Lễ cúng Giao thừa là một nghi thức truyền thống không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên đán của người Việt, đánh dấu thời khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Đây là lúc gia đình dâng lên mâm cơm cúng để tiễn đưa các thần linh năm cũ và nghênh đón các vị thần mới, đồng thời mời tổ tiên về sum vầy cùng con cháu. Để chuẩn bị cho nghi lễ này một cách tươm tất, gia chủ cần nắm rõ các quy trình từ việc chuẩn bị mâm cỗ đến bài văn khấn chuẩn xác.
Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện về cách chuẩn bị mâm cúng Giao thừa trong nhà, đặc điểm mâm cỗ theo từng vùng miền, cũng như bài văn khấn cổ truyền chuẩn nhất để bạn đọc tham khảo và thực hiện.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Trang Ông Trang Bà: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Bài Khấn Chuẩn Nhất
Những điểm nhấn quan trọng trong lễ cúng Giao thừa
Lễ cúng Giao thừa mang ý nghĩa “tống cựu nghênh tân”, tức là tiễn những điều cũ của năm qua để đón những điều mới mẻ của năm tới. Trong khoảnh khắc thiêng liêng này, gia đình thành tâm cầu mong sự bình an, may mắn, thịnh vượng và xua tan những khó khăn, đen đủi của năm cũ. Lễ cúng thường được chia làm hai phần: lễ cúng ngoài trời (để tiễn các thần linh năm cũ và đón thần mới) và lễ cúng trong nhà (để mời thổ công, gia tiên và các vong linh về sum họp). Tuy nhiên, tập trung vào mâm cúng trong nhà là phần quan trọng nhất để giữ lửa ấm gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đầy Tháng Gà Hay Vịt: Giải Đáp Chi Tiết Về Ý Nghĩa & Phong Tục
Chuẩn bị mâm cúng Giao thừa trong nhà
Mâm cúng Giao thừa trong nhà thường được chuẩn bị kỹ lưỡng và đầy đủ hơn so với mâm cúng ngoài trời. Tùy theo từng vùng miền mà mâm cỗ sẽ có những đặc trưng riêng về thành phần và cách bài trí.
Mâm cỗ miền Bắc
Văn hóa ẩm thực miền Bắc thường theo quy tắc “tứ时节” (bốn mùa) với hương vị đậm đà, thanh tao. Mâm cúng Giao thừa thường được sắp xếp theo số lượng bát đĩa偶数 (chẵn) như 4 bát, 4 đĩa hoặc 6 bát, 6 đĩa, 8 bát, 8 đĩa tùy theo quy mô gia đình.
Các món ăn truyền thống không thể thiếu bao gồm:
- Xôi và Bánh chưng: Biểu tượng của sự tròn đầy, ấm no.
- Thịt luộc: Thường là thịt lợn ba chỉ hoặc thịt gà luộc.
- Móng giò hầm măng: Món ăn bổ dưỡng, tượng trưng cho sự mạnh khỏe.
- Canh mọc: Canh nấm hương hoặc mọc viên thanh ngọt.
- Bóng bì nấu thập cẩm: Món ăn mang lại sự may mắn.
- Nộm và dưa hành muối: Dùng để giải ngán, cân bằng vị cho mâm cỗ.
Ngoài ra, để mâm cỗ thêm phong phú, các gia đình miền Bắc thường chuẩn bị thêm giò lụa, giò xào, thịt đông và miến lòng gà.
Mâm cỗ miền Trung
Miền Trung nổi tiếng với ẩm thực cay nồng và phong phú. Mâm cúng Giao thừa ở đây mang đậm chất vùng miền với các món ăn đặc trưng như:
- Dưa món: Món ăn không thể thiếu trong ngày Tết của người Trung.
- Thịt heo luộc: Thường luộc vừa chín tới, chấm với mắm ruốc hoặc nước mắm gừng.
- Thịt đông: Món ăn đặc trưng cho thời tiết se lạnh của miền Bắc Trung Bộ.
- Gà bóp rau răm: Món ăn thanh đạm, thơm ngon.
- Bát măng khô ninh: Thường ninh với xương hoặc chân giò.
- Cá chiên hoặc chả ram: Tạo nên sự đa dạng cho mâm cỗ.
Mâm cỗ miền Nam
Khí hậu miền Nam nắng nóng quanh năm nên phong tục chuẩn bị mâm cúng thường ưu tiên các món nguội hoặc có thể để được lâu. Mâm cỗ miền Nam thường đơn giản nhưng không kém phần tươm tất với các món:
- Thịt kho hột vịt: Món ăn truyền thống, đậm đà hương vị.
- Canh khổ qua nhồi thịt: Tượng trưng cho việc “khổ qua” (qua hết) những khó khăn của năm cũ.
- Chả giò: Món ăn giòn rụm, hấp dẫn.
- Củ kiệu: Dùng để chấm với thịt kho hoặc ăn kèm.
- Bánh tét: Thay thế cho bánh chưng của miền Bắc.
Lưu ý chung khi chọn gà luộc cúng: Nên chọn gà trống tơ (mới tập gáy, chưa đạp mái) có mỏ vàng, mào cờ, chân vàng, khỏe mạnh để thể hiện sự tôn trọng và thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Top 7 Mâm Cỗ Cúng Giao Thừa Chùa Ba Vàng Đáng Tham Khảo Nhất 2025
Bài văn khấn cúng Giao thừa trong nhà
Bài văn khấn được trích từ “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” của NXB Văn hóa Thông tin. Đây là bài văn khấn chuẩn được sử dụng rộng rãi trong các gia đình người Việt.
Lời khấn:
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Nam mô Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật.
Nam mô Đức Bồ tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
Các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.
Nay phút giao thừa năm [Tên năm cũ] với năm [Tên năm mới].
Chúng con là: … sinh năm: … hành canh: … tuổi, ngụ tại số nhà: … ấp/khu phố: … xã/phường: … quận/huyện/thành phố: … tỉnh/thành phố: …
Phút giao thừa vừa điểm, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật- Thánh, dâng hiến Tôn thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, các ngài bản gia Táo phủ thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời các cụ tiên linh, cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô di tỷ muội, nội ngoại gia tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Tâm thành cầu nguyện, lễ bạc tiến dâng, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Có thể bạn quan tâm: Cách Ghi Sớ Cúng Giao Thừa Chi Tiết Và Đúng Chuẩn Tâm Linh
Những lưu ý khi thực hiện lễ cúng
Để buổi lễ diễn ra trọn vẹn, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Lễ cúng Giao thừa nên được thực hiện vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (giờ Tý, tức từ 23h đêm 30 Tết đến 1h sáng mùng 1 Tết). Tuy nhiên, tùy theo hoàn cảnh và điều kiện gia đình, bạn có thể cúng vào khoảng thời gian này.
- Thái độ thành tâm: Điều quan trọng nhất khi cúng là lòng thành kính. Gia chủ nên ăn mặc chỉnh tề, giữ tâm thái bình an, cầu mong những điều tốt đẹp.
- Mâm cỗ cúng: Mâm cỗ không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất, sạch sẽ. Các món ăn nên được bày biện đẹp mắt, thể hiện sự trân trọng.
- Nơi cúng: Nên cúng ở bàn thờ gia tiên hoặc ở bàn thờ thổ công trong nhà. Nếu nhà có sân thượng hoặc không gian ngoài trời, bạn có thể cúng ngoài trời trước rồi mới vào cúng trong nhà.
Việc chuẩn bị mâm cúng Giao thừa là một nét văn hóa đẹp, thể hiện lòng biết ơn và sự thành kính đối với tổ tiên, thần linh. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn chuẩn bị một mùa Tết trọn vẹn, ấm cúng và sum vầy bên gia đình. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa và phong tục Tết cổ truyền.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
