Tết Nguyên Đán không chỉ là khoảnh khắc giao thời thiêng liêng mà còn là dịp để các gia đình thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và thần phật. Theo quan niệm truyền thống, sáng mùng 1 Tết là buổi sáng đầu tiên của năm mới, đánh dấu một khởi đầu mới mẻ. Do đó, việc chuẩn bị mâm cúng vào ngày này được coi trọng đặc biệt, với hy cầu cầu mong một năm mới an lành, mạnh khỏe và hạnh phúc cho mọi thành viên trong gia đình.
Trong bối cảnh hiện đại, xu hướng ăn chay ngày càng trở nên phổ biến không chỉ vì lợi ích sức khỏe mà còn vì ý nghĩa tâm linh thanh tịnh. Mâm cỗ chay cúng ngày đầu năm mùng 1 Tết vì thế cũng được trau chuốt kỹ lưỡng, đòi hỏi sự tinh tế, đầy đủ các món ăn ngày Tết nhưng vẫn giữ được hương vị thanh đạm, tinh khiết. Dưới đây là những hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn ý nghĩa.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Hội Cúng Thần Rừng: Nét Văn Hóa Đặc Sắc Của Người Cơ Tu Và Ý Nghĩa Tâm Linh Sâu Sắc
Có thể bạn quan tâm: Giao Thừa Nên Cúng Chè Gì? Giải Mã 15+ Mâm Cúng Ngày Tết Chuẩn Truyền Thống
Tổng quan về mâm cúng chay ngày mùng 1
Mâm cỗ chay ngày mùng 1 Tết không đơn thuần là những món ăn thông thường mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự bình yên, tịnh tâm cho gia chủ. So với cỗ mặn, cỗ chay đòi hỏi sự kỳ công hơn trong việc chế biến để các món ăn không bị ngán mà vẫn giữ được hương vị đậm đà, bắt mắt.
Theo tín ngưỡng dân gian và phong tục tập quán của người Việt, sáng mùng 1 Tết là thời điểm quan trọng nhất để dâng hương lên bàn thờ tổ tiên. Việc kiêng sát sinh vào ngày đầu năm đã trở thành thói quen của nhiều gia đình. Do đó, một mâm cỗ chay đầy đủ sắc màu, hương vị không chỉ thể hiện sự thành tâm mà còn giúp không khí gia đình thêm ấm cúng, thanh thoát.
Mâm cỗ chay ngày Tết thường được chia thành các nhóm món chính: món xào, món canh, món hấp (hoặc luộc), cùng với các loại bánh kẹo, trái cây dâng cúng. Để mâm cúng được sang trọng và hài hòa, bạn cần lưu ý sắp xếp các món ăn sao cho vừa đủ chất, vừa đẹp mắt.
Có thể bạn quan tâm: Khoa Cúng Phật Độ Âm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Ý Nghĩa, Cách Thực Hiện Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Các món xào chay cho mâm cúng đầu năm
Món xào là một phần không thể thiếu trong mâm cỗ cúng, giúp cân bằng hương vị và màu sắc. Dưới đây là những gợi ý chi tiết cho món xào chay ngày Tết:
Rau củ xào chay
Rau củ xào là món ăn thanh mát, tốt cho sức khỏe. Bạn có thể sử dụng các loại rau củ tươi ngon như súp lơ, cà rốt, đậu Hà Lan, nấm mỡ, và bắp non. Để món ăn thêm phần hấp dẫn, nên cắt rau củ thành các hình khối nhỏ (hạt lựu hoặc miếng vuông vừa ăn) để dễ thấm gia vị.
Khi xào, bạn có thể sử dụng dầu olive hoặc dầu dừa để tăng hương vị. Gia vị nêm nếm bao gồm muối, đường, hạt nêm chay, và một chút tiêu. Để tạo điểm nhấn, hãy thêm vào một ít bơ thực vật (bơ chay) hoặc cà ri bột để tạo mùi thơm đặc trưng. Món này không chỉ ngon miệng mà còn mang lại sắc xanh, đỏ, vàng rực rỡ cho mâm cỗ.
Đậu phụ chiên xào nấm tươi
Đậu phụ chiên xào nấm tươi là món ăn quen thuộc nhưng không kém phần bổ dưỡng. Đậu phụ chứa nhiều protein thực vật, rất tốt cho cơ thể. Cách chế biến món này như sau: Đậu phụ cắt thành từng miếng mỏng vừa phải, sau đó chiên vàng hai mặt để tạo độ giòn và giữ được cấu trúc chắc chắn.
Sau khi đậu chín, bạn trút ra để ráo dầu. Tiếp theo, xào nấm tươi (nấm kim châm, nấm hương, hoặc nấm bào ngư) cùng với hành tây, tỏi phi thơm. Cho đậu phụ đã chiên vào chảo, nêm nếm gia vị chay (nước tương, đường, hạt nêm nấm hương) và xào đều tay cho thấm vị. Món này có vị bùi bùi của đậu, ngọt thanh của nấm, rất phù hợp để dâng cúng và đãi khách.
Mì xào chay
Mì xào chay là món ăn mang ý nghĩa cầu mong sự trường thọ (sợi mì dài tượng trưng cho tuổi thọ). Đây là món xào dễ ăn và rất được ưa chuộng trong ngày Tết. Nguyên liệu chính bao gồm mì trứng chay (hoặc mì tươi), cà rốt, đậu Hà Lan, nấm đông cô, nấm mèo (mộc nhĩ), và đậu hũ non.
Cách làm: Luộc mì qua nước sôi để sợi mì tơi ra, sau đó vớt ra rửa sạch và để ráo. Phi thơm tỏi với dầu, cho cà rốt và đậu Hà Lan vào xào trước. Sau đó thêm nấm và đậu hũ. Cuối cùng cho mì vào xào cùng, nêm nước tương, đường, và một chút dầu mè để tăng độ bóng và thơm. Trình bày mì ra đĩa lớn, rắc thêm hành lá và tiêu để món ăn thêm bắt mắt.
Có thể bạn quan tâm: Hoa Đồng Tiền Có Cúng Được Không? Giải Đáp Ý Nghĩa Và Các Lưu Ý Quan Trọng
Các món canh chay cho mâm cúng đầu năm
Canh là món ăn không thể thiếu trong mâm cơm người Việt, giúp cân bằng vị giác và làm ấm bụng. Mâm cỗ chay ngày Tết cần có những bát canh thanh ngọt, đậm đà.
Canh thập cẩm chay
Canh thập cẩm chay là sự kết hợp của nhiều loại rau củ quả, mang lại vị ngọt tự nhiên và màu sắc sinh động. Nguyên liệu bao gồm: khoai tây, cà rốt, su hào, bắp Mỹ, bí đỏ, và các loại nấm.
Cách nấu: Tất cả rau củ được gọt vỏ, cắt thành miếng vuông vừa ăn. Đun sôi nước dùng (có thể dùng nước ninh từ rau củ hoặc dùng bột nêm chay). Cho các loại củ cứng (khoai tây, cà rốt) vào ninh trước cho mềm. Sau đó thêm su hào, bắp, và nấm. Nêm nếm gia vị chay, đường phèn để tạo vị ngọt thanh. Món canh này không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn giúp thanh nhiệt cơ thể sau những ngày Tết đầy ắp thức ăn mặn.
Canh khổ qua nhồi đậu hũ chay
Khổ qua (mướp đắng) là món canh truyền thống không thể thiếu trong mâm cơm đầu năm của người Việt, đặc biệt là người miền Nam. Món ăn này mang ý nghĩa “khổ qua, phúc lại đến”, mong muốn những điều không may của năm cũ sẽ qua đi để đón nhận may mắn.
Để nấu canh khổ qua chay, bạn cần chọn những trái khổ qua còn xanh, vỏ có gai nhỏ, rửa sạch và cắt đôi theo chiều dọc, loại bỏ ruột. Phần nhân chay được làm từ đậu hũ non bằm nhuyễn trộn cùng nấm mèo (mộc nhĩ) thái nhỏ, bún tàu, và các loại gia vị. Dùng thìa múc nhân nhồi vào bên trong ruột khổ qua.
Khổ qua sau khi nhồi được xếp vào nồi, đổ nước ngập và hầm trên lửa nhỏ cho đến khi trái mềm. Nêm nếm gia vị chay (muối, đường, nước tương) cho vừa ăn. Món canh này có vị đắng nhẹ, thanh mát, rất tốt cho gan và giải nhiệt.
Canh nấm ngũ sắc
Canh nấm ngũ sắc là món canh hiện đại, bắt mắt và giàu dinh dưỡng. Tên gọi “ngũ sắc” đến từ sự đa dạng màu sắc của các loại nấm và rau củ.
Các loại nấm thường dùng bao gồm: nấm hương, nấm kim châm, nấm bào ngư, nấm đùi gà, và nấm mèo. Kết hợp với các loại rau củ như cà rốt, đậu que, bắp non. Nước dùng được ninh từ xương nấm (cọng nấm hương khô) để tạo vị ngọt tự nhiên.
Cách chế biến: Sơ chế tất cả nguyên liệu, cắt nấm thành miếng vừa ăn. Đun sôi nước dùng, cho nấm cứng vào trước, sau đó đến các loại nấm mềm và rau củ. Nêm nếm gia vị chay, một chút hạt tiêu để khử mùi nấm. Món canh này có màu sắc bắt mắt, vị ngọt thanh, rất hợp để giải ngán sau khi ăn các món chiên rán.
Các món hấp, luộc cho mâm cúng đầu năm
Món hấp và luộc giúp giữ nguyên vẹn hương vị tự nhiên của thực phẩm, ít dầu mỡ, rất phù hợp cho mâm cúng chay thanh tịnh.
Xôi gấc đậu xanh
Xôi là món ăn truyền thống của người Việt Nam, đặc biệt là trong các dịp lễ, Tết. Xôi gấc có màu đỏ thắm tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc đầu năm. Kết hợp với màu xanh của đậu xanh (hoặc dừa) tạo nên màu sắc hài hòa.
Cách làm: Gấc chọn quả chín đỏ, tách lấy thịt và trộn đều với nếp đã ngâm nước tro (hoặc nước nghệ) cùng một chút đường. Đậu xanh ngâm nước, hấp chín và tán nhuyễn. Xếp một lớp nếp gấc, một lớp đậu xanh vào chõ xôi, hấp chín kỹ. Xôi chín dẻo, thơm, màu đỏ rực rỡ, rất thích hợp để dâng cúng và đãi khách.
Cơm chay lá sen
Cơm lá sen là món ăn mang đậm phong vị quê hương, vừa ngon miệng vừa đẹp mắt. Hạt cơm dẻo, mềm kết hợp với nhiều loại rau củ được cắt hạt lựu như cà rốt, đậu cô que, bắp Mỹ, nấm đông cô, và hạt sen.
Cách chế biến: Nấu cơm bằng gạo ngon, khi cơm chín đến thì trộn đều với các loại rau củ đã xào sơ qua (nấm, cà rốt, đậu). Gói cơm vào lá sen tươi hoặc lá chuối, hấp thêm 10-15 phút để cơm thấm hương thơm của lá. Món cơm này không chỉ đẹp mắt mà còn có vị thơm nhẹ nhàng, thanh tao.
Bí đỏ hấp chay
Bí đỏ hấp là món chay giúp cho mâm cỗ của gia đình thêm phần đặc sắc và bổ dưỡng. Bí đỏ chọn quả già, ruột vàng đậm, ngọt bùi.
Cách làm: Cắt bí đỏ thành từng khoanh tròn hoặc tạo hình quả bí (như một chiếc bát). Phần nhân bên trong gồm cà rốt, tàu hũ ky (đậu hũ ky), nấm đông cô và hạt sen cắt nhỏ, xào sơ với gia vị. Nhồi nhân vào bên trong ruột bí, sau đó hấp cách thủy cho đến khi bí chín mềm. Món ăn này giữ được hương vị ngọt tươi tự nhiên, ít dầu mỡ, rất tốt cho sức khỏe và phù hợp với không khí ngày Tết.
Kết luận
Chuẩn bị một mâm cỗ chay cúng ngày đầu năm mùng 1 Tết không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vui, là cách để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau. Một mâm cúng tươm tất, đầy đủ các món xào, canh, hấp như gợi ý trên đây sẽ giúp bạn thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và chào đón năm mới an lành.
Quan trọng hơn cả, mâm cỗ chay còn mang thông điệp về sự bình yên, thanh tịnh và sức khỏe. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về phong tục tập quán và ẩm thực ngày Tết nhé
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
