Lễ cúng Giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, là khoảnh khắc linh thiêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới Âm lịch. Đây là nghi lễ truyền thống không thể thiếu trong văn hóa người Việt, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và các vị thần linh, cầu mong một năm mới an lành, thịnh vượng. Để chuẩn bị cho nghi lễ này, nhiều gia đình vẫn còn băn khoăn về thứ tự cúng, mâm lễ vật cũng như bài văn khấn chuẩn xác. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết và toàn diện nhất về lễ cúng Giao thừa trong nhà, giúp bạn đọc dễ dàng thực hiện.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Trước Bàn Thờ Phật: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z Cho Người Mới
Những điều cần biết về lễ cúng Giao thừa
Lễ cúng Giao thừa mang ý nghĩa “tống cựu nghênh tân”, tiễn đưa các vị thần năm cũ và đón chào các vị thần năm mới. Theo quan niệm dân gian, thời khắc giao thừa rất quan trọng, mọi hành động dâng cúng đều thể hiện sự thành tâm của gia chủ. Lễ cúng thường được chia làm hai phần: cúng ngoài trời (để tống tiễn các vị thần cũ) và cúng trong nhà (để nghênh đón tổ tiên, thần linh năm mới về). Tuy nhiên, tùy theo tập tục từng vùng miền mà cách chuẩn bị có sự khác biệt. Dù là nghi lễ nào, điều cốt lõi vẫn là sự thành kính và lòng biết ơn.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Rằm Tháng 8 Năm 2026: Văn Khấn Đầy Đủ Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Mâm cỗ cúng Giao thừa trong nhà cần chuẩn bị những gì?
Mâm cúng Giao thừa trong nhà thường được chuẩn bị tươm tất và đầy đặn hơn so với mâm cúng ngoài trời. Tùy theo đặc điểm ẩm thực của từng vùng mà mâm cỗ sẽ có những món ăn đặc trưng. Dưới đây là gợi ý chi tiết cho ba miền Bắc, Trung, Nam để bạn tham khảo.
Mâm cúng Giao thừa miền Bắc
Văn hóa ẩm thực miền Bắc thường chuộng sự tinh tế, thanh đạm và cân bằng ngũ vị. Mâm cỗ cúng Giao thừa thường được trình bày theo số đĩa, bát chẵn (4, 6, 8) tùy quy mô gia đình.
Các món ăn truyền thống không thể thiếu bao gồm:
- Xôi và bánh chưng: Thể hiện sự trọn vẹn, sum vầy của năm cũ đón năm mới.
- Thịt luộc: Thường là thịt lợn luộc nguyên miếng, thái mỏng.
- Giò lụa, giò xào: Món ăn quen thuộc trong mâm cỗ người Bắc.
- Canh mọc hoặc canh bóng nấu thập cẩm: Món canh nóng hổi, thanh ngọt.
- Món nộm: Giúp cân bằng vị cho mâm cỗ (thường là nộm hoa chuối hoặc su hào).
- Dưa hành muối: Món ăn kèm không thể thiếu trong ngày Tết, giúp chống ngán.
- Thịt đông: Món ăn đặc trưng ngày lạnh ở miền Bắc.
- Móng giò hầm măng: Món ăn giàu dinh dưỡng, tượng trưng cho sự sung túc.
Ngoài ra, gia chủ cần chuẩn bị trầu cau, vàng mã, hương nhang và rượu trắng để dâng cúng.
Mâm cúng Giao thừa miền Trung
Người miền Trung nổi tiếng với sự chịu thương chịu khó và ẩm thực cay nồng, đậm đà. Mâm cỗ cúng Giao thừa cũng mang đậm dấu ấn vùng miền này.
Các món ăn đặc trưng bao gồm:
- Thịt heo luộc: Dùng chung với nước mắm hoặc mắm nêm.
- Gà bóp rau răm: Món ăn thơm ngon, dễ bảo quản.
- Bánh tét hoặc bánh chưng: Dùng để dâng cúng tổ tiên.
- Chả ram (nem rán): Món ăn quen thuộc, giòn rụm.
- Cá chiên: Có thể là cá thu hoặc cá ngừ chiên vàng.
- Món canh: Thường là canh măng khô ninh với xương hoặc thịt.
- Dưa món: Món ăn kèm chua ngọt, rất đưa cơm.
Mâm cỗ miền Trung thường không quá cầu kỳ nhưng đầy đủ các món mặn, chay và tráng miệng.
Mâm cúng Giao thừa miền Nam
Khí hậu miền Nam nắng nóng quanh năm nên phong tục ẩm thực cũng ưu tiên các món ăn dễ bảo quản, không cần nhiều gia vị nóng. Mâm cúng Giao thừa miền Nam thường đơn giản hơn nhưng không kém phần tươm tất.
Các món ăn phổ biến:
- Thịt kho hột vịt (thịt kho tàu): Món ăn đặc trưng ngày Tết, thịt đậm đà, trứng bùi bùi.
- Canh khổ qua nhồi thịt: Món canh thanh mát, có ý nghĩa cầu mong những khó khăn,苦痛 (khổ) sẽ qua đi.
- Chả giò: Món ăn không thể thiếu, tượng trưng cho sự tròn trịa.
- Củ kiệu ngâm: Ăn kèm để chống ngán, vị chua chua ngọt ngọt.
- Bánh tét: Món ăn đặc trưng của ngày Tết miền Nam.
- Một số gia đình có thể thay thế thịt kho bằng cá lóc kho tộ.
Lưu ý chung khi chọn gà luộc: Gà trống mới tập gáy, chưa đạp mái, mỏ vàng, mào cờ, chân vàng. Gà luộc nguyên con, để nguyên mỏ và chân (có thể cho vào nồi nước luộc vài củ hành tím để gà vàng đẹp). Gà luộc xong để nguội rồi mới chặt, không nên chặt ngay khi còn nóng sẽ bị nát.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Bài Cúng Ra Tết Chuẩn Nhất Cho Mọi Gia Đình Việt
Bài cúng Giao thừa trong nhà chuẩn văn khấn cổ truyền
Sau khi đã chuẩn bị xong mâm lễ vật, gia chủ thắp hương và khấn vái theo bài văn khấn chuẩn. Dưới đây là bài văn khấn Giao thừa trong nhà được trích dẫn từ Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa Thông tin), rất phù hợp để bạn sử dụng.
Văn khấn Giao thừa trong nhà:
- Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
- Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
- Nam mô Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật.
- Nam mô Đức Bồ tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
- Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
- Các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.
Lời khấn chính:
Nay phút giao thừa năm [Tên năm cũ] với năm [Tên năm mới].
Chúng con là: … sinh năm: … hành canh: … tuổi, ngụ tại số nhà: … ấp/khu phố: … xã/phường: … quận/huyện/thành phố: … tỉnh/thành phố: …
Phút giao thừa vừa điểm, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật- Thánh, dâng hiến Tôn thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, các ngài bản gia Táo phủ thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời các cụ tiên linh, cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô di tỷ muội, nội ngoại gia tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Tâm thành cầu nguyện, lễ bạc tiến dâng, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Bàn Thờ Thông Thiên: Vị Trí, Lễ Vật Và Bài Cúng Chuẩn Nhất
Những lưu ý quan trọng khi làm lễ cúng Giao thừa
Để nghi lễ diễn ra trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Lễ cúng Giao thừa nên được tiến hành vào khoảng thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (giờ Tý, từ 23h đêm 30 Tết đến 1h sáng mùng 1 Tết). Tuy nhiên, tùy theo hoàn cảnh gia đình mà bạn có thể cúng sớm hơn một chút (khoảng 22h hoặc 23h) để thuận tiện.
- Thứ tự cúng: Theo truyền thống, nên làm lễ cúng ngoài trời trước (nếu có), sau đó mới làm lễ cúng trong nhà. Tuy nhiên, nhiều gia đình hiện nay chỉ làm lễ cúng trong nhà cho đơn giản nhưng vẫn giữ được ý nghĩa tâm linh.
- Tâm thế khi cúng: Gia chủ và các thành viên trong gia đình nên mặc trang phục chỉnh tề, nghiêm trang. Khi khấn, thành tâm cầu nguyện, không nên vừa cúng vừa nói chuyện riêng.
- Bày biện mâm cúng: Mâm cúng nên được sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ. Gà luộc để nguyên con, quay đầu ra ngoài (theo hướng phù hợp với phong thủy của gia chủ). Hoa quả tươi, trầu cau được bày biện đẹp mắt.
Việc chuẩn bị mâm cúng Giao thừa trong nhà tuy có phần cầu kỳ nhưng mang ý nghĩa sâu sắc, giúp các thành viên trong gia đình sum vầy, nhớ về nguồn cội. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn đọc chuẩn bị một cái Tết trọn vẹn, ấm cúng bên người thân.
Ngoài ra, bạn đọc có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa, phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com để hiểu rõ hơn về đời sống tinh thần của người Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
