Tết Nguyên Đán là thời điểm thiêng liêng nhất trong năm của người Việt, không chỉ để sum họp gia đình mà còn để tri ân tổ tiên, trời phật. Trong không khí những ngày đầu năm, bên cạnh các nghi lễ quan trọng như cúng Giao Thừa, cúng Him Thổ hay cúng Mùng Một, thì cúng mùng 3 cũng là một phong tục đặc biệt ý nghĩa, đặc biệt đối với những người làm trong ngành nghệ thuật. Đây là ngày “Tết Thầy”, ngày các nghệ sĩ tề tựu về nơi thờ tự để dâng lễ ra mắt Tổ nghề, cầu mong một năm làm việc thuận lợi và thành công.
Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về tục lệ cúng mùng 3, ý nghĩa của nghi lễ này, đặc biệt là tục cúng gà ra mắt Tổ trong giới văn nghệ sĩ, và những lưu ý quan trọng để chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Gà Mùng 3 Tết: Cẩm Nang Toàn Tập Từ Chuẩn Bị Lễ Vật Đến Bài Văn Khấn
Cúng Mùng 3 Tết là gì và tại sao quan trọng?
Cúng mùng 3 Tết hay còn gọi là “Tết Thầy”, “Tết Cô” hoặc “Lễ Ra Mắt Tổ”. Đây là ngày lễ truyền thống được tổ chức sau hai ngày Tết chính (Mùng 1 và Mùng 2). Trong quan niệm dân gian, Mùng 1 là Tết của thần linh, Mùng 2 là Tết của ma quỷ (hoặc Tết của Cha mẹ, ông bà), thì Mùng 3 là Tết của các vị Thầy cô đã dạy dỗ mình trong năm.
Đối với những người làm trong ngành sân khấu, nghệ thuật như cải lương, tuồng cổ, kịch nói, ca nhạc, thì cúng mùng 3 mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Đây là ngày các nghệ sĩ chuẩn bị mâm cơm cúng hóa vàng (tống tiễn thần linh, ông bà về lại cõi tiên) nhưng đồng thời cũng là ngày họ “ra mắt” Tổ nghề – những bậc tiền bối khai sáng và giữ gìn nghề nghiệp.
Theo các nghệ sĩ lão thành, tục cúng gà ra mắt Tổ vào mùng 3 Tết đã có từ lâu đời. Đây không chỉ là nghi lễ mang tính chất tín ngưỡng mà còn là dịp để các nghệ sĩ thể hiện lòng tôn kính, sự biết ơn đối với các thế hệ đi trước. Trong ngày này, các sân khấu kịch, đoàn cải lương thường tổ chức cúng tập trung tại đình, đền hoặc nơi thờ tự của đoàn, còn các nghệ sĩ gia đình thì làm lễ tại nhà riêng hoặc nơi thờ tự gia tộc.
Có thể bạn quan tâm: Cá Chép Cúng Ông Táo Bị Chết Có Sao Không? Giải Mã Ý Nghĩa Tâm Linh Và Cách Xử Lý
Ý nghĩa của tục cúng gà trong giới văn nghệ sĩ
Trong mâm cúng mùng 3, đặc biệt là của giới văn nghệ sĩ, con gà trống luộc là lễ vật không thể thiếu. Tại sao lại là gà trống và tại sao phải luộc nguyên con?
Theo chia sẻ của NSND Lệ Thủy, tục lệ này đã có từ rất lâu. Gà trống được chọn vì nó tượng trưng cho sự thanh cao, mạnh mẽ và là con vật gần gũi với con người. Trong nghi lễ cúng gà ra mắt Tổ, con gà phải được chọn lọc kỹ lưỡng:
- Phải là gà trống: Gà trống có mào đỏ, tượng trưng cho sự may mắn, dương khí thịnh vượng.
- Chọn gà có đôi chân đẹp: Nghệ sĩ Chấn Cường (học trò của nghệ sĩ Bạch Long) chia sẻ rằng, sau khi cúng lễ, thầy của anh sẽ xem xét đôi chân gà để dự báo hướng đi trong nghề cho từng người. Điều này đòi hỏi con gà phải có đôi chân lành lặn, vuốt khỏe.
- Cách bày trí: Gà được luộc nguyên con, để nguội, sau đó bày ra đĩa sao cho đẹp mắt. Đầu gà ngậm một cành hoa cúc vàng hoặc hoa hồng, tượng trưng cho sự thanh cao, đẹp đẽ và lòng tôn kính đối với Tổ nghiệp.
Mâm cúng gà ra mắt Tổ không chỉ đơn thuần là lễ vật mà còn là lời cầu nguyện. Các nghệ sĩ tin rằng, sau một năm lao động miệt mài, việc dâng lên Tổ một con gà trống ngậm hoa sẽ giúp họ được phù hộ, công việc làm ăn tấn tới, sân khấu đông khán giả và con đường nghệ thuật được thăng hoa.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Khấn Cúng Rước Ông Táo Về Nhà Ngày Tết: Lễ Vật, Văn Khấn Và Nghi Thức Chuẩn
Những nghi lễ đặc biệt của giới văn nghệ sĩ vào ngày Mùng 3
Bên cạnh tục cúng gà, ngày Mùng 3 Tết còn là dịp để các nghệ sĩ hành hương về những nơi thờ tự quan trọng của ngành nghề mình. Dưới đây là những hoạt động tiêu biểu thường thấy:
1. Tập trung tại Đình, Đền để làm lễ
Theo chia sẻ của NSND Bình Tinh, với thương hiệu cải lương tuồng cổ Huỳnh Long, tất cả các nghệ sĩ đều tề tựu tại Đình Nhơn Hòa vào ngày mùng 3 để thể hiện lòng tôn kính. Đây là truyền thống lâu đời, nơi các nghệ sĩ cầu mong tổ tiên ban phước lành cho nghề nghiệp được tỏa sáng.
Tương tự, NSƯT Trường Sơn (Đoàn cải lương tuồng cổ Minh Tơ) tổ chức cúng Tổ tại Đình Thái Hưng (quận 1, TP.HCM) – nơi từng là rạp hát nuôi lớn ước mơ nghệ thuật của ông và các anh chị em trong nghề khi còn tham gia Đồng ấu Minh Tơ.
2. Thăm thầy cô và chúc Tết đầu năm
Mùng 3 còn là ngày Tết của thầy cô. Những ai nhớ ơn thầy cô đã dạy dỗ nghề nghiệp sẽ đến thăm, chúc Tết và nghe những lời giáo huấn, dặn dò đầu năm. Nghệ sĩ Lê Thiện chia sẻ: “Nghe những lời giáo huấn của thầy cô đầu năm mới để tiếp thêm năng lượng cho nghề nghiệp được thăng hoa.”
Nghệ sĩ Chấn Cường năm nào cũng đến nhà thầy là nghệ sĩ Bạch Long để thắp hương trên bàn thờ Tổ, sau đó gặp lại các đồng nghiệp ở đoàn Đồng ấu Bạch Long. Đây là dịp để các học trò thể hiện sự tri ân và báo công với thầy về những thành tích đã đạt được trong năm qua.
3. Tâm sự, buông bỏ những muộn phiền
NSND Đinh Bằng Phi cho rằng, mâm cơm mùng 3 Tết Thầy là mâm cơm quần tụ của gia đình nghệ sĩ để chuẩn bị cho mùa thu hoạch mới. Đây là dịp rất đầm ấm, các nghệ sĩ sẽ trao đổi, chia sẻ với nhau về dự định bản thân, buông bỏ những buồn giận trong nghề và hướng đến những điều tốt đẹp trong năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Rằm Tháng 7 Tại Mộ: Nghi Thức Chuẩn Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Các bậc tiền nhân được tôn thờ trong ngày cúng Mùng 3
Khi cúng mùng 3, các nghệ sĩ không chỉ nhớ đến các vị thầy trực tiếp của mình mà còn tưởng nhớ đến các bậc tiền nhân đã khai sáng và gìn giữ các loại hình nghệ thuật dân tộc. Một số tên tuổi lớn được nhắc đến trong ngày này bao gồm:
- Nghề sân khấu tuồng: Liêu Thủ Tâm, Đào Tấn.
- Nghề sân khấu chèo: Phạm Thị Trân.
- Nghề sân khấu cải lương: Mộc quán Nguyễn Trọng Quyền, Cao Văn Lầu, Tống Hữu Định, Năm Châu, Phùng Há, Bảy Nam, Thành Tôn, Năm Đồ…
- Nghề hát xẩm: Trần Quốc Đĩnh.
- Nghề nhiếp ảnh: Nguyễn Lan Hương.
- Nghề kịch nói: Vũ Đình Long, Đào Mộng Long.
Việc nhắc đến các tên tuổi này trong ngày cúng mùng 3 giúp thế hệ nghệ sĩ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành và phát triển của ngành nghề mình đang theo đuổi, từ đó càng thêm trân trọng và gìn giữ.
Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm cúng Mùng 3
Để chuẩn bị một mâm cúng mùng 3 trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
1. Lễ vật cúng mùng 3
Mâm cúng mùng 3 thường bao gồm các lễ vật sau:
- Con gà trống luộc: Như đã nói ở trên, đây là lễ vật bắt buộc trong tục cúng gà ra mắt Tổ của giới văn nghệ sĩ. Gà phải được chọn kỹ, luộc nguyên con, bày trí đẹp.
- Mâm cơm cúng hóa vàng: Bao gồm các món ăn truyền thống như bánh chưng/xôi, thịt kho tàu, canh măng, nem rán, chả giò…
- Trầu cau, vàng mã: Tuy nhiên, theo các nghệ sĩ hát bội, Tết năm nay việc đốt vàng mã trong lễ hóa vàng đã được các bậc tiền bối khuyến cáo hạn chế tối đa để tránh lãng phí và ảnh hưởng đến môi trường, giảm nguy cơ gây cháy nổ. Do đó, các nghệ sĩ thường không đốt vàng mã trong ngày mùng 3 Tết.
- Rượu, trà, nước lọc, hoa quả, bánh kẹo.
2. Thời gian cúng
Thời gian cúng mùng 3 thường được thực hiện vào buổi sáng hoặc buổi trưa. Nhiều nghệ sĩ chọn cúng vào lúc 11h trưa để chuẩn bị cho việc hóa vàng sau đó. Bạn nên chọn giờ đẹp, không khí trang nghiêm để thực hiện nghi lễ.
3. Văn khấn cúng mùng 3
Văn khấn cúng mùng 3 thường được chia làm 2 phần: phần khấn thần linh, thổ địa và phần khấn tổ tiên, gia tiên. Đối với giới văn nghệ sĩ, phần khấn tổ nghề sẽ được đọc riêng với lòng thành kính đặc biệt.
Kết luận
Cúng mùng 3 không chỉ là một phong tục truyền thống mà còn là nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt, đặc biệt là giới văn nghệ sĩ. Qua tục lệ cúng gà ra mắt Tổ, chúng ta thấy được truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn sâu sắc đối với các thế hệ đi trước.
Dù bạn là nghệ sĩ hay chỉ là người làm trong bất kỳ ngành nghề nào, việc chuẩn bị một mâm cúng tươm tất vào ngày mùng 3 cũng là cách để thể hiện sự thành kính, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng và thành công. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết khác về văn hóa, phong tục tập quán và những kiến thức đời sống bổ ích cho gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
