Tết đến xuân về, không khí gia đình sum vầy lại rộn ràng trong từng mâm cơm cúng. Một trong những nghi lễ quan trọng không thể thiếu của người Việt chính là lễ cúng tất niên, đánh dấu chặng đường kết thúc một năm cũ và chuẩn bị đón năm mới. Trên mâm cúng gia tiên, mâm cúng thần linh, hình ảnh của con gà luộc với tư thế oai vệ, ngậm bông hoa hồng luôn chiếm giữ vị trí trung tâm. Thế nhưng, câu hỏi “nên cúng gà trống hay gà mái?” lại là một vấn đề khiến không ít người băn khoăn mỗi khi Tết đến. Có người quan niệm phải dùng gà trống, có người lại cho rằng gà mái mới hợp lý. Để làm rõ vấn đề này, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu kỹ hơn về ý nghĩa tâm linh và phong tục tập quán của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thần Tài: Nên Dùng Trứng Sống Hay Tr卵 Chín? Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z
Ý nghĩa của gà trong mâm cúng tất niên
Trước khi đi vào phân tích chi tiết giữa gà trống và gà mái, chúng ta cần hiểu tại sao con gà lại có vai trò đặc biệt quan trọng trong văn hóa ẩm thực và tâm linh của người Việt. Gà không chỉ là một món ăn ngon mà còn là một vật phẩm tế lễ mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, con gà được coi là một trong 12 con giáp, tượng trưng cho sự báo hiệu của ánh sáng bình minh, xua tan bóng tối của đêm đen. Tiếng gáy của gà trống mỗi sớm mai được coi là tiếng gọi của dương khí, của sự sống mới. Trong quan niệm “Tam sinh” (ba vật hiến tế quan trọng nhất là trâu, dê, gà), gà đóng vai trò thay thế cho những vật tế lễ lớn hơn nhưng vẫn giữ được sự thành kính.
Đặc biệt, trong tam cang ngũ thường, con gà còn được gắn liền với đức tính “Tiết” (mùa đông rét mướt, gà vẫn gáy đều). Trong mâm cúng, con gà luộc vàng ươm, tư thế oai phong như một biểu tượng cho sự no ấm, đủ đầy và thịnh vượng. Một con gà cúng phải ngon, không bị sát/testify (gãy cánh, gãy đùi) mới thể hiện được lòng thành của con cháu đối với tổ tiên và thần linh.
So sánh gà trống và gà mái trong lễ cúng tất niên
Để trả lời câu hỏi “cúng gà trống hay mái?”, chúng ta cần phân tích dựa trên khía cạnh văn hóa, phong thủy và cả thực tế sử dụng. Mỗi loại đều có những ý nghĩa riêng, không có quy định cứng nhắc nhưng vẫn có những gợi ý nhất định.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Công Ty Cần Những Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Và Đầy Đủ Nhất
1. Gà trống: Biểu tượng của dương khí và sự mạnh mẽ
Gà trống từ lâu đã được coi là linh vật có khả năng xua đuổi tà ma, mang lại may mắn. Trong phong thủy, gà trống là biểu tượng của ngũ hành Kim, mang lại sự sung túc, giúp gia chủ thăng tiến trong công danh, sự nghiệp.
Khi cúng tất niên, nhiều gia đình ưu tiên chọn gà trống vì những lý do sau:
- Mang ý nghĩa “trống”: Tiếng gáy của gà trống vang xa, mạnh mẽ, tượng trưng cho sự phát triển, sinh sôi nảy nở. Cúng gà trống như một lời cầu mong cho gia đình một năm mới mạnh khỏe, công việc hanh thông, làm ăn tấn tới.
- Tượng trưng cho sự mạnh mẽ, kiên cường: Gà trống có sức sống mãnh liệt, luôn sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ bầy đàn. Điều này phù hợp với mong muốn của gia chủ về một năm mới bình an, gia đình đoàn kết, vượt qua mọi khó khăn.
- Theo quan niệm dân gian: “Mồng 5 là ngày Tết con gà”, gà trống được coi là con vật của sự khởi đầu may mắn. Trong nhiều câu chuyện cổ tích, gà trống cũng là người bạn trung thành giúp đỡ nhân vật chính thoát khỏi nguy hiểm.
2. Gà mái: Biểu tượng của âm khí, sự sinh sôi và ấm no
Bên cạnh gà trống, gà mái cũng là một lựa chọn không kém phần quan trọng. Trong quan niệm “âm dương”, gà mái đại diện cho âm khí, sự đằm thắm, dịu dàng và khả năng sinh sản.
- Tượng trưng cho sự đầm ấm, sum vầy: Gà mái thường đi theo bầy, có tính tập thể cao. Cúng gà mái mang ý nghĩa cầu mong cho gia đình một năm mới hòa thuận, yêu thương, con cháu đề huề.
- Biểu tượng của sự no ấm, sung túc: Gà mái đẻ trứng, trứng nở ra gà con, đó là quy luật của sự sinh sôi. Trong mâm cúng, gà mái luộc thường được trình bày với tư thế nằm úp, hai cánh duỗi tự nhiên, mang lại cảm giác ấm cúng, no đủ.
- Phù hợp với các gia đình mong muốn con cháu: Đối với những gia đình mong muốn có thêm con cháu hoặc cầu mong cho con cái học hành tấn tới, sức khỏe dồi dào, gà mái là một lựa chọn rất phù hợp.
3. Vậy cúng gà trống hay gà mái là đúng nhất?
Thực tế, không có một quy định cứng nhắc nào bắt buộc phải cúng gà trống hay gà mái. Điều này phụ thuộc vào tập quán của từng địa phương và mục đích của gia chủ.
Có thể bạn quan tâm: Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Dân Đông Nam Á: Nguồn Cội, Bản Sắc Và Giá Trị Văn Hóa
- Về mặt phong tục: Đa số các gia đình ở miền Bắc thường có xu hướng cúng gà trống luộc nguyên con, đặc biệt là trong lễ cúng tổ tiên, cúng thần linh. Gà trống được coi là “dương”, là vật hiến tế trang trọng nhất.
- Về mặt tâm linh: Nhiều người cho rằng, cúng gà trống hay gà mái không quan trọng bằng lòng thành và cách trình bày mâm cúng. Tuy nhiên, nếu cúng gà trống, nên chọn gà trống tơ, chân vàng, mào cờ, luộc chín tới, da vàng ươm, không bị rách.
- Về mặt thực tế: Gà trống thường chắc thịt, thơm ngon hơn gà mái già. Tuy nhiên, nếu cúng gà mái, nên chọn loại gà mái tơ, chưa đẻ nhiều, thịt sẽ mềm và ngọt.
Một lưu ý quan trọng: Dù chọn gà trống hay gà mái, khi luộc cần phải giữ được tư thế “ngậm hoa”. Cụ thể, hai chân gà phải duỗi ra sau, hai cánh gập lại, cổ ngẩng cao, mỏ ngậm chặt một bông hoa hồng (hoặc hoa cúc). Tư thế này mang ý nghĩa “gà chầu”, thể hiện sự cung kính trước bàn thờ.
Các yếu tố quyết định đến việc chọn gà cúng
Ngoài việc phân vân giữa gà trống hay mái, khi chuẩn bị mâm cúng tất niên, bạn cũng cần lưu ý đến một số yếu tố sau để đảm bảo mâm cúng được trọn vẹn:
1. Chọn gà như thế nào?
Một con gà cúng tất niên không chỉ cần ngon mà còn phải đảm bảo các tiêu chí về hình thức. Gà phải là gà khỏe mạnh, lông mượt, mắt sáng. Không nên chọn gà ốm, gầy hoặc có dị tật.
- Gà luộc: Khi luộc, nước phải sôi già, nhúng gà xuống rồi nhấc lên vài lần cho gà chín đều. Luộc xong, cho gà vào nước lạnh để da giòn và vàng óng.
- Cách trình bày: Gà luộc xong, để ráo nước, dùng lá chanh lau qua cho sạch. Xếp gà ra đĩa sao cho đẹp mắt, hai cánh gập lại, hai chân duỗi ra sau, mỏ ngậm hoa.
2. Mâm cúng tất niên cần những gì?
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tạ Ơn Trời Đất: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Cách Chu Bị Đầy Đủ
Mâm cúng tất niên thường được chia làm hai mâm: mâm cúng gia tiên và mâm cúng thần linh. Tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục tập quán của từng vùng miền mà mâm cúng có thể khác nhau, nhưng không thể thiếu các món sau:
- Gà luộc: Đã phân tích ở trên.
- Xôi: Xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc xôi đỗ xanh.
- Chè: Chè đỗ đen hoặc chè kho.
- Nước uống: Rượu, nước trà.
- Hoa quả: Tùy theo mùa, nhưng thường là các loại quả có màu sắc rực rỡ, không bị dập nát.
- Bánh kẹo: Các loại bánh truyền thống như bánh chưng, bánh tét, hoặc các loại mứt.
3. Văn khấn cúng tất niên
Văn khấn cúng tất niên là phần không thể thiếu, thể hiện sự thành tâm của gia chủ. Gia chủ có thể khấn theo văn khấn chung của dân gian hoặc văn khấn riêng của gia đình. Nội dung khấn cần tóm tắt lại những việc đã làm được trong năm qua, cảm tạ tổ tiên, thần linh và cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng.
Kết luận
Qua những phân tích trên, có thể thấy rằng việc cúng gà trống hay gà mái trong lễ tất niên không có một quy chuẩn khắt khe nào. Tùy vào quan niệm, mục đích và phong tục của từng gia đình mà có sự lựa chọn phù hợp. Dù là gà trống hay gà mái, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính và sự chuẩn bị tươm tất, chu đáo của gia chủ. Một mâm cúng tất niên ấm cúng, sum vầy cùng gia đình chính là khoảnh khắc thiêng liêng nhất để chào đón năm mới. Chúc bạn và gia đình có một mùa xuân an lành, hạnh phúc và nhiều may mắn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
