Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu) không chỉ là ngày lễ lớn trong năm mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, được dân gian ví von “Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”. Để chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn và đúng nghi thức, bạn cần nắm rõ nguồn gốc, ý nghĩa cũng như các quy tắc về giờ giấc, lễ vật. Bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ các thông tin cần thiết để bạn và gia đình có thể thực hiện nghi lễ một cách thành kính và chu đáo nhất.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Linh Ở Huế: Cẩm Nang Chi Tiết Về Văn Hóa Tâm Linh Cố Đô
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Thần Tài Ngày Tết招财进宝, Chi Tiết Từng Bước
Tổng quan về Rằm tháng Giêng và ý nghĩa văn hóa
Rằm tháng Giêng hay còn gọi là Tết Nguyên Tiêu, Tết Thượng Nguyên, diễn ra vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Đây là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của người Á Đông, đánh dấu ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới. Nguồn gốc của ngày lễ này bắt nguồn từ nhiều tích xưa và mang đậm dấu ấn của hai tôn giáo lớn là Đạo giáo và Phật giáo.
Theo các tư liệu lịch sử, Tết Nguyên Tiêu chính thức được确立 vào thời Hán Văn Đế (180-157 trước Công nguyên). Vào dịp này, vua quan và dân chúng đều ăn mặc như nhau, không phân biệt sang hèn, cùng nhau vui đón tết. Điều này thể hiện tinh thần bình đẳng, không khí lễ hội chan hòa giữa trời đất, giữa thần linh và con người. Lễ hội không quá nặng nề về vật chất hay cầu kỳ về hình thức mà chú trọng vào sự trang nghiêm và niềm vui tinh thần.
Về mặt tín ngưỡng, tục lệ thắp đèn trong đêm Nguyên Tiêu có nguồn gốc từ thuyết Tam nguyên của Đạo giáo. Đạo giáo quan niệm rằm tháng Giêng là tiết Thượng Nguyên, rằm tháng Bảy là Trung Nguyên và rằm tháng Mười là Hạ Nguyên. Các vị thần cai quản ba tiết này lần lượt là Thiên Quan đại đế, Địa Quan đại đế và Thủy Quan đại đế. Trong đó, Thiên Quan đại đế là vị thần tính tình vui vẻ, thường ban phước lành cho nhân gian, nên còn gọi là “Thiên Quan tứ phúc”. Vào ngày sinh của ngài (15 tháng Giêng), nhân dân treo đèn kết hoa, làm lễ cầu phúc.
Bên cạnh đó, tục lệ này cũng có liên quan đến Phật giáo. Theo sử sách ghi lại, Hán Minh đế là người tin sùng Phật pháp. Ngài nghe nói vào ngày rằm tháng Giêng, chúng tăng thường chiêm ngưỡng xá lợi, thắp đèn nến cúng dường chư Phật, nên đã ra lệnh cho toàn hoàng cung thắp đèn thâu đêm để cúng dường. Dân gian từ đó lưu truyền nghi thức cúng tế, lễ Phật cầu an trong ngày Rằm tháng Giêng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Hoa Quả Cúng Rằm Tháng 7 Trang Nghiêm Và Ý Nghĩa
Những điểm cần lưu ý khi chuẩn bị cúng Rằm tháng Giêng năm 2026
Việc chuẩn bị cho lễ cúng Rằm tháng Giêng cần tuân theo các quy tắc về thời gian, không gian và lễ vật. Dưới đây là những hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị một cách tươm tất.
Thời gian và hướng xuất hành
Đối với năm 2026 (Bính Ngọ), Rằm tháng Giêng sẽ rơi vào ngày thứ Bảy, 24/2 dương lịch (tức ngày Mậu Ngọ, tháng Bính Dần). Theo ngũ hành, ngày này thuộc Thiên thượng hỏa, sao Vị, trực Chấp. Ngày này kỵ động thổ, lợp nhà, làm bếp, gieo hạt và khai quang đồ pháp khí.
Về giờ tốt để cúng, các khung giờ Tý (23h-1h), Sửu (1h-3h), Mão (5h-7h), Ngọ (11h-13h), Thân (15h-17h) và Dậu (17h-19h) là phù hợp nhất. Tuy nhiên, dân gian quan niệm rằng Rằm tháng Giêng cũng như ngày rằm, mùng một hàng tháng, nên cúng đúng ngày là quan trọng nhất, không cần quá câu nệ chọn giờ.
Lễ vật cúng Rằm tháng Giêng
Lễ vật cúng Rằm tháng Giêng không cần quá xa hoa, nhưng phải thể hiện được lòng thành. Theo quan niệm dân gian, Thiên Quan đại đế là người vui vẻ, hảo ngọt và thích đèn nến. Vì vậy, mâm cúng nên chuẩn bị nhiều hoa quả tươi, bánh ngọt (như bánh trôi, bánh chay, bánh mật) và thắp thêm đèn nến để tỏ lòng thành kính.
Ngoài ra, tùy theo điều kiện của mỗi gia đình, có thể chuẩn bị thêm các lễ vật khác như vàng mã, trà, rượu, xôi, gà luộc… Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và trang nghiêm.
Nghi thức và không gian cúng
Để thực hiện nghi thức cúng Rằm tháng Giêng, gia chủ cần chuẩn bị không gian thờ tự sạch sẽ, trang nghiêm. Ban thờ cần được lau dọn sạch sẽ, sắp xếp lễ vật gọn gàng. Gia chủ nên ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ, tốt nhất là mặc quần áo đẹp.
Trong quá trình cúng, mọi người cần giữ thái độ vui vẻ, hòa nhã, tránh tranh cãi hoặc nói năng bừa bãi. Tâm trạng thoải mái, thành kính sẽ giúp lễ cúng trở nên ý nghĩa hơn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cỗ Cúng Tết Đoan Ngọ Trọn Vẹn Ý Nghĩa
Văn khấn cúng Rằm tháng Giêng chuẩn xác
Văn khấn là phần quan trọng không thể thiếu trong nghi thức cúng Rằm tháng Giêng. Dưới đây là sớ văn cúng Rằm tháng Giêng tiêu biểu được nhiều người sử dụng, dựa trên sớ văn do ngài Thích Nguyên Tâm giới thiệu:
“Cung kính dâng lễ thỉnh mời ngài “Thượng nguyên tứ phúc Thiên Quan Nhất phẩm Tử Vi đại đế” chứng giám. Thiên Quan đại đế quyền thông ba cõi, thần uy nghiêm lắng, mắt thánh chiếu soi. Thượng nguyên ban phúc khắp vô cùng, trần gian ngưỡng cầu ơn mưa móc.
Hôm nay gặp dịp Tết Nguyên tiêu, Thiên Quan ban phúc muôn nơi, tiến chủ là:.., ngụ tại:… thành tâm quét dọn nhà cửa, sửa biện hương hoa, đèn nhang, lễ vật… dâng cúng trước án. Cầu thần tiêu trừ quá khứ oan khiên, tăng trưởng phúc lợi, mọi người đều được bình an hạnh phúc.
Đồng thời thỉnh mời các vị bản gia thần linh, thần hoàng bản thổ, Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân, bản gia chấp sự chư vị tôn thần, Ngũ phương ngũ thổ Phúc đức chính thần, Ngũ phương ngũ lộ Long mạch tài thần và hội đồng gia tiên dòng họ:..cùng chứng giám. Cẩn cáo. Thượng hưởng!”
Sau khi đọc xong văn khấn, gia chủ nên lạy ba vái để thể hiện lòng thành kính.
Kết luận
Rằm tháng Giêng là dịp để mỗi gia đình thể hiện lòng thành kính với trời đất, thần linh và tổ tiên. Việc chuẩn bị mâm cúng và thực hiện nghi thức cúng Rằm tháng Giêng không chỉ là nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là cách để chúng ta cầu mong một năm mới an lành, phúc lộc. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa và cách thực hiện nghi lễ này một cách trọn vẹn. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều kiến thức bổ ích về văn hóa và đời sống.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
