Cúng giao thừa là một trong những nghi thức linh thiêng và quan trọng nhất trong văn hóa tâm linh của người Việt Nam mỗi dịp Tết đến Xuân về. Đây không chỉ là hành động đơn thuần mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về mặt tinh thần, là cách con người thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới. Để chuẩn bị một mâm cúng đúng chuẩn, đầy đủ và thành tâm, bạn đọc cần nắm rõ các quy tắc, lễ vật cũng như bài văn khấn phù hợp.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Tháng 8 Vào Giờ Nào Để Gia Đạo Hạnh Phúc, Tài Lộc Hanh Thông?
Những điểm chính cần nhớ
Nghi thức cúng giao thừa thường được tiến hành vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (giờ Tý). Lễ cúng này được chia làm hai phần: cúng ngoài trời (dành cho các vị thần linh, Táo quân, và tiễn quan hành khiển cũ, đón quan mới) và cúng trong nhà (dành cho tổ tiên, ông bà). Lễ vật cúng giao thừa thường bao gồm gà trống luộc nguyên con (biểu tượng cho sự trọn vẹn), bánh chưng, hoa quả, trầu cau, vàng mã và các món ăn truyền thống khác. Việc cúng ngoài trời thường được thực hiện trước, sau đó mới đến cúng trong nhà để thể hiện thứ tự trên dưới rõ ràng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Bàn Thờ Cúng Giao Thừa Ngoài Trời: Ý Nghĩa, Hướng Đặt Và Lễ Vật Chuẩn Tâm Linh
Ý nghĩa sâu xa của lễ trừ tịch
Lễ trừ tịch hay còn gọi là lễ giao thừa, diễn ra vào lúc 12 giờ đêm ngày 30 Tết. Tên gọi “trừ tịch” mang ý nghĩa là xóa bỏ, tống khứ những điều xấu của năm cũ sắp qua để đón những điều tốt đẹp của năm mới. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng khi hai năm chuyển tiếp, người xưa tin rằng các vị thần linh cai quản hạ giới sẽ thay đổi. Cụ thể, vị thần cai quản năm cũ sẽ bàn giao công việc cho vị thần cai quản năm mới. Do đó, lễ cúng này là sự tri ân với thần linh năm cũ và sự mong mỏi được bảo hộ từ thần linh năm mới.
Theo quan niệm dân gian, vào thời khắc này, không gian tấp nập các quan quân, binh sĩ của hai vị thần đi lại rất khẩn trương, thậm chí không có thời gian để dùng bữa. Vì vậy, các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng ở ngoài trời để các vị thần có thể thuận tiện dừng lại thụ lộc trong chốc lát. Đây là lý do tại sao mâm cúng giao thừa thường là đồ ăn nguội, gọn nhẹ, dễ di chuyển.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Thần Linh Rằm Tháng Giêng: Văn Khấn, Cách Chuẩn Bị Và Những Điều Cần Biết
Lễ vật cúng giao thừa cần những gì?
Một mâm cúng giao thừa đầy đủ không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất và thành tâm. Tùy theo tập quán vùng miền và điều kiện gia đình, lễ vật có thể thay đổi nhưng nhìn chung bao gồm những items cơ bản sau:
- Gà trống luộc: Là lễ vật không thể thiếu. Gà trống luộc nguyên con (để nguyên phao câu) tượng trưng cho sự trọn vẹn, đủ đầy. Người Việt quan niệm gà trống có năm đức tính: Văn, Võ, Dũng, Nhân, Tín. Gà trống còn được xem là biểu tượng của mặt trời, mang ánh sáng xua tan bóng tối, tà ma.
- Bánh chưng (hoặc bánh tét): Là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết, thể hiện sự biết ơn đối với đất trời, tổ tiên.
- Trầu cau: Biểu tượng của sự sum vầy, bền chặt trong quan hệ gia đình và xã hội.
- Hoa quả: Chọn các loại hoa quả tươi, đẹp, có màu sắc rực rỡ (như hoa cúc, hoa lay ơn) và quả chín mọng (như cam, bưởi, quýt) để dâng lên thần linh và tổ tiên.
- Rượu, nước trà: Dùng để dâng hương.
- Vàng mã: Bao gồm vàng,元宝, quần áo giấy… (lưu ý: tùy quan niệm từng nhà có thể cúng hoặc không cúng vàng mã, nhưng theo truyền thống vẫn thường cúng).
- Nhang đèn: Nhang hương, nến (đèn dầu) để thắp sáng bàn thờ.
Ngoài ra, tùy từng gia đình còn có thể chuẩn bị xôi, nem rán, các món ăn chay hoặc mặn khác. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Bài Cúng Rằm Tháng Giêng Tại Nhà Thờ Họ Chuẩn Tâm Linh
Văn khấn cúng giao thừa trong nhà
Văn khấn cúng giao thừa trong nhà thường được đọc khi thắp hương trên bàn thờ gia tiên. Nội dung khấn chủ yếu tạ ơn tổ tiên, mời các cụ về thụ lộc và cầu xin một năm mới an khang, thịnh vượng. Dưới đây là bài văn khấn tham khảo (theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn Thần.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương.
Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Các cụ Tổ tiên nội ngoại chư vị tiên Linh.Nay là giờ phút Giao thừa năm [Tên năm, ví dụ: Giáp Thìn 2024] Chúng con là: [Họ tên] Ngụ tại: [Địa chỉ]
Phút Giao thừa vừa tới, nay theo Vận luật, tống cựu nghinh tân, giờ Tý đầu Xuân, đón mừng Nguyên Đán. Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cung trần, dâng lên trước Án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch tài Thần. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời: các cụ Tiên Linh Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, cô di Tỷ, Muội, nội ngoại Tộc chư vị Hương Linh, cúi xin giáng về Linh Sàng hâm hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời các vị Vong Linh tiền Chủ hậu Chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước Án, chiêm ngưỡng Tôn Thần, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn cúng giao thừa ngoài trời
Lễ cúng ngoài trời thường được tiến hành trước khi cúng trong nhà. Đây là lễ cúng thần linh, trời đất, tiễn quan hành khiển cũ và đón quan hành khiển mới. Mâm cúng thường được bày ở sân, nơi thoáng đãng, sạch sẽ.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Kính lạy:
Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn Thần.
Ngài Cựu niên Trịnh Vương Hành khiển, Thạch Tinh hành binh chi thần, Liễu Tào phán quan.
Ngài đương niên Sở Vương Hành khiển, Hoả Tinh hành binh chi thần, Biểu Tào phán quan.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương.
Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.Nay là giờ phút Giao thừa năm [Tên năm] Chúng con là: [Họ tên] Ngụ tại: [Địa chỉ]
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. Nay Ngài Thái tuế chí đức tôn Thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về Triều để khuyết, lưu Phúc, lưu Ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban Tài tiếp Lộc. Nhân buổi tân Xuân, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước Án. Cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan, Ngài đương niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan. Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch tài Thần. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, Cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Quy tắc và thứ tự cúng trong đêm giao thừa
Thứ tự cúng giao thừa là một vấn đề được nhiều người quan tâm. Theo các chuyên gia văn hóa dân gian, thứ tự đúng nhất là cúng ngoài trời trước, sau đó mới đến cúng trong nhà.
Lý giải cho điều này, các cụ xưa cho rằng “Cao nhất là trời Phật rồi mới đến ông bà, tổ tiên”. Việc cúng ngoài trời trước là để nghênh tiếp thần linh năm mới, tiễn thần linh năm cũ (nghênh tân, tiễn cửu). Sau khi đã dâng lễ lên trời đất, thần linh, gia chủ mới quay về bàn thờ gia tiên để tưởng nhớ tổ tiên.
Đối với những gia đình ở chung cư, việc cúng ngoài trời có thể linh hoạt. Nếu không có sân đất, bạn có thể cúng ở ban công hoặc nơi thoáng đãng nhất trong nhà, đặt mâm cúng xuống đất (hoặc thấp nhất có thể) để thể hiện sự tôn kính. Tuy nhiên, tốt nhất vẫn nên xuống sân của tòa nhà nếu có điều kiện.
Thời gian cúng giao thừa chuẩn nhất
Thời gian cúng giao thừa lý tưởng nhất là vào giờ Tý (tức từ 23h đêm ngày 30 Tết đến 1h sáng ngày mùng 1 Tết). Thời điểm chính xác nhất là giờ chính Tý (0h00 phút).
Theo quan niệm phong thủy, đây là lúc âm dương giao thoa, khí vận chuyển đổi. Việc cúng vào thời gian này giúp gia chủ đón được luồng sinh khí mới của năm mới, xua tan tà khí của năm cũ. Bạn nên chuẩn bị mâm cúng sẵn sàng từ trước và tiến hành lễ cúng ngay khi đồng hồ điểm sang năm mới. Tuy nhiên, cần lưu ý không nên cúng quá muộn (sau 1h sáng) vì lúc này các vị thần linh đã qua hết, lòng thành của gia chủ có thể không được chứng giám.
Những lưu ý quan trọng khi cúng giao thừa
Để nghi thức cúng giao thừa diễn ra suôn sẻ và mang lại nhiều may mắn, bạn cần lưu ý những điểm sau:
- Chuẩn bị mâm cúng tươm tất: Dù là mâm cúng đơn giản hay đầy đủ thì cũng cần phải sạch sẽ, gọn gàng. Tránh để mâm cúng bừa bãi, lung tung.
- Gia chủ thành tâm: Tâm trạng của người cúng rất quan trọng. Trong đêm giao thừa, gia đình cần hòa thuận, tránh cãi vã, to tiếng. Mọi người nên ăn mặc chỉnh tề, thái độ nghiêm túc khi làm lễ.
- Tránh những điều kiêng kỵ:
- Không soi gương vào đêm giao thừa: Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm âm khí nặng, việc soi gương có thể nhìn thấy những điều không hay, dẫn đến vận xui cả năm.
- Không làm rơi vỡ đồ đạc: Tiếng động lớn, đồ đạc vỡ là điềm không may mắn, báo hiệu sự chia ly, tan vỡ trong năm mới.
- Tránh nói những lời không hay: Nói tục, chửi bậy hoặc những lời tiêu cực trong thời khắc chuyển giao sẽ ảnh hưởng đến vận khí cả năm.
- Xông nhà: Sau khi cúng xong, gia chủ có thể chọn một người trong gia đình có “vía tốt” (người dễ bảo, làm ăn tấn tới) để đi lễ chùa, đình về nhà trước (xông nhà) để mang may mắn về cho cả năm.
Các tục lệ truyền thống sau lễ cúng giao thừa
Sau khi làm lễ cúng giao thừa xong, người Việt thường thực hiện một số tục lệ để cầu may mắn, tài lộc:
- Mua muối đêm giao thừa: Câu nói “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” đã in sâu vào tiềm thức người Việt. Mua muối vào đêm giao thừa mang ý nghĩa cầu mong sự mặn mà trong tình cảm gia đình, sự gắn kết keo sơn và xua đuổi tà ma, điềm rủi.
- Lễ chùa, đình, đền: Sau khi cúng tại nhà, nhiều người đổ xô đi lễ chùa để cầu phúc, cầu may, xin lộc đầu năm. Đây là hoạt động tâm linh không thể thiếu để cầu mong một năm mới an lành, sức khỏe và tài lộc.
- Hái lộc và hương lộc: Tại các đền, chùa, đình, miếu, người đi lễ thường hái một cành cây nhỏ (cành lộc) hoặc xin một nắm hương để mang về cắm ở bàn thờ nhà mình, ngụ ý “lấy lộc” của trời đất ban cho.
- Xông nhà: Người đến xông nhà thường là người đầu tiên bước vào nhà sau thời khắc giao thừa. Người này nên có tính cách vui vẻ, hoạt bát để mang đến không khí vui tươi, may mắn cho gia chủ.
- Mừng tuổi: Phong tục tặng tiền lì xì trong phong bao đỏ cho trẻ em và người lớn tuổi để chúc phúc, cầu mong sức khỏe và tài lộc.
Việc chuẩn bị và thực hiện đúng nghi thức cúng giaoừa không chỉ là giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn thể hiện lòng hiếu thảo, sự thành kính đối với tổ tiên và thần linh. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn và gia đình có một đêm giao thừa trọn vẹn, ý nghĩa và đón một năm mới An Khang – Thịnh Vượng.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức văn hóa, đời sống ý nghĩa khác, bạn đọc có thể tham khảo thêm tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
