo các chuyên gia văn hóa dân gian, bài cúng tạ mã không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính mà còn là sự kết nối tâm linh giữa con người và thế giới siêu nhiên. Lễ vật dâng lên thường bao gồm vàng mã, quần áo mã, ngựa mã và các đồ cúng tế khác. Ý nghĩa sâu xa của việc đốt vàng mã trong nghi lễ này là để chuyển tải những mong ước, lòng biết ơn và sự thành tâm của gia chủ đến với các đấng thần linh.
Đối với những người tin tưởng vào phong thủy và tâm linh, việc chuẩn bị một bài cúng tạ mã đúng chuẩn, đầy đủ lễ vật và đọc văn khấn đúng cách sẽ giúp gia chủ tránh được những điều không may, đón nhận tài lộc và sự nghiệp hanh thông. Ngược lại, nếu làm qua loa, không thành tâm có thể dẫn đến những hệ lụy không đáng có trong quan niệm dân gian.
Nguồn gốc và ý nghĩa văn hóa của bài cúng tạ mã
Nguồn gốc lịch sử
Theo các tài liệu dân gian và lịch sử, tục cúng tạ mã có nguồn gốc từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và thờ thần của người Việt. Trong quan niệm của người xưa, thế giới hữu hình và vô hình luôn song song tồn tại. Các vị thần linh, thổ công, long mạch… là những người cai quản một vùng đất, mang lại sự bình yên, màu màng cho con người.
Việc cúng tạ mã xuất phát từ mong muốn “uống nước nhớ nguồn”, tạ ơn các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ. Vào cuối năm, sau khi mùa vụ kết thúc, người dân thường làm một mâm cỗ cúng tạ ơn trời đất, thần linh và mời tổ tiên về sum vầy. Lễ vật thường là các sản vật của mùa vụ, cùng với đó là vàng mã để “tiếp tế” cho thế giới bên kia.
Ngoài ra, bài cúng tạ mã còn được thực hiện vào các ngày đặc biệt như rằm tháng Bảy (Vu Lan), Tết Thanh Minh để thể hiện lòng hiếu孝 với tổ tiên. Trong ngày này, người ta thường cúng cháo, cơm, hoa quả và đốt vàng mã cho các vong linh không nơi nương tựa.
Ý nghĩa tâm linh
Bài cúng tạ mã mang ý nghĩa kép: vừa là sự tri ân, vừa là sự cầu xin.
- Tri ân: Gia chủ tạ ơn các đấng thần linh, thổ địa, bà cô ông mãnh đã che chở, giúp gia đình vượt qua khó khăn, bệnh tật.
- Cầu xin: Mong muốn các đấng tối cao tiếp tục ban phước, che chở cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng.
Việc đốt vàng mã trong nghi lễ này cũng mang một ý nghĩa đặc biệt. Vàng mã được coi là “tiền tệ” ở thế giới bên kia, giúp cho các linh hồn có chi phí sinh hoạt, mua sắm. Khi đốt vàng mã, người thực hiện nghi lễ thường đọc bài cúng tạ mã để “gọi” các linh hồn về nhận lễ vật.
Chuẩn bị lễ vật cho bài cúng tạ mã
Việc chuẩn bị lễ vật cho bài cúng tạ mã là một khâu quan trọng, thể hiện sự thành tâm của gia chủ. Tùy theo điều kiện và mục đích cúng mà lễ vật có thể khác nhau, nhưng về cơ bản phải có những items sau:
Lễ vật cúng thần linh, thổ địa
- Mâm cơm cúng: Gồm xôi, gà luộc, thịt quay, các món ăn chay hoặc mặn tùy theo phong tục. Cần đảm bảo món ăn tươi ngon, trình bày đẹp mắt.
- Rượu, trà, nước: 3 ly nước lọc, 3 ly rượu, 3 ly trà. Nước phải là nước đun sôi để nguội, trà phải là loại ngon.
- Hoa quả: Chọn hoa quả theo mùa, tươi ngon, không dập nát. Nên chọn các loại hoa quả có múi như cam, bưởi, quýt để cầu mong sự no ấm.
- Vàng mã: Gồm vàng thoi, vàng nén, tiền âm phủ, quần áo mã, ngựa mã, và các đồ dùng bằng giấy khác. Lượng vàng mã cần đốt phụ thuộc vào quy mô gia đình và sự thành tâm.
Lễ vật cúng gia tiên
- Bát hương: Gia chủ cần lau dọn bàn thờ sạch sẽ, thay nước cúng, thắp nhang mới.
- Mâm cơm cúng gia tiên: Thường là mâm cơm cúng mặn, có thể có đầy đủ các món như thịt kho, canh, cá, rau… tùy theo truyền thống gia đình.
- Hoa tươi: Hoa cúc, hoa ly, hoa huệ là những loại hoa thường dùng trên bàn thờ gia tiên.
- Vàng mã: Gia tiên sẽ nhận được quần áo mã, giày dép mã, vàng tiền. Gia chủ có thể mua sắm tùy theo nhu cầu của người đã khuất.
Một số lưu ý khi chuẩn bị lễ vật
- Lễ vật phải sạch sẽ: Tất cả các món ăn, hoa quả, đồ cúng đều phải được rửa sạch, tươm tất.
- Tuyệt đối không dùng hoa quả giả: Chỉ dùng hoa quả thật, không dùng hoa quả nhựa hoặc hoa quả giả để cúng.
- Sắp xếp bàn thờ gọn gàng: Bàn thờ phải được lau dọn trước khi cúng, không để lung tung.
Cách thực hiện bài cúng tạ mã đúng chuẩn
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Rằm Tháng Giêng Tại Gia Và Cơ Quan Năm 2026
Thời gian cúng
Thời gian cúng tạ mã thường được chọn vào các giờ tốt, ngày tốt. Gia chủ có thể tham khảo lịch âm hoặc các chuyên gia phong thủy. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm dân gian, nên cúng vào buổi sáng (khoảng 9-11h) hoặc buổi chiều (khoảng 15-17h) để đảm bảo không khí trang nghiêm, ấm cúng.
Các bước thực hiện nghi lễ
Bước 1: Sắp đặt bàn cúng
Gia chủ sắp xếp mâm cúng lên bàn thờ hoặc một chiếc bàn riêng ở nơi trang trọng. Nếu cúng gia tiên, đặt mâm cơm lên bàn thờ. Nếu cúng thần linh, có thể đặt ở sân hoặc trước cửa nhà.
Bước 2: Thắp nhang và khấn nguyện
Gia chủ thắp nhang (3 nén hoặc 5 nén tùy theo từng bàn thờ), vái ba vái rồi đọc bài cúng tạ mã. Khi đọc cần đọc to, rõ ràng, thành tâm. Nội dung bài khấn cần nêu rõ họ tên, địa chỉ, ngày tháng năm cúng, và nêu rõ mục đích cúng tạ ơn.
Bước 3: Đợi nhang tàn và hóa vàng
Sau khi thắp nhang, gia chủ để nhang cháy khoảng 1/3 cây nhang thì bắt đầu hóa vàng. Khi hóa vàng, cần đọc bài khấn cuối cùng để cáo lễ, xin phép thần linh và gia tiên cho hóa vàng.
Bước 4: Hút thuốc và hóa vàng
Gia chủ có thể rót một ít rượu hoặc nước trà vào tro vàng để “tưới” cho vàng cháy hết. Sau đó, gia chủ có thể húp một chút cháo hoặc cơm cúng để nhận lộc.
Văn khấn tạ mã chi tiết
Dưới đây là bài cúng tạ mã chuẩn nhất, được nhiều người sử dụng vào cuối năm hoặc các ngày rằm, mùng một. Gia chủ có thể in ra hoặc học thuộc để đọc khi cần.
Văn khấn thần linh, thổ địa
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần linh, Thổ địa, Tôn thần cai quản trong xứ này.
Tín chủ con là: [Họ tên] Ngụ tại: [Địa chỉ]
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tín chủ con cùng toàn gia quyến sửa soạn lễ vật, kim ngân, hương hoa, trà quả, dâng lên trước án, tạ ơn trời đất, chư vị Tôn thần.
Trong năm qua, nhờ ân phúc của chư vị Tôn thần, gia đình con được bình an, mạnh khỏe, làm ăn tấn tới, mọi việc hanh thông.
Hôm nay, tín chủ con thành tâm sắm sửa lễ tạ, kim ngân, vàng mã, dâng lên trước án, mong chư vị Tôn thần phù hộ độ trì cho gia đình con được mạnh khỏe, an khang, làm ăn phát đạt, gia đình hòa thuận.
Chúng con kính mời các ngài Tôn thần, các vị gia tiên nội ngoại, về hưỡng thụ lễ vật và phù hộ cho gia đình con.
Cẩn cáo!
Văn khấn gia tiên
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật.
Con lạy các ngài Thần linh, Thổ địa.
Con lạy tổ tiên, nội ngoại, các bậc tiên linh.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Rằm 15 Âm Lịch Chi Tiết Nhất Cho Mọi Nhà
Tín chủ con là: [Họ tên] Ngụ tại: [Địa chỉ]
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Thành tâm sắm sửa lễ vật, kim ngân, hoa quả, trà nước, dâng lên trước án, tạ ơn tổ tiên, các bậc tiên linh.
Trong năm qua, nhờ ân phúc của tổ tiên, gia đình con được bình an, mạnh khỏe, làm ăn tấn tới.
Hôm nay, con cùng toàn gia quyến dâng lên lễ tạ, mong tổ tiên phù hộ cho con cháu được mạnh khỏe, an khang, học hành tấn tới, công danh thành đạt.
Chúng con kính mời các ngài Tôn thần, các vị gia tiên nội ngoại, về hưỡng thụ lễ vật và phù hộ cho gia đình con.
Cẩn cáo!
Những lưu ý quan trọng khi cúng tạ mã
Để bài cúng tạ mã được linh nghiệm và tránh những điều không hay, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
Về lòng thành
Lòng thành là yếu tố quan trọng nhất trong mọi nghi lễ tâm linh. Dù lễ vật có sang trọng đến đâu, nếu không có lòng thành thì cũng không được các đấng tối cao chứng giám. Vì vậy, khi cúng, gia chủ cần tập trung, thành tâm, không suy nghĩ lung tung.
Về cách đọc bài khấn
Khi đọc bài cúng tạ mã, cần đọc rõ ràng, không vấp váp, không cười đùa. Nếu không thuộc bài, có thể in ra và đọc theo. Tuyệt đối không đọc sai tên của các đấng thần linh và gia tiên.
Về việc hóa vàng
Khi hóa vàng, cần đốt hết các đồ mã, không để sót lại. Tro vàng sau khi đốt xong có thể rải ở gốc cây hoặc chôn ở nơi sạch sẽ, không nên vứt lung tung.
Về phong thủy
Nếu gia chủ am hiểu phong thủy, có thể chọn giờ tốt để cúng. Bàn thờ phải được đặt ở nơi thông thoáng, không bị góc nhọn chĩa vào, không đặt ở nơi ẩm thấp.
Các trường hợp cần cúng tạ mã
Cúng tạ mã cuối năm
Đây là nghi lễ quan trọng nhất, được thực hiện vào các ngày 23 tháng Chạp (ông Táo về trời) hoặc các ngày 28, 29, 30 tháng Chạp. Gia chủ tạ ơn thần linh, thổ địa và gia tiên đã phù hộ cả năm.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Giỗ Tổ Thợ Hồ: Văn Khấn Chi Tiết Và Những Điều Cần Biết
Cúng tạ mã rằm tháng Bảy
Rằm tháng Bảy (Vu Lan) là ngày xá tội vong nhân. Ngoài việc cúng gia tiên, gia chủ có thể cúng tạ mã cho các vong linh không nơi nương tựa. Lễ vật thường là cháo, cơm, quần áo mã, vàng mã.
Cúng tạ mã khai trương, khai trương
Khi mở cửa hàng, công ty, gia chủ thường cúng tạ mã để tạ ơn thần linh, thổ địa và cầu mong buôn may bán đắt. Lễ vật thường có heo quay, gà luộc, hoa quả, vàng mã.
Cúng tạ mã khi gia đình có việc vui
Khi gia đình có việc vui như cưới hỏi, sinh con, mua nhà mới, gia chủ cũng có thể cúng tạ mã để cảm tạ tổ tiên, thần linh.
Các câu hỏi thường gặp về bài cúng tạ mã
Có bắt buộc phải dùng vàng mã khi cúng tạ mã không?
Theo quan niệm dân gian, vàng mã là một phần không thể thiếu trong bài cúng tạ mã. Tuy nhiên, nếu gia chủ không có điều kiện, có thể cúng tạ mã không dùng vàng mã, chỉ dùng hoa quả, trà nước, lòng thành tâm. Điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành.
Có thể cúng tạ mã vào ban đêm không?
Thường thì các nghi lễ cúng tạ mã được thực hiện vào ban ngày, đặc biệt là các giờ tốt. Không nên cúng vào ban đêm vì theo quan niệm dân gian, ban đêm là thời gian của các vong linh, không phù hợp để cúng tạ thần linh, tổ tiên.
Có thể thay thế bài cúng tạ mã bằng cách khác không?
Ngoài việc đọc bài cúng tạ mã, gia chủ có thể làm các việc thiện như bố thí, từ thiện, phóng sinh để tạ ơn. Tuy nhiên, việc cúng tạ mã vẫn là nghi lễ quan trọng không thể bỏ qua.
Kết luận
Bài cúng tạ mã là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt. Đây không chỉ là nghi lễ thể hiện lòng biết ơn mà còn là cách để gia chủ cầu mong những điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa, cách chuẩn bị và thực hiện nghi lễ này một cách trọn vẹn nhất.
Gia chủ có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về văn hóa, tâm linh và phong thủy tại chuaphatanlongthanh.com để có thêm kiến thức và chuẩn bị cho các nghi lễ của gia đình một cách tốt nhất.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
