Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là ngày “giết sâu bọ”, là một trong những nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời của người Việt. Diễn ra vào ngày 5/5 Âm lịch hằng năm, đây là dịp để mọi người tẩy uế, cầu mong sức khỏe và mùa màng bội thu. Tuy nhiên, mỗi vùng miền lại có những phong tục và đặc sản riêng biệt, tạo nên sự đa dạng trong cách thờ cúng. Việc chuẩn bị một mâm cúng Tết Đoan Ngọ đúng chuẩn không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn giúp gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở ba miền Bắc – Trung – Nam có những điểm gì khác biệt? Để giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện và chuẩn bị lễ vật chu đáo, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các lễ vật truyền thống đặc trưng của từng vùng miền.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Trái Cây: Ý Nghĩa Tâm Linh Và Cẩm Nang Chuẩn Dân Việt
Những thành phần cơ bản không thể thiếu
Dù là ở bất kỳ đâu trên dải đất hình chữ S, một mâm cúng Tết Đoan Ngọ đúng nghĩa vẫn cần hội tụ những thành phần cốt lõi. Đây là những lễ vật bắt buộc để dâng lên tổ tiên và thần linh, thể hiện sự thành tâm của gia chủ.
Đầu tiên không thể không kể đến những sản vật từ trái cây. Người xưa thường có thói quen chọn các loại quả chua như mận, xoài xanh, vải, cóc… vì quan niệm chúng có thể tiêu diệt “sâu bọ” trong người. Ngoài ra, cơm rượu nếp cũng là một thành phần không thể thiếu, có vai trò chính trong việc “giết sâu bọ”. Các lễ vật khác bao gồm hoa tươi, vàng mã, hương, nước sạch và các loại bánh truyền thống. Tùy vào điều kiện và phong tục tập quán mà các gia đình có thể thêm thắt các món đặc sản riêng.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Tiếng Anh Là Gì? Các Cách Dịch Chuẩn Văn Hóa & Phù Hợp Từng Hoàn Cảnh
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ đặc trưng của người miền Bắc
Văn hóa ẩm thực miền Bắc thường mang lại cảm giác thanh đạm, mộc mạc nhưng rất tinh tế. Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở đây cũng không nằm ngoài quy luật đó, tập trung vào những món ăn quen thuộc và mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở miền Bắc thường bao gồm những món cơ bản như: Nước, rượu, bánh tro, bánh ú, hương, vàng mã, hoa, xôi, chè, cơm rượu nếp, và các loại hoa quả như đào, mận, vải, hồng xiêm. Đặc biệt, cơm rượu nếp là món nhất định không thể thiếu trên mâm cúng. Người miền Bắc thường làm cơm rượu nếp cẩm hoặc nếp trắng, ủ men hoa bưởi để có hương vị đặc trưng. Ngoài ra, mâm cúng còn có bánh tro, được làm từ gạo nếp ngâm cùng nước tro của các loại lá cây khô, gói trong lá chuối rồi đem luộc. Bánh tro có vị thanh, mát, rất phù hợp để giải nhiệt trong những ngày hè oi bức. Một số địa phương ở miền Bắc như Lào Cai thường có thêm bánh khúc – một loại bánh làm từ lá khúc và nhân đỗ xanh, tạo nên sự độc đáo trong mâm cúng ngày này.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Hạ Nêu: Ý Nghĩa, Văn Khấn, Và Những Kiến Thức Cần Biết
Đặc sản mâm cúng Tết Đoan Ngọ của người miền Trung
Miền Trung nổi tiếng với sự giao thoa văn hóa giữa hai miền Nam Bắc, cùng với đó là những món ăn dân dã nhưng mang đậm hồn quê. Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở đây cũng mang những dấu ấn rất riêng, không thể trộn lẫn.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ của người miền Trung thường bao gồm những món đồ cơ bản giống như miền Bắc, như các loại trái cây, nước, rượu, bánh tro, bánh ú, hương, hoa, vàng mã, và chè kê. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở các món đặc trưng. Chè kê ăn kèm bánh tráng vừng là một trong những món đặc trưng thường xuất hiện trong mâm cúng của người Quảng Nam và Huế. Chè kê được nấu từ hạt kê, có độ dẻo và thơm, ăn cùng bánh tráng rang giòn tạo nên hương vị khó quên. Ngoài ra, thịt vịt cũng là món thường thấy trên mâm cúng Tết Đoan Ngọ của người miền Trung. Theo quan niệm của người dân nơi đây, vào ngày này, ăn thịt vịt sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh, tẩy uế được những điều không may.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Giao Thừa Ngoài Trời Chi Tiết Và Đúng Lễ Nghi
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ phong phú của người miền Nam
Văn hóa miền Nam luôn mang đặc trưng của sự phóng khoáng, hào sảng và phong phú về ẩm thực. Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở đây cũng không kém phần thịnh soạn, với nhiều món ngon đặc sắc.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở miền Nam về cơ bản vẫn bao gồm trái cây, hương, hoa, vàng mã, rượu, bánh ú bá trạng, cơm rượu. Một số món đặc trưng phổ biến khác là bánh bá trạng, chè trôi nước, xôi gấc, xôi vò. Đặc biệt, chè trôi nước là món không thể thiếu. Món chè này không chỉ ngon mà còn mang ý nghĩa cầu mong mọi việc trôi chảy, suôn sẻ. Ở miền Nam, người dân thường dâng cúng chè trôi nước được làm từ bột nếp, bên trong có nhân đậu xanh, ăn kèm với nước đường hoặc nước cốt dừa đun đường. Vị béo của nước cốt dừa, vị ngọt thanh của đường và độ dẻo của bột nếp tạo nên một tổng thể hài hòa, hấp dẫn.
Bên cạnh các lễ vật chính, người miền Nam còn chú trọng đến bánh ú bá trạng, một loại bánh được làm từ nếp, nhân đậu xanh hoặc thịt, gói trong lá chuối và luộc kỹ. Món bánh này có vị mặn mà, rất đưa cơm và thường được dùng kèm với nước mắm hoặc muối tiêu chanh.
Những lưu ý và phong tục kiêng kị trong ngày Tết Đoan Ngọ
Ngoài việc chuẩn bị mâm cúng, người Việt còn có những phong tục và điều kiêng kị riêng vào ngày này để tránh những điều không may, cầu mong bình an cho gia đình.
Ngày này, nhiều gia đình sẽ có phong tục tắm nước lá để thanh tẩy cơ thể. Nước lá thường là các loại lá có mùi thơm và tính mát như lá bưởi, lá sả, lá chanh… để “giết sâu bọ” bằng cách ăn cơm rượu, vải, mận… Tuy nhiên, để tránh những điều xui rủi, người dân từ xưa kiêng kị làm một số hành động như: không vứt giày dép lộn xộn (vì trong tiếng Hán giày dép là “tà”), kiêng đánh rơi hay chi tiền vào việc không xứng đáng, không mua vật phẩm có hình thù kỳ lạ vì có thể gặp trắc trở. Đây là những lời răn dạy của cha ông để lại, nhắc nhở con cháu phải cẩn trọng và có lối sống chuẩn mực.
Tết Đoan Ngọ không chỉ là ngày lễ để tiêu diệt sâu bọ mà còn là dịp để gia đình sum vầy, thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn đọc có cái nhìn chi tiết và đầy đủ về cách chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ cho ba miền. Dù ở miền nào, chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ cũng là cách để chúng ta trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, ẩm thực và đời sống thú vị, bạn hãy thường xuyên truy cập chuaphatanlongthanh.com nhé.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
