Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết diệt sâu bọ, là một phong tục truyền thống đẹp của người dân Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. Đây không chỉ là dịp để con cháu tưởng nhớ tổ tiên mà còn mang ý nghĩa cầu mong sức khỏe, trừ tà, xua đuổi dịch bệnh cho gia đình. Việc chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ sao cho trang trọng, đầy đủ lễ vật và đúng văn khấn là điều mà nhiều người quan tâm. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết nhất về cách chuẩn bị mâm cúng cũng như bài văn khấn chuẩn xác theo văn hóa truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Tổ Thợ May: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng
Tổng quan về Tết Đoan Ngọ và ý nghĩa phong tục
Tết Đoan Ngọ là một ngày lễ lớn trong năm của người dân phương Đông, đặc biệt là tại Việt Nam. Lễ Tết này không chỉ đơn thuần là một ngày nghỉ ngơi mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng sâu sắc. Theo lịch sử dân gian, đây là thời điểm đánh dấu sự chuyển mình của thời tiết, bắt đầu sang giai đoạn nắng nóng cao điểm của mùa hè. Trong quan niệm của người xưa, đây cũng là lúc các loại sâu bọ, côn trùng phát triển mạnh, gây hại cho mùa màng và sức khỏe con người.
Vì vậy, Tết Đoan Ngọ còn được gọi là Tết diệt sâu bọ. Người Việt tin rằng vào giờ Ngọ (giờ chính giữa ngày), dương khí mạnh nhất, con người thực hiện các nghi lễ cúng bái, ăn các món ăn truyền thống như cơm rượu nếp, bánh ú tro để “diệt sâu bọ” trong người, giúp cơ thể khỏe mạnh, tránh dịch bệnh. Bên cạnh đó, đây cũng là dịp để con cháu thể hiện lòng biết ơn, thành kính với tổ tiên, cầu mong một mùa vụ bội thu và cuộc sống an lành.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Đưa Ông Táo Về Trời Chuẩn Nhất Cho Mọi Gia Đình Việt
Các bước chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ chi tiết
Việc chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ không quá cầu kỳ nhưng cần phải thành tâm và đầy đủ các lễ vật truyền thống. Tùy vào điều kiện và tập quán vùng miền, mâm cỗ có thể khác nhau nhưng vẫn giữ được những nét cốt lõi. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết các bước chuẩn bị mâm cúng mà bạn có thể tham khảo.
Lễ vật cúng Tết Đoan Ngọ cần có những gì?
Một mâm cúng Tết Đoan Ngọ chuẩn nhất thường bao gồm các hạng mục chính sau đây. Bạn có thể chuẩn bị mâm cỗ chay hoặc mâm cỗ mặn tùy theo phong tục gia đình, nhưng cần đảm bảo các lễ vật cơ bản:
- Hương, hoa, vàng mã: Đây là những lễ vật không thể thiếu trong bất kỳ mâm cúng nào của người Việt. Hương (nhang) để thắp mời thần linh và tổ tiên; hoa tươi (thường là hoa sen, hoa cúc, hoa huệ) để dâng hương; vàng mã (tiền âm phủ) để cúng cho các vong hồn.
- Nước và rượu nếp: Nước lọc tượng trưng cho sự tinh khiết, thanh bạch. Rượu nếp (thường là rượu nếp cay hoặc rượu nếp cái) là thức uống truyền thống trong ngày Tết Đoan Ngọ, có tác dụng xua đuổi tà ma, diệt khuẩn.
- Các loại hoa quả tươi: Mâm hoa quả cần có ít nhất 5 loại quả khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành. Các loại quả thường thấy là: xoài, mít, na, ổi, cam, bưởi, dưa hấu. Nên chọn quả chín đều, tươi ngon, không dập nát.
- Bánh tro, bánh ú, cơm rượu nếp: Đây là những món ăn đặc trưng của ngày Tết Đoan Ngọ. Bánh tro (bánh ú) được làm từ gạo nếp, lá tre, có vị thanh mát. Cơm rượu nếp (rượu nếp cám) là món ăn không thể thiếu để “diệt sâu bọ” trong người.
- Xôi và chè: Xôi (xôi gấc, xôi đỗ) và chè (chè trôi nước, chè kê) là những lễ vật dâng cúng tổ tiên, thể hiện sự thành kính và mong muốn cuộc sống ngọt ngào, viên mãn.
Ngoài ra, tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục vùng miền, bạn có thể thêm các lễ vật khác như: heo quay, gà luộc, bánh chưng, nem rán… Tuy nhiên, cần lưu ý mâm cỗ phải gọn gàng, sạch sẽ, thể hiện sự thành tâm của gia chủ.
Cách chuẩn bị mâm cúng theo từng vùng miền
Việt Nam là một đất nước có địa lý phân chia rõ rệt ba miền Bắc, Trung, Nam. Do đó, phong tục cúng Tết Đoan Ngọ cũng có những điểm khác biệt nhất định. Việc chuẩn bị mâm cúng theo đặc điểm vùng miền sẽ giúp bạn thể hiện đúng truyền thống của gia đình.
Miền Bắc:
Mâm cúng của người miền Bắc thường đơn giản nhưng không kém phần trang trọng. Ngoài các lễ vật chung như hương hoa, vàng mã, nước, rượu nếp, người miền Bắc thường không thể thiếu trái dưa hấu đỏ. Dưa hấu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc. Một số gia đình còn chuẩn bị bánh chưng, nem rán, giò chả để cúng gia tiên. Sau khi cúng xong, cả nhà cùng quây quần bên mâm cơm sum họp.
Miền Trung:
Từ Thanh Hóa vào đến Thừa Thiên Huế, người miền Trung thường chuẩn bị chè kê (chè đậu xanh) và thịt vịt để cúng. Thịt vịt được chọn vì người xưa quan niệm thịt vịt có tính mát, ăn vào sẽ giúp cơ thể mát mẻ, giải nhiệt trong những ngày hè oi bức. Một số gia đình ở Đà Nẵng, Quảng Ngãi còn nấu xôi chè cúng lễ. Nếu nhà có trồng cây ăn quả, người miền Trung thường cho trẻ nhỏ vào vườn hái trái ăn, tượng trưng cho tục lệ “diệt sâu bọ”, cầu mong sức khỏe.
Miền Nam:
Mâm cúng của người miền Nam thường phong phú và đậm đà hương vị phương Nam. Các lễ vật không thể thiếu bao gồm bánh ú tro (bánh ú nước tro), chè trôi nước, xôi gấc. Bánh ú tro có hình chóp tam giác, được làm từ gạo nếp, nước tro, nhân đậu xanh hoặc thịt. Chè trôi nước tượng trưng cho sự trôi chảy, thuận lợi trong công việc và cuộc sống. Sau khi cúng xong, cả nhà cùng nhau thưởng thức các món ăn, uống rượu nếp để cầu mong sức khỏe dồi dào.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mũ Áo Thần Linh Cúng Giao Thừa 2025 Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Thời gian và địa điểm cúng Tết Đoan Ngọ
Việc xác định thời gian và địa điểm cúng Tết Đoan Ngọ rất quan trọng, ảnh hưởng đến tính trang trọng và ý nghĩa của nghi lễ.
Thời gian cúng:
Theo quan niệm của người Việt xưa, Tết Đoan Ngọ nên cúng vào giờ chính Ngọ ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đoan nghĩa là mở đầu, Ngọ là khoảng thời gian từ 11 giờ đến 13 giờ trưa. Đây là lúc dương khí mạnh nhất trong ngày, thời tiết oi bức nhất, đồng thời là lúc chuyển mùa, sâu côn trùng được dịp sinh sôi. Vì thế, người dân thực hiện các nghi lễ diệt sâu bọ, dâng hương để cầu tai qua, nạn khỏi và mùa màng bội thu.
Địa điểm cúng:
Thông thường, các gia đình chỉ sắm mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ trên ban thờ gia tiên. Tuy nhiên, nếu đầy đủ phong tục, bạn nên chuẩn bị thêm mâm cúng ngoài sân hoặc trước cửa nhà. Mâm cúng ngoài trời cũng chuẩn bị đủ các lễ vật như mâm cúng gia tiên (hương, hoa, tiền vàng, cơm rượu nếp, bánh tro, chè kho…).
Việc cúng ở cả hai nơi nhằm cảm tạ trời đất, thần Phật, tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu, cầu mong sức khỏe, tránh xa mọi bệnh tật. Sau khi cúng xong, gia chủ có thể rải gạo muối ra sân để xua đuổi tà ma, sau đó mới dọn dẹp.
Có thể bạn quan tâm: Mũ Chuồn Cúng Giao Thừa: Ý Nghĩa, Các Bước Chuẩn Bị Và Nghi Thức Quan Trọng
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ là một phần quan trọng trong nghi lễ cúng bái. Văn khấn cần được đọc với lòng thành kính, trang nghiêm. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam mà bạn có thể tham khảo:
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
- Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
- Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ Khảo, Tổ Tỷ)
Tín chủ chúng con là: …
Ngụ tại: …
Hôm nay là ngày mồng 5/5 âm lịch, nhằm ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần, cúi xin các Ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ …, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Những lưu ý quan trọng khi cúng Tết Đoan Ngọ
Để nghi lễ cúng Tết Đoan Ngọ diễn ra suôn sẻ và trọn vẹn ý nghĩa, bạn cần lưu ý một số điểm sau đây:
- Chuẩn bị lễ vật sạch sẽ, tươi ngon: Lễ vật dâng cúng phải được chọn lọc kỹ lưỡng, không nên dùng đồ cũ, đồ hỏng. Hoa quả phải tươi, không dập nát; cơm rượu nếp phải đảm bảo vệ sinh.
- Thời gian cúng phù hợp: Nên cúng vào giờ chính Ngọ (11h – 13h) để đón dương khí mạnh nhất. Nếu không sắp xếp được, bạn có thể cúng vào sáng sớm hoặc chiều muộn, nhưng tốt nhất là nên cúng đúng giờ Ngọ.
- Tâm thành kính: Điều quan trọng nhất khi cúng bái là lòng thành. Gia chủ nên ăn mặc gọn gàng, sạch sẽ, thắp hương thành tâm, đọc văn khấn rõ ràng, trang nghiêm.
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ nên hóa vàng mã, rải gạo muối ra sân hoặc trước cửa nhà để xua đuổi tà ma. Các món ăn như cơm rượu nếp, bánh ú tro… nên chia cho mọi người trong gia đình cùng ăn để cầu mong sức khỏe.
- Tùy theo điều kiện: Không cần phải cúng quá linh đình, xa hoa. Quan trọng là sự thành tâm và đúng phong tục. Gia đình khó khăn có thể cúng đơn giản với hương hoa, trái cây, cơm rượu nếp là được.
Tết Đoan Ngọ là một nét đẹp văn hóa truyền thống cần được gìn giữ và phát huy. Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết trên đây, bạn đã có thể chuẩn bị một mâm cúng Tết Đoan Ngọ đầy đủ, ý nghĩa và đúng phong tục dân tộc. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tìm đọc thêm nhiều bài viết bổ ích về văn hóa, phong tục tập quán Việt Nam và các vấn đề đời sống khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
