Tết ông Công ông Táo (23 tháng Chạp) là một phong tục truyền thống đẹp của người Việt Nam, thể hiện lòng biết ơn đối với các vị thần cai quản gia đình. Mâm cỗ cúng trong ngày này không cần quá cầu kỳ nhưng phải thành tâm và đúng nghi lễ. Cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp chuẩn bị như thế nào để vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa thể hiện được sự trang nghiêm là điều mà nhiều gia đình quan tâm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, giúp bạn chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất để tiễn Táo Quân về trời.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trọn Vẹn Các Món Ngon Trong Mâm Cúng Ngày Tết
Tầm quan trọng và ý nghĩa của mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp
Mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp không chỉ là nghi thức vật chất mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Đây là ngày các Táo Quân (Thổ Công, Thổ Địa, Táo Phủ) cưỡi cá chép lên thiên đình để báo cáo mọi việc tốt xấu của gia chủ trong năm qua. Vì vậy, việc chuẩn bị mâm cỗ thật kỹ lưỡng thể hiện sự thành kính và mong muốn các vị thần sẽ báo cáo những điều tốt đẹp nhất với Ngọc Hoàng.
Mâm cỗ cúng thường được chia làm hai loại chính: mâm cỗ mặn và mâm cỗ chay. Tùy vào điều kiện và tập tục gia đình mà bạn có thể lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, điểm chung là tất cả đều phải được sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ và đẹp mắt. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu nguyên liệu đến khâu trình bày giúp không khí gia đình thêm ấm cúng và sum vầy trước thềm năm mới.
Chuẩn bị nguyên liệu cho mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp
Trước khi đi vào chi tiết cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp, bạn cần chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu. Việc này giúp bạn tiết kiệm thời gian và đảm bảo không bỏ sót bất kỳ món ăn nào.
Nguyên liệu cho mâm cỗ mặn
Có thể bạn quan tâm: Cách Bày Hoa Quả Cúng Ngày Tết Chuẩn Phong Tục Ba Miền Bắc, Trung, Nam
Mâm cỗ mặn thường thịnh soạn hơn, bao gồm các món ăn truyền thống:
- Gà luộc: Chọn gà trống thiến hoặc gà mái tơ luộc nguyên con, để nguyên da vàng óng, bày ra đĩa lớn.
- Xôi hoặc bánh chưng: Xôi gấc (màu đỏ tượng trưng cho may mắn) hoặc bánh chưng vuông là lựa chọn phổ biến.
- Thịt kho tàu (thịt kho trứng): Món ăn này tượng trưng cho sự no đủ, ấm cúng.
- Canh măng hoặc canh bóng: Món canh giải nhiệt, mang ý nghĩa sum vầy.
- Nem rán (chả giò): Món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ người Bắc.
- Đĩa rau củ quả trang trí: Có thể là su hào, cà rốt, dưa hành muối.
- Nước chấm, gia vị: Nước mắm ngon, tương ớt (tùy khẩu vị).
Nguyên liệu cho mâm cỗ chay
Đối với gia đình ăn chay hoặc cúng theo đạo Phật, mâm cỗ chay cũng rất đa dạng:
- Xôi chay: Xôi gấc, xôi dừa hoặc xôi đậu xanh.
- Gà chay: Làm từ đậu phụ, gluten hoặc các nguyên liệu thực vật, tạo hình giống gà thật.
- Canh nấm chay: Canh thập cẩm nấm, canh bí đỏ chay.
- Nem chay: Nem rán với nhân nấm, miến, cà rốt.
- Rau củ xào: Rau cải sốt nấm, bông cải xào tỏi.
- Bánh kẹo chay: Các loại bánh quy, mứt hạt sen.
Các vật phẩm không thể thiếu
Bên cạnh thức ăn, mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp không thể thiếu:
- 3 bộ quần áo Táo Quân: (2 nam, 1 nữ) hoặc 3 chiếc áo.
- 3 đôi giày dép: (2 nam, 1 nữ).
- Ngựa vàng: (1 con ngựa có yên cương đầy đủ).
- Hương hoa quả phẩm: Trầu cau, hoa tươi (hoa cúc, hoa lay ơn), quả chín (táo, nho, cam…).
- Tiền vàng mã,元宝 (nguyên bảo).
- 1 con cá chép sống: Dùng để hóa vàng (hoặc cá chép giấy tùy tục lệ từng địa phương).
Chi tiết cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp
Mâm cỗ cúng thường được bày trên một chiếc mâm lớn (mâm đồng hoặc mâm sơn) hoặc bàn thờ gia tiên. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp theo truyền thống Bắc Bộ, giúp mâm cỗ nhìn cân đối và hài hòa.
1. Vị trí đặt mâm cỗ
Mâm cỗ thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất, thường là ở sân thượng, ban công hoặc trước cửa nhà (nếu không có bàn thờ riêng). Nếu gia đình có bàn thờ Táo Quân (bàn thờ bếp), mâm cỗ sẽ đặt tại đó. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện đại, nhiều gia đình đặt mâm cỗ ngay tại phòng khách hoặc nơi sạch sẽ nhất, quay ra hướng cửa chính để Táo Quân lên trời thuận tiện.
2. Sắp xếp các món ăn
Có thể bạn quan tâm: Cách Bày Bàn Thờ Cúng Ông Công Ông Táo Chuẩn Phong Tục Việt Nam
Nguyên tắc chung khi bày mâm cỗ là món chính ở trung tâm, món phụ xung quanh. Cân đối về màu sắc và kích thước đĩa.
Trung tâm mâm cỗ:
- Đặt bánh chưng/xôi gấc ở vị trí trung tâm hoặc ngay phía trước. Đây là món ăn cốt lõi, thể hiện sự thành kính.
- Nếu dùng gà luộc nguyên con, bạn nên đặt gà ở vị trí trung tâm, quay đầu gà về phía trước (hướng ra cửa). Gà luộc cần được tạo hình “gà bay” (hai cánh gà xòe ra) hoặc “gà nằm” trông thật bắt mắt.
Xung quanh bánh chưng/gà:
- Đặt các món ăn kèm như thịt kho tàu, nem rán, canh măng vào các vị trí cân xứng.
- Thịt kho tàu thường được múc ra bát lớn, múc cả trứng và thịt xếp gọn gàng.
- Nem rán xếp thành vòng tròn hoặc hình rẻ quạt.
Món rau và dưa hành:
- Đĩa rau củ quả trang trí hoặc dưa hành muối nên đặt ở vị trí cuối cùng hoặc xen kẽ giữa các món ăn để tạo màu xanh, giảm cảm giác ngấy.
Nước chấm và gia vị:
- Các lọ nước chấm, tương ớt nên đặt ở mép mâm, gọn gàng, không để lộn xộn.
3. Sắp xếp mâm ngũ quả và tiền vàng
Bên cạnh mâm cỗ mặn, gia chủ cần chuẩn bị một mâm ngũ quả hoặc một mâm riêng để đồ mã.
- Mâm ngũ quả: Chọn 5 loại quả tượng trưng cho Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ (chuối, bưởi, sung, cam, táo…). Nên chọn quả chín đều, không dập nát. Sắp xếp quả cao ở trung tâm, quả nhỏ xung quanh.
- Tiền vàng và quần áo: Gói gọn trong một cái rổ nhỏ hoặc một cái mâm nhỏ riêng, đặt bên cạnh mâm cỗ chính.
4. Bày cá chép
Con cá chép sống thường được đựng trong một cái thau hoặc chậu nước nhỏ, đặt bên cạnh mâm cỗ. Khi làm lễ xong, gia chủ sẽ mang cá ra sông, hồ hoặc ao thả (hoặc hóa vàng nếu dùng cá chép giấy). Cá chép là phương tiện giúp Táo Quân cưỡi về trời, nên cần giữ cá sống khỏe mạnh trước khi làm lễ.
Các lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm cỗ
Để cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp đạt chuẩn, bạn cần lưu ý những điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào chiều tối ngày 23 tháng Chạp (giờ Ngọ hoặc giờ Mùi là tốt nhất). Tuy nhiên, tùy vào lịch trình gia đình, bạn có thể cúng vào sáng hoặc trưa ngày 23.
- Lễ vật: Không nên dùng hoa giả, quả nhựa. Tất cả phải là đồ thật, tươi ngon. Quần áo Táo Quân nên chọn chất liệu giấy tốt, màu sắc hài hòa.
- Văn khấn: Chuẩn bị bài văn khấn tươm tất, rõ ràng, đọc to và rõ ràng khi cúng. Nội dung văn khấn cần ghi rõ họ tên, địa chỉ gia chủ và cầu mong những điều tốt đẹp.
- Sự tươm tất: Mâm cỗ không cần quá to nhưng phải sạch sẽ, ngon miệng. Sau khi cúng xong, gia đình có thể thụ lộc.
Cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp cho người bận rộn
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Thức Tế Lễ Và Cách Bày Bàn Thờ Cúng Của Người Hàn Quốc
Với nhịp sống hiện đại, không phải ai cũng có nhiều thời gian để nấu nướng phức tạp. Dưới đây là一些 gợi ý đơn giản hóa cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp:
- Giảm số lượng món: Chỉ cần 1 món mặn (gà luộc hoặc thịt kho), 1 món xôi/bánh chưng, 1 món canh, 1 đĩa rau xào và hoa quả là đủ.
- Sử dụng đồ chế biến sẵn: Nhiều cửa hàng cung cấp gà luộc, xôi chín, nem rán sẵn rất ngon. Bạn chỉ cần mua về và bày biện lại cho đẹp.
- Tập trung vào sự thành tâm: Dù mâm cỗ đơn giản, chỉ cần lòng thành kính, lễ vật đầy đủ (tương, đường, mía, cá chép, quần áo) thì vẫn đảm bảo ý nghĩa tâm linh.
Theo các chuyên gia văn hóa, nghi lễ cúng Tết ông Táo mang tính chất “cầu an”, do đó sự thành tâm là quan trọng nhất. Việc chuẩn bị mâm cỗ quá cầu kỳ đôi khi lại gây áp lực cho gia chủ. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều mẫu mâm cỗ đẹp và cách bày trí sáng tạo tại chuaphatanlongthanh.com để có thêm ý tưởng phù hợp với không gian gia đình mình.
Hóa vàng và nghi lễ sau cúng
Sau khi đã thắp hương và đọc văn khấn xong, gia chủ tiến hành hóa vàng. Đây là bước quan trọng trong cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp.
- Thời điểm hóa vàng: Nên hóa vàng sau khi hương đã cháy gần hết (khoảng 1/3 cây hương). Không nên để hương cháy hết mới hóa vàng.
- Cách hóa vàng: Đốt tiền vàng, quần áo Táo Quân trong một cái chậu nhỏ hoặc thau kim loại. Lưu ý đốt kỹ để tro không bị cháy sót.
- Thả cá chép: Sau khi hóa vàng xong, mang cá chép ra nơi nước sạch (sông, hồ) để thả. Vừa thả cá vừa cầu mong một năm mới bình an.
Kết luận
Việc chuẩn bị cách bày mâm cỗ cúng 23 tháng Chạp không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, nhắc nhở nhau về giá trị văn hóa dân tộc. Dù mâm cỗ đơn giản hay thịnh soạn, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính và sự chuẩn bị chu đáo. Hy vọng những hướng dẫn chi tiết trong bài viết sẽ giúp bạn có một mâm cỗ tươm tất, đẹp mắt để tiễn Táo Quân lên trời, đón một năm mới an khang thịnh vượng.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
