Mâm cỗ cúng tất niên có thể thiếu gà, thịt, giò, chả, nem nhưng chắc chắn không thể thiếu bát cơm. Đây không chỉ là món ăn hằng ngày của người Việt mà còn là vật phẩm thờ cúng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tín ngưỡng tâm linh. Việc chuẩn bị cơm cúng như thế nào, cúng tất niên mấy chén cơm là thắc mắc của rất nhiều người khi chuẩn bị đón năm mới. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu kỹ hơn về phong tục này để chuẩn bị mâm cơm cúng ngày Tết thật tươm tất và đúng đắn.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đất Đai Bao Nhiêu Chén: Giải Đáp Chi Tiết Và Hướng Dẫn Bài Cúng Chuẩn Nhất
Ý nghĩa sâu sắc của cơm cúng tất niên
Cơm không phải là món ăn gì xa lạ với người Việt nhưng ít ai hiểu rõ ý nghĩa của món ăn này trong tập tục thờ phụng tâm linh. Theo tín ngưỡng dân gian, cơm cúng được xem là biểu tượng cho linh khí đất trời, là tượng trưng của sự thuần khiết, no đủ, tròn đầy. Hạt gạo là mồ hôi công sức của con người, khi dâng lên bàn thờ thể hiện lòng biết ơn với đất trời và tổ tiên.
Bên cạnh đó, món ăn này còn là cách gia chủ thể hiện lòng thành kính đối với ông bà tổ tiên và tâm nguyện ước được ấm no, đủ đầy. Trong quan niệm của người xưa, “có thực mới vực được đạo”, nhưng khi dâng cơm cúng, điều đó còn mang ý nghĩa “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ đến công lao sinh thành dưỡng dục của tiên tổ.
Ngoài ra, việc dâng cơm lên mâm cỗ cúng nói chung, cúng tất niên nói riêng đều xuất từ quan niệm “sống sao thác vậy”. Cụ thể là dâng cơm cúng thể hiện cách đối đãi, lòng kính mến của người sống với người đã khuất không hề thay đổi, vẫn như lúc sinh tiền. Người xưa quan niệm khi sang thế giới bên kia, các cụ cũng cần ăn uống no đủ như người trần tục, vì vậy cơm cúng là món ăn không thể thiếu.
Mặt khác, tùy vào từng văn hóa phong tục từng miền mà mỗi gia đình sẽ biết cách cúng tất niên mấy chén cơm. Điều này tạo nên sự đa dạng văn hóa trong tập tục thờ cúng của người Việt. Hiểu rõ ý nghĩa này giúp chúng ta trân trọng hơn những chuẩn bị cho mâm cơm cúng ngày Tết.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thần Tài Xong Có Hóa Vàng Không? Giải Đáp Chi Tiết Và Hướng Dẫn Đúng Chuẩn
Cúng tất niên mấy chén cơm?
Chắc hẳn không ít người đã trải qua nhiều năm chuẩn bị mâm cỗ cúng tất niên nhưng vẫn băn khoăn dâng mấy chén. Theo đó, 3 vùng miền Bắc – Trung – Nam lại có cách cúng cơm khác nhau. Vậy cơm cúng xới mấy bát?
Cách cúng cơm của người miền Bắc
Người miền Bắc thường hay bới 1 hoặc 5 bát cơm sau đó để chung vào mâm cỗ. Đặc biệt, khi bới cơm họ chỉ xới 1 lần duy nhất, có thể vơi hoặc cao hơn mép bát. Số lượng bát cơm thường được chọn là số lẻ, trong đó 5 bát cơm được xem là phù hợp nhất cho mâm cỗ cúng gia tiên.
Số 5 trong văn hóa miền Bắc tượng trưng cho ngũ hành, ngũ phương, ngũ đức, mang ý nghĩa tròn đầy, viên mãn. Việc xới 1 lần duy nhất thể hiện sự tôn trọng, không xê dịch nhiều lần gây mất vệ sinh và thể hiện sự thành tâm.
Cách cúng cơm của người miền Trung và miền Nam
Người miền Trung và miền Nam lại thường xới cơm vào tô to hoặc đĩa. Cơm được xới và nặn vuông vắn đầy đủ. Thông thường cúng tất niên, họ sẽ cúng 3 hoặc 6 chén cơm.
Cách làm này thể hiện sự gọn gàng, ngăn nắp và tươm tất. Việc nặn cơm vuông vắn trên đĩa lớn hoặc xới vào tô to giúp cơm dễ dàng dâng lên bàn thờ và sau đó chia cho con cháu trong gia đình. Số 3 và 6 là những con số may mắn trong văn hóa phương Nam, tượng trưng cho sự vững chắc và tài lộc.
Quan điểm của chuyên gia phong thủy
Theo các chuyên gia phong thủy, đồ dâng lên ông bà tổ tiên, Thần Phật quan trọng ở sự thành tâm, chứ không nhất thiết cúng kiếng theo một quan niệm nào. Do đó, cúng tất niên mấy chén cơm đều tùy thuộc vào mỗi gia đình.
Điều quan trọng nhất là lòng thành của người dâng cúng. Nếu gia đình bạn ở miền Bắc nhưng thấy cách xới cơm vào tô lớn của miền Nam hợp lý hơn, bạn hoàn toàn có thể làm theo. Sự linh hoạt trong nghi lễ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa nhưng vẫn phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi gia đình.
Tuy nhiên, để đảm bảo tính thẩm mỹ và sự tươm tất, nhiều gia đình hiện nay thường chuẩn bị 1 bát cơm lớn (xới đầy) hoặc 3 bát cơm nhỏ xếp ngay ngắn trên mâm cỗ. Đây là cách làm phổ biến và được nhiều người áp dụng.
Có thể bạn quan tâm: Có Nên Cúng Rằm Tháng Giêng Trước Không?
Mâm cơm cúng 30 Tết tất niên đầy đủ
Tất niên ngày càng cận kề, các thành viên trong gia đình vui vẻ cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ cúng. Có thể là mâm cỗ chay hoặc mặn. Nếu thuộc dạng mặn thì mâm cỗ cúng tất niên sẽ gồm: bánh chưng hoặc bánh tét, giò, chả, nem, canh măng, mọc, thịt đông, nem, xôi gấc, thịt gà, thịt luộc, dưa hành,….
Tùy vào văn hóa từng vùng miền mà gia chủ sửa soạn mâm cỗ mặn đủ đầy theo ý mình. Mâm cỗ mặn thường thịnh soạn hơn, thể hiện sự đầy đủ của gia chủ sau một năm làm ăn tấn tới. Các món ăn đều mang ý nghĩa riêng: gà luộc nguyên con tượng trưng cho sự đủ đầy, bánh chưng vuông vắn tượng trưng cho đất, xôi gấc màu đỏ tượng trưng cho may mắn.
Mặt khác, nếu gia chủ chọn làm mâm cỗ chay thì sẽ đơn giản hơn với các món bánh chưng không nhân thịt, xôi, canh rau củ, rau củ luộc, nem chay, hành muối, chè (xôi chè hoặc chè cho, chè kê, chè trôi nước,…). Mâm cỗ chay ngày càng được ưa chuộng vì sự thanh tịnh và phù hợp với tín ngưỡng của nhiều gia đình.
Ngoài mâm cỗ thì cúng tất niên còn có thêm mâm ngũ quả và các lễ vật khác (hương, hoa, tiền vàng mã, rượu, trà, trầu cau). Mâm ngũ quả thường được chọn theo mùa và theo quan niệm “cầu sung sum vầy” của từng vùng miền.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập: Có Nên Cúng Chúng Sinh Tại Nhà Và Cách Thực Hiện Chuẩn Tâm Linh
Cách cúng mâm cơm ngày Tết
Cách cúng ở đây chính là sử dụng văn khấn, mời Tổ tiên về xơi cơm cùng con cháu gia đình trong mấy ngày Tết. Dưới đây là bài khấn vào mùng 1 để quý anh chị cùng tham khảo (Nguồn: Văn khấn cổ truyền Việt Nam – NXB Văn hóa Thông tin):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Tôn Phật
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, bá thúc huynh đệ, đường thượng tiên linh, và các hương hồn nội tộc, ngoại tộc.
Hôm nay là ngày mồng 1 tháng Giêng năm ……, chúng con là:…… hiện cư ngụ tại số nhà ……, ấp/ khu phố ….., xã/phường …………, quận/huyện ………, tỉnh/thành …………
Nay theo tuế luật, âm dương vận hành tới tuần Nguyên đán, mồng một đầu xuân, mưa móc thấm nhuần, đón mừng năm mới.
Con cháu tưởng niệm ân đức tổ tiên như trời cao biển rộng, khôn đem tấc cỏ báo đáp ba xuân.
Do đó, chúng con cùng toàn thể con cháu trong nhà sửa sang lễ vật, oản quả hương hoa kính dâng trước án.
kính mời các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô di tỷ muội, nam nữ tử tôn nội ngoại, cúi xin thương xót con cháu, linh thiêng giáng về linh sàng, phù hộ độ trì con cháu, năm mới an khang, mọi bề thuận lợi, sự nghiệp hanh thông, bốn mùa không hạn ách nào xâm hại, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Tín chủ chúng con đồng tâm kính mời các vị vong linh, tiền chủ, hậu chủ ở trong đất này cùng về hâm hưởng, phù hộ cho chúng con được bách sự như ý, vạn sự cát tường.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Ngoài ra, tùy vào từng thời điểm cúng (cúng tất niên chiều 30, cúng giao thừa, cúng mùng 1) mà bài văn khấn có thể thay đổi đôi chút cho phù hợp. Tuy nhiên, cấu trúc chung vẫn giữ nguyên là kính mời tổ tiên, tạ ơn và cầu xin phù hộ.
Những lưu ý khi chuẩn bị cơm cúng tất niên
Khi chuẩn bị cơm cúng tất niên, gia chủ cần lưu ý một số điểm quan trọng để đảm bảo sự tươm tất và thành tâm:
Chọn gạo và nấu cơm:
Nên chọn loại gạo ngon, hạt đều, trắng sạch. Gạo trước khi nấu cần được vo kỹ, loại bỏ sạn bụi. Nước nấu cơm phải sạch, tốt nhất là nước mưa hoặc nước lọc tinh khiết. Khi nấu, điều chỉnh lửa vừa phải để cơm chín đều, tơi xốp, không bị sống hay cháy.
Cách xới cơm:
Khi cơm chín, để một lúc cho cơm bớt nóng rồi mới xới. Dùng muôi sạch, khô để xới cơm. Nếu xới vào bát, nên xới đầy đặn, không lèo tèo. Nếu xới vào tô hoặc đĩa, nên nặn cơm vuông vắn, đẹp mắt. Tránh xới cơm quá nóng vì dễ làm cơm nát và mất đi hương vị thơm ngon.
Bày trí mâm cơm:
Mâm cơm cúng nên được bày trí ngay ngắn, đẹp mắt. Bát cơm nên đặt ở vị trí trung tâm hoặc xen kẽ với các món ăn khác tùy theo kích thước mâm cỗ. Tránh để cơm cúng chung với các món ăn có nước lèo quá nhiều để không bị ướt và mất đi hình dáng ban đầu.
Thời gian cúng:
Mâm cơm cúng tất niên thường được dâng lên vào chiều 30 Tết hoặc tối 30 Tết tùy theo phong tục từng gia đình. Thời gian cúng nên chọn lúc trời còn sáng, gia đình sum họp đông đủ. Sau khi cúng xong, gia chủ nên để cơm cúng trên bàn thờ khoảng 15-30 phút rồi mới hạ xuống để chia cho con cháu.
Vệ sinh an toàn thực phẩm:
Mặc dù là cơm cúng nhưng vẫn cần đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Cơm cúng không nên để quá lâu ngoài môi trường vì dễ bị ôi thiu, vi khuẩn xâm nhập. Nếu gia đình có nhiều người, có thể chia nhỏ cơm cúng thành nhiều bát để dễ quản lý và đảm bảo vệ sinh.
Ý nghĩa của việc chia cơm cúng sau khi lễ
Sau khi cúng xong, cơm cúng thường được chia cho các thành viên trong gia đình. Việc này mang ý nghĩa “ăn lộc” của tổ tiên, mong muốn được phù hộ may mắn, sức khỏe và tài lộc trong năm mới.
Theo quan niệm dân gian, ai ăn được cơm cúng sẽ gặp nhiều may mắn, được tổ tiên che chở. Đặc biệt, trẻ em và người già nên ăn cơm cúng để cầu sức khỏe và trường thọ. Tuy nhiên, cần lưu ý cơm cúng phải còn nóng và thơm ngon mới nên chia, nếu cơm đã nguội hoặc có dấu hiệu ôi thiu thì không nên dùng.
Việc chia cơm cúng cũng là cách để các thành viên trong gia đình quây quần, sum họp sau khi làm lễ. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng, ấm cúng mà bất kỳ ai trong gia đình cũng mong chờ vào mỗi dịp Tết đến xuân về.
Kết luận
Cúng tất niên mấy chén cơm thực chất không quan trọng bằng lòng thành của người dâng cúng. Tuy nhiên, việc chuẩn bị cơm cúng một cách tươm tất, đúng nghi lễ sẽ giúp mâm cỗ ngày Tết thêm phần trang trọng và ý nghĩa.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa của cơm cúng và cách chuẩn bị mâm cơm cúng tất niên phù hợp. Dù bạn ở miền nào, hãy chuẩn bị cơm cúng với sự thành tâm và trân trọng nhất để cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng cho gia đình.
Chúc quý bách gia vạn sự bình an, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc! Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về phong tục tập quán và văn hóa Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
