Tiết Đông chí, một trong 24 tiết khí quan trọng của người Á Đông, đánh dấu thời điểm mặt trời ở vị trí xa Trái Đất nhất và cũng là ngày có thời gian ban ngày ngắn nhất, đêm dài nhất trong năm. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, đây lại là thời điểm “dương khí” bắt đầu sinh trưởng, khởi đầu cho một chu kỳ mới. Chính vì vậy, lễ cúng ngày Đông chí được coi là dịp để tạ ơn trời đất, tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Vậy văn khấn ngày đông chí như thế nào là đúng? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về phong tục này, từ ý nghĩa, thời gian, đến các bài văn khấn cụ thể cho từng hoàn cảnh.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp 10+ Bài Cúng Đám Ma Chuẩn, Ý Nghĩa Dành Cho Gia Chủ
Ý nghĩa sâu xa của lễ cúng ngày Đông chí
Nguồn gốc và quan niệm dân gian
Tiết Đông chí (khoảng ngày 22 hoặc 23 tháng 12 dương lịch) trong tiếng Hán được gọi là “Đông chí”, nghĩa là “trời đất gặp nhau”. Người xưa quan niệm rằng, đây là thời điểm “âm khí” lên đến đỉnh điểm và bắt đầu suy giảm, trong khi “dương khí” thì yếu nhất nhưng lại bắt đầu sinh sôi. Câu nói “Đông chí nhất dương sinh” chính là để diễn tả hiện tượng này.
Đông chí được coi là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm, thậm chí còn được gọi là “tiểu niên” (năm nhỏ) ở một số vùng. Việc tổ chức cúng bái vào ngày này không chỉ là để cầu mong thời tiết ấm lên, mùa màng bội thu mà còn là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu kính với ông bà, cha mẹ.
Mục đích của việc cúng lễ
- Tạ ơn trời đất, tổ tiên: Cảm tạ một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cầu mong năm tới tiếp tục được phù hộ.
- Cầu an, cầu phúc: Mong muốn sức khỏe dồi dào, gia đình hạnh phúc, công việc thuận lợi.
- Tưởng nhớ người đã khuất: Thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, không quên cội nguồn.
- Khởi đầu một chu kỳ mới: Theo quan niệm, Đông chí là thời điểm “dương khí” bắt đầu, nên đây là lúc thích hợp để cầu mong những điều tốt đẹp cho tương lai.
Có thể bạn quan tâm: 10+ Mẫu Bài Cúng Xe Mới Hài Hước, Độc Đáo, Mang Lại May Mắn Và Tiếng Cười
Thời gian và chuẩn bị cho lễ cúng
Thời gian cúng
Có hai quan điểm phổ biến về thời gian cúng ngày Đông chí:
- Cúng vào buổi trưa (khoảng 11 giờ đến 13 giờ): Đây là thời điểm mặt trời ở đỉnh cao nhất trong ngày, tượng trưng cho “dương khí” mạnh mẽ nhất. Việc cúng vào lúc này nhằm “đón dương khí”.
- Cúng vào buổi chiều (khoảng 17 giờ đến 19 giờ): Một số gia đình chọn thời gian này để cúng, đặc biệt là khi bận rộn vào ban ngày.
Lưu ý: Dù chọn thời gian nào, quan trọng nhất là lòng thành của người cúng. Không nên quá câu nệ mà làm ảnh hưởng đến sinh hoạt chung của gia đình.
Mâm cúng ngày Đông chí
Mâm cúng ngày Đông chí thường không quá cầu kỳ nhưng phải đầy đủ và trang nghiêm. Dưới đây là những lễ vật cơ bản:
- Hoa tươi: Nên chọn hoa cúc, hoa lay ơn hoặc hoa hồng, tượng trưng cho sự thanh khiết và lòng thành kính.
- Nhang (hương): 5 cây hoặc 9 cây.
- Nến hoặc đèn cầy: 1 đôi.
- Trái cây: Chọn 5 loại trái cây tươi ngon, sạch sẽ. Nên tránh những loại quả có gai, có mùi quá nồng hoặc tên gọi không may mắn.
- Xôi gấc hoặc bánh chưng: Đây là món ăn truyền thống, tượng trưng cho sự no ấm, sung túc.
- Bánh kẹo: Một vài loại bánh kẹo ngọt ngào.
- Rượu hoặc trà: 3 chén rượu và 3 chén trà.
- Nước lọc: 3 ly.
- Muối và gạo: 1 chén mỗi loại, tượng trưng cho cuộc sống no đủ.
- Hạt sen, chè: Có thể chuẩn bị thêm để dâng cúng.
- Mâm mặn (nếu có): Gà luộc, heo quay hoặc một số món ăn mặn khác tùy theo phong tục từng vùng miền.
Lưu ý: Tất cả lễ vật phải được chuẩn bị sạch sẽ, tươi mới. Không dùng đồ cũ, hỏng hoặc có mùi lạ để cúng.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Về Nhà Mới Mượn Tuổi: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa
Tổng hợp văn khấn ngày đông chí chuẩn nhất
Văn khấn cúng gia tiên ngày Đông chí
Đây là bài văn khấn phổ biến nhất, được sử dụng trong hầu hết các gia đình Việt Nam vào ngày lễ này.
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương. Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa Long Mạch Đại Vương. Con kính lạy ngài Bản gia Táo phủ Long Thần. Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phong thuỳ, Long mạch Tôn thần. Con kính lạy liệt vị tổ tiên nội ngoại họ [HỌ CỦA BẠN]. Tín chủ (chúng) con là: [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI CHỦ TRÌ]. Ngụ tại: [ĐỊA CHỈ]. Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, trà quả, hương đăng, phẩm vật lòng thành, dâng lên trước án. Cúi xin chư vị Tôn thần, Tổ tiên nội ngoại họ [HỌ CỦA BẠN] thương xót con cháu, linh thiêng giáng lâm, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Phù trì cho con cháu mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi, gia đạo hưng long. Chúng con lễ bạc tâm thành, nhất tâm kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn cúng ngoài trời (cúng Thổ công, Thổ địa)
Nếu gia đình bạn có bàn thờ Thổ công, Thổ địa hoặc muốn cúng ngoài trời để tạ ơn trời đất, có thể sử dụng bài văn khấn sau:
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy ngài Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương. Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa Long Mạch Đại Vương. Con kính lạy ngài Bản gia Táo phủ Long Thần. Con kính lạy các vị Tiền chủ, Hậu chủ gia thần. Tín chủ (chúng) con là: [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI CHỦ TRÌ]. Ngụ tại: [ĐỊA CHỈ]. Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, hương đăng, phẩm vật lòng thành, dâng lên trước án. Cúi xin chư vị Tôn thần thương xót che chở, ban cho chúng con sức khỏe, tài lộc, may mắn, bình an. Cầu mong thời tiết thuận hòa, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc, con cháu ngoan hiền. Chúng con lễ bạc tâm thành, nhất tâm kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn cúng Thần tài ngày Đông chí
Một số gia đình có bàn thờ Thần tài, Mậu ông cũng có thể chuẩn bị mâm cúng và khấn vái vào ngày này để cầu mong tài lộc.
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy ngài Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương. Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa Long Mạch Đại Vương. Con kính lạy các vị Tiền chủ, Hậu chủ gia thần. Con kính lạy ngài Thần tài vị tiền. Tín chủ (chúng) con là: [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI CHỦ TRÌ]. Ngụ tại: [ĐỊA CHỈ]. Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, hương đăng, phẩm vật lòng thành, dâng lên trước án. Cúi xin chư vị Tôn thần, đặc biệt là ngài Thần tài thương xót chứng giám lòng thành, gia hộ cho con buôn may bán đắt, làm ăn phát đạt, tài vận hanh thông. Phù trì cho gia đình con được mạnh khỏe, bình an, mọi điều như ý. Chúng con lễ bạc tâm thành, nhất tâm kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Vô Danh: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Bài Văn Khấn Chuẩn
Những điều cần lưu ý khi cúng ngày Đông chí
Về tâm thái
- Thành kính: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Dù mâm cúng có đơn giản đến đâu, chỉ cần lòng thành, tổ tiên và thần linh sẽ chứng giám.
- Tĩnh tâm: Trước khi cúng nên dành một vài phút để tĩnh tâm, loại bỏ những suy nghĩ tạp niệm, hướng về tổ tiên với lòng biết ơn sâu sắc.
Về trang phục
- Nên mặc trang phục lịch sự, gọn gàng, kín đáo. Tránh mặc đồ hở hang, sặc sỡ quá mức.
Về vị trí cúng
- Cúng gia tiên: Thường được thực hiện tại bàn thờ gia tiên trong nhà.
- Cúng ngoài trời: Có thể cúng tại sân, trước cửa nhà hoặc bất kỳ nơi nào sạch sẽ, thoáng đãng.
Về việc hóa vàng
- Sau khi khấn vái xong,等待 hương cháy hết khoảng 2/3 là có thể hóa vàng mã (nếu có).
- Nên hóa vàng tại một chiếc bát hoặc khay nhỏ, tránh để tro bay lung tung.
Món ăn truyền thống trong ngày Đông chí
Ẩm thực theo vùng miền
- Miền Bắc: Vào ngày Đông chí, người ta thường nấu chè trôi nước (bánh trôi) để cúng. Chè trôi nước tượng trưng cho mặt trời và mong ước về một năm mới tròn đầy, viên mãn.
- Miền Trung: Một số nơi có tục ăn bánh chưng, xôi gấc.
- Miền Nam: Người dân thường nấu cơm, làm gà luộc để cúng.
Ý nghĩa của các món ăn
- Chè trôi nước (bánh trôi): Hình tròn tượng trưng cho mặt trời, nhân đường phên ngọt ngào là mong ước về cuộc sống hạnh phúc, đủ đầy.
- Xôi gấc: Màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, hỷ cuc.
- Gà luộc: Là lễ vật truyền thống, thể hiện sự tôn kính và lòng thành.
Văn khấn ngày đông chí theo từng hoàn cảnh cụ thể
Cúng ngày Đông chí cho người mới mất
Nếu trong năm có người thân mới qua đời, gia đình nên chuẩn bị một mâm cơm chay hoặc mâm cơm mặn đơn giản để cúng, thể hiện lòng nhớ thương và mong muốn người đã khuất được an nghỉ.
[...] (Phần đầu giống văn khấn cúng gia tiên) Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con nhớ đến [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI MỚI MẤT], người đã khuất vào năm [NĂM MẤT]. Chúng con xin dâng lên mâm cơm [CHAY/MẶN] lòng thành, kính cẩn mời [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI MỚI MẤT] về sum họp cùng gia đình, cùng hưởng lễ vật. Chúng con cầu mong [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI MỚI MẤT] được siêu thoát, an nghỉ nơi chín suối. [...] (Phần cuối giống văn khấn cúng gia tiên)
Cúng ngày Đông chí tại cơ quan, doanh nghiệp
Các doanh nghiệp, cửa hàng có thể cúng vào ngày này để cầu mong buôn may bán đắt, công việc thuận lợi.
[...] (Phần đầu giống văn khấn cúng ngoài trời) Tín chủ (chúng) con là: [HỌ VÀ TÊN NGƯỜI CHỦ TRÌ - Ví dụ: Ông Giám đốc công ty ABC]. Ngụ tại: [ĐỊA CHỈ CƠ QUAN/DOANH NGHIỆP]. Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, hương đăng, phẩm vật lòng thành, dâng lên trước án. Cúi xin chư vị Tôn thần thương xót che chở, ban cho công ty chúng con làm ăn phát đạt, buôn may bán đắt, tài vận hanh thông. Cầu mong nhân viên công ty mạnh khỏe, đoàn kết, làm việc hiệu quả. [...] (Phần cuối giống văn khấn cúng ngoài trời)
Cúng ngày Đông chí cho người làm nghề tự do
Những người làm nghề tự do như buôn bán nhỏ lẻ, thợ cắt tóc, thợ sửa xe… cũng có thể cúng để cầu mong công việc thuận lợi.
[...] (Phần đầu giống văn khấn cúng ngoài trời) Tín chủ con là: [HỌ VÀ TÊN]. Ngụ tại: [ĐỊA CHỈ]. Hôm nay là ngày [NGÀY] tháng [THÁNG] năm [NĂM] (tức ngày Đông chí). Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, hương đăng, phẩm vật lòng thành, dâng lên trước án. Cúi xin chư vị Tôn thần thương xót, phù hộ độ trì cho con buôn may bán đắt, làm ăn tấn tới, gặp nhiều may mắn trong công việc. [...] (Phần cuối giống văn khấn cúng ngoài trời)
Những sai lầm thường gặp khi cúng ngày Đông chí
1. Cúng lễ quá cầu kỳ, lãng phí
Một số gia đình vì muốn thể hiện thành ý mà chuẩn bị mâm cúng quá lớn, với nhiều món ăn đắt tiền. Điều này không những không cần thiết mà còn dễ gây lãng phí. Lòng thành mới là điều quan trọng nhất.
2. Không chuẩn bị tâm lý, cúng một cách应付
Việc cúng bái cần sự nghiêm túc và thành kính. Nếu cúng một cách应付, không tập trung, thì dù lễ vật có đầy đủ đến đâu cũng không thể hiện được lòng thành.
3. Cúng vào thời gian không phù hợp
Một số người vì bận rộn mà cúng quá sớm hoặc quá muộn so với ngày Đông chí. Tốt nhất nên cúng vào đúng ngày, hoặc nếu không được thì nên cúng trước một ngày.
4. Không vệ sinh bàn thờ trước khi cúng
Bàn thờ là nơi thiêng liêng, cần phải được lau dọn sạch sẽ trước khi cúng. Việc để bàn thờ bụi bẩn là một sự bất kính.
5. Cho trẻ em, phụ nữ có thai đứng gần khi đang cúng
Theo quan niệm dân gian, những người này “vía nặng”, có thể ảnh hưởng đến không khí thiêng liêng của buổi cúng. Tuy nhiên, điều này không quá khắt khe, tùy theo quan điểm của từng gia đình.
Văn khấn ngày đông chí theo phong thủy
Nhiều người tin rằng việc cúng bái vào ngày Đông chí, khi “dương khí” bắt đầu sinh trưởng, sẽ mang lại nhiều may mắn về mặt phong thủy. Dưới đây là một số lưu ý:
- Hướng đặt mâm cúng: Nên đặt mâm cúng ở hướng Nam hoặc Đông Nam, là những hướng tốt về mặt phong thủy.
- Màu sắc lễ vật: Ưu tiên các màu sắc tượng trưng cho “dương khí” như đỏ, cam, vàng.
- Số lượng lễ vật: Nên chọn số lẻ (3, 5, 7, 9) vì số lẻ tượng trưng cho “dương”, phù hợp với ý nghĩa của ngày Đông chí.
Tổng kết
Lễ cúng ngày Đông chí là một phong tục đẹp, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và ước mong về một năm mới an lành, may mắn của người Việt Nam. Việc chuẩn bị mâm cúng và đọc văn khấn ngày đông chí đúng cách không chỉ để thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, gắn bó hơn.
Dù cuộc sống có bận rộn đến đâu, hy vọng rằng mỗi người chúng ta vẫn có thể dành thời gian để thực hiện nghi lễ ý nghĩa này, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Lưu ý: Bài viết trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Tùy theo phong tục, tập quán của từng vùng miền và từng gia đình mà có thể có những điều chỉnh cho phù hợp. Quan trọng nhất vẫn là lòng thành và sự trang nghiêm trong buổi lễ.
Để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, mẹo vặt gia đình và các thông tin hữu ích khác, bạn đọc có thể truy cập website chuaphatanlongthanh.com.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Hỏi: Không có bàn thờ Thổ công thì có cúng ngoài trời được không?
Trả lời: Được. Bạn có thể cúng ngoài trời tại một vị trí sạch sẽ, thoáng đãng như sân vườn hoặc trước cửa nhà để tạ ơn trời đất.
Hỏi: Nếu bận việc không cúng đúng ngày Đông chí thì sao?
Trả lời: Bạn có thể cúng trước một ngày. Quan trọng nhất vẫn là lòng thành, không cần quá câu nệ nếu hoàn cảnh không cho phép.
Hỏi: Mâm cúng chay hay mặn tốt hơn?
Trả lời: Tùy theo tập quán gia đình và phong tục vùng miền. Nếu gia đình theo đạo Phật hoặc ăn chay thì mâm cúng chay là phù hợp nhất. Nếu không, mâm cúng mặn với gà luộc, xôi gấc… cũng là truyền thống tốt đẹp.
Hỏi: Bài văn khấn có cần học thuộc không?
Trả lời: Không bắt buộc. Bạn có thể in bài văn khấn ra giấy và đọc khi cúng. Điều quan trọng là sự thành tâm và trang trọng khi đọc.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
