Cúng Thánh Mẫu là một trong những nghi lễ quan trọng trong tín ngưỡng dân gian của người Việt, đặc biệt là tại các đền, phủ và ngay cả trong không gian gia đình của những người theo đạo Mẫu. Đây không chỉ là nghi thức đơn thuần mà còn là sự kết nối linh thiêng giữa con người với các vị thần thánh, đặc biệt là các vị Mẫu (Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Liễu Hạnh). Việc chuẩn bị một khóa cúng đúng chuẩn, từ lễ vật đến bài văn khấn, đòi hỏi sự thành tâm và am hiểu nhất định. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết và đầy đủ nhất về nghi thức này, giúp bạn đọc có thể thực hiện một cách trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Top 15+ Dĩa Trái Cây Cúng Đẹp, Sang Trọng Cho Bàn Thờ Gia Tiên
Có thể bạn quan tâm: Bảng Giá 15+ Mẫu Hạc Đồng Thờ Cúng Phổ Biến Nhất Hiện Nay
Tổng quan về nghi lễ cúng Thánh Mẫu
Nghi thức cúng Thánh Mẫu (hay còn gọi là dâng hương cúng Mẫu) là một nghi lễ đặc thù trong Đạo Mẫu – một tín ngưỡng bản địa của người Việt, lấy việc thờ cúng các vị thần mẫu (Tam Tòa Thánh Mẫu) làm trung tâm. Khóa cúng không chỉ đơn thuần là việc dâng hương hoa quả mà còn là một quá trình diễn xưng tâm linh phức tạp, kết hợp giữa lời khấn nguyện, âm nhạc (hát văn) và các động tác tế lễ. Mục đích chính của nghi lễ này là cầu mong những điều tốt đẹp đến với gia chủ và cộng đồng, từ sức khỏe, tài lộc cho đến sự bình an, trừ tà giải ách.
Trong tín ngưỡng này, các vị Thánh Mẫu được tôn thờ như những người mẹ nhân từ, ban phát ân sủng và che chở cho muôn loài. Vì vậy, khi tiến hành cúng, người thực hiện cần phải thể hiện sự thành kính, trang nghiêm và am hiểu các quy tắc cơ bản. Nghi lễ thường được tổ chức vào những ngày rằm, mùng một, hoặc vào các ngày lễ lớn trong năm (như ngày hóa của các vị Mẫu). Quan trọng hơn hết, người cúng cần phải tập trung vào sự thành tâm, bởi đây là yếu tố quyết định sự linh thiêng của buổi lễ.
Có thể bạn quan tâm: Các Hình Ảnh Mâm Cúng Tất Niên Đẹp, Chuẩn Phong Tục Tết Cổ Truyền
Các bước chuẩn bị cho khóa cúng
Để tổ chức một khóa cúng Thánh Mẫu đúng chuẩn, việc chuẩn bị lễ vật và không gian thờ cúng là khâu không thể bỏ qua. Dưới đây là những bước cơ bản mà bạn cần lưu ý:
1. Sắp xếp không gian thờ tự:
Bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ, tươm tất. Nếu là bàn thờ tại gia, cần sắp xếp bài vị, tượng thờ hoặc tranh thờ của Tam Tòa Thánh Mẫu (Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Liễu Hạnh) ở vị trí trang trọng nhất. Cần chuẩn bị足够的 hương, nến (hoặc đèn dầu), lư hương, chén nước sạch và các dụng cụ tế lễ cần thiết như dao, thìa, đũa gỗ (nếu dùng lễ chay).
2. Lễ vật dâng cúng:
Lễ vật trong cúng Thánh Mẫu thường chia làm hai loại: lễ chay và lễ mặn (hoặc lễ xôi thịt tùy theo truyền thống địa phương và gia đạo).
- Lễ chay: Hoa quả tươi (tránh các loại quả có gai nhọn hoặc mùi nặng), bánh kẹo, xôi chè, nước lọc, trà, hương hoa.
- Lễ mặn: Thường bao gồm xôi, gà luộc (nguyên con), thịt lợn (thịt vai hoặc thịt mông), giò, nem, bánh chưng/bánh tét. Riêng với cúng Mẫu, nhiều nơi kiêng kị không dùng thịt chó, thịt mèo hay các sản phẩm từ huyết (tiết canh).
- Lễ quan trọng: Không thể thiếu các đồ mã (vàng mã, quần áo, ngựa xe) dành cho các quan lớn, cho các vị Mẫu và các cô, các cậu. Số lượng và chủng loại mã thường được chuẩn bị theo sự chỉ dẫn của ông thầy cúng hoặc theo lệ thường của đền phủ.
3. Nhân sự tham gia:
Nếu tổ chức tại gia, gia chủ có thể tự làm. Tuy nhiên, nếu tổ chức quy mô lớn tại đền phủ hoặc muốn cầu kỳ, cần có người am hiểu (thầy cúng, đồng tử) để thực hiện nghi thức một cách chuẩn xác, đặc biệt là phần khấn nguyện và sớ văn.
Có thể bạn quan tâm: Giao Thừa Năm 2026 Cúng Ngựa Màu Gì? Ý Nghĩa Và Hướng Dẫn Chuẩn Xác
Nội dung bài văn khấn và khóa cúng
Bài văn khấn (hay còn gọi là sớ) là phần quan trọng nhất trong nghi lễ, là lời cầu xin trực tiếp gửi đến các đấng thần linh. Một bài văn khấn thường bao gồm các phần chính: cáo yết thần linh, tâu trình gia chủ, cầu xin điều mong muốn và kết thúc bằng lời thỉnh cầu các thần linh chứng giám và thụ hưởng lễ vật.
Dưới đây là nội dung bài văn khấn mẫu được sưu tầm từ các nguồn uy tín (như Đông A Phủ) để bạn đọc tham khảo. Lưu ý rằng văn khấn thường dài dòng, mang tính cổ ngữ cao, khi đọc cần đọc rõ ràng, thành tâm:
Hương phụng hiến cúng dàng thập phương, chư phật quan âm Bồ tát, tứ phủ Vạn linh chư vị thánh mẫu công chúa, vị tiền đệ tử kiền tương hương phụng hiến, ngưỡng kỳ uy đức giáng hương duyên, tiêu tai giải ách lợi nhân thiên tích phúc thọ thiên niên.
Nam mô hương vân cái Bồ tát ma ha tát (7 lần)
Thiết dĩ pháp duyên dĩ biện dụng bằng tinh khiết dĩ trang nghiêm, thành ý tinh kiền dục đại thập phương nhi giám cách. Bằng tư pháp thủy quán sái điện đường, tu trừ phiền não chuyển thanh lương, tảo đăng yêu phân nghiêm tĩnh điện. Tịnh vế chân ngôn cẩn đương trì tụng. – Bích ngọc uyển trung hàm tố nguyệt.
- Lục dương chi thượng tán chân châu
- Kim tương nhất chích sái điện đường
- Cấu uế đàn tất thanh tịnh
Án bắc đế tra thiên thần la la địa tra sa hạ (3 lần)
Nam mô li cấu địa Bồ tát ma ha tát (3 lần)
- Thiết dĩ sắc thân cụ túc bản cư dục giới chi chung, chân tính thường tồn tích tại diệm phù chi Nội. Cung thỉnh, tinh linh đệ nhất thần đức vô song, thiên phủ thiên tiên địa phủ địa tiên, Thủy phủ thủy tiên, tam tòa thánh mẫu chư vị công chúa, Liệt vị anh Linh thị tòng các bộ, chư vị Linh quan, tả hữu phân ban tiền hậu hoàn liệt, trượng thử bảo hương, phổ đồng cúng dàng.
Cẩn tấu vì Việt nam… tỉnh… huyện… xã… thôn…(tên tín chủ đẳng) Kim nguyệt cát nhật, kính thiết lễ đảo, vạn linh, bảo mệnh duyên sinh kỳ an, gia nội, pháp đàn. Nhất duyên, chu viên nhi tán. Nguyện phù bảo ấu dĩ Bình an thử sứ gia môn nhi cát khánh, phục nguyện thiên y sứ giả hộ trì, khí dĩ trường tồn, an lạc tạng vương tỏa tà phong nhi viễn tống, giáo hữu phụng thỉnh chân ngôn cẩn đương trì tụng.
- Song bạc vân chu phù liễn hạc
Phục ngư hải thượng giá tiên lai- Ngư chuyển động đạt biểu tinh kiên
- Giáng phó pháp duyên an pháp thọ
Nam mô bộ bộ đế lý giá lỵ đá lỵ đát đá nga (7 lần)
Thượng lai triệu thỉnh chân ngôn tuyên dương dĩ kính túng đẳng kiền thành cẩn đương nghinh thỉnh.
- Nhất tâm phụng thỉnh. Thủ trì đương liễu, tương hiển tên hoa, biểu biểu từ dung càn khôn bất khả, sứ đương lỳ tại, tiêm chiêm tuệ giác, nhật Nguyệt vô dĩ thử kỳ quan tử trúc ơn trung. Ngọc bội kim hoàn nhi tồi xá, Liên hoa tòa tượng, y quan tố phục dĩ trang nghiêm. Cung thỉnh Nam Hải trương sơn Bạch y Quán thế Âm bồ tát. Tịnh cập tả thiện tài âu long lữ Bồ tát.
Duy nguyện từ tâm tế khổ giáng phó Điện đường chứng minh công đức.
- Nhất tâm phụng thỉnh. Di la hóa cảnh đản giáng ư cực tịnh bang tống ngự huyền đô thủy cung, ư ngọc kinh sơn lượng thí nhân bá đức đại đạo hiếu sinh.
Cung thỉnh thiên phủ chí tôn, hiệu thiên kim quyết Ngọc hoàng Huyền Cung cao thượng đế ngọc bệ hạ, thái thượng tam nguyện tam quan đại đế nhật Nguyệt nhị cung, vi đại đế. Nam tòa bắc đẩu nhị đế thiên, lục thập nhũ chiều tinh quân, chính diệu đại tướng tinh, đai tiên thủy phủ phù cam lâm đại đế tam đầu cửu vĩ bát hải long vương phả tam tứ phủ công đồng, thị tòng bộ chúng.
Duy nguyện quang bất xả cảm cách hữu tình quang giáng lên đường chứng minh công đức. Nhang hoa thỉnh.
- Nhất tâm phụng thỉnh hoàng thiên diễn phái ngọc diệp quang, cư thượng giới chí tiên cung, tác nhân gian chi chúa tể. Cung thỉnh đệ nhất thiên tiên cửu trùng thiên thanh công chúa. Lục cung vương mẫu công chúa Ngọc bệ hạ.
Duy nguyện long xa dĩ giá bảo cái khai trương quang sáng điện đường chứng minh công đức.
Nhất tâm phụng thỉnh. Càn khôn vận tạo ly khảm giao tinh nhân lập nghĩa hưng thiên bản. Giáng sinh lê thị ấp cư thái địa linh, đĩnh xuất trần gia trụ thế hưởng tam thập tuế dư, giá phu định phu, thập ngũ kết hôn, giao quang quán nguyệt, diện đối, diện tiếp tiếp trúc tiếp mai, đăn ước bách niên, nhởn cách, nhỡn hề, hề loan hề phượng như cầm, nam nữ giao hoan, nghi gia nghi thất, tựa nan tựa huệ, dị kỳ thư thuy, túc túc mục đoan trang, nãi trí nãi phương, công tắc yêu kiều thần nữ, viết duệ viết trí xưng vi chúa tể Việt Nam, cung thỉnh. Đệ nhị địa tiên thánh mẫu! Quỳnh hoa dung liễu hạnh công chúa, tặng phong chế thắng hòa diện đại vương, tái cấp gia ban mã vàng Bồ tát, tịnh cập địa tiên tùy tòng bộ chúng.
Duy nguyện thừa loan dư chi tập chí, đằng hạc giá dĩ lai lâm thỉnh giáng điện đường chứng minh công đức. Nhang hoa thỉnh.
Nhất tâm phụng thỉnh động đinh thủy nữ đệ nhất long cung hiển hiện hoàng ân, khôi khôi đại đức, biến hình biến tướng, phàm trần nhỡn nhục hạn chi, vi nữ vi nam, ngụ hạ dương gian vãng hiện. Cầu chi tất ứng, cảm dĩ toại thông, cải họa vi tướng, biến tai, tác phúc, đức chi hải ngoại bất ba bất lăng. Thử độ chung viết yết viết thanh tích phúc vinh linh, bảo gia môn hưng vượng. Cung thỉnh! đệ tam thủy tiên, đòng chung bạch ngọc thủy tỉnh xích lân nữ công chúa tịnh cập tùy tùng bộ chúng.
Duy nguyện anh linh tuấn tú, hiển hiện chung linh thu ba đào thấu niệm lôi oanh ly dũng thủy tức gian văn tập thỉnh giáng điện đường chứng minh công đức! Nhang hoa thỉnh!
- Nhất tâm phụng thỉnh anh minh mặc trắc thanh trược thú hề hiện đong hề tây hải chi mê, tận niệm cố quốc tha hương chi di lệ, thanh tân hữu sạ diễm gia vô cùng thanh kỳ trang sử các chi tiểu ban, bạch ngọc cẩm hồng hoa, chi đan kiểu, cảm dĩ toại thông cầu chi tất ứng. Cung thỉnh! đệ tứ nhạc tiên thượng ngàn công chúa, lê mại đại vương diệu tín thiền sư cao sơn thần nữ, diệu nghĩa tàng hình sơn trang công chúa, bắc lệ tam kỳ tuyên quang ỷ la, bảo胜 chân hà liệt vị chúa tiên, sơn nữ sơn gia thánh chúng lai lâm các hạ! phả thịnh thượng thiên chư vị đình thần hoàng thái tử vương quan, địa phủ chư vị đình thần hoàng thái tử vương quan, địa phủ chư vị đình thần hoàn thái tử vương quan, thủy phủ chư vị thần hoàng thái tử vương quan, nhạc chủ chư chư vị đình thần, hoàng thái tử vương quan, nhất thiết đình thần liệt vị vương quan, tùy tòng bộ chúng. Tái thỉnh! thượng thiên chư vị khâm sai công chúa địa tiên, chư vị khâm sai công chúa thủy cung, chư vị chư vị khâm sai nhạc cung, chư vị khâm sai công chúa Quỳnh Hoa, Quế Hoa công chúa Dung hoa thụy hoa công chúa Hồng Hoa lý hoa công chúa, đào hoa bảo hoa công chúa, mai hoa bạch hoa công chúa, quận hoa tài lộc công chúa, cục hoa huệ hoa công chúa, sòng sơn cửu tỉnh công chúa đồi ngang phố cát công chúa, cô đọng đại minh công chúa, cô ân cô ái công chúa, thủ mệnh thủ diện công chúa, chiêu tài tiếp lộc công chúa phả cập tam thập lục bộ tiên làng bát bộ hoa làng, nàng ân, nàng ái nàng mại, nàng loan, nàng đào long liễu, nàng cựu nàng tần, nàng xuân nàng hiển, nàng hiện nàng duy.
Cung thỉnh đệ tam thánh cô! Cửu thỉnh thánh cô sơn trang tiên chúa bát bộ sơn trang, thập nhị tiên nàng đức hoàng quận chư vị các cô, các cậu tả hữu linh quan tùy tòng bộ chúng! Tái thỉnh! hạ ban ngũ dinh đại tướng bạch xà đại ngũ hổ đại tướng quân, đông phương quan thành hổ đại tướng nam phương quan xích hổ đại tướng Tây phương quan xích hổ tại tướng bắc phương quan hắc hổ đại tướng. Cung thỉnh! bản gia thổ công đong phù tào phủ thần quan. Kim niên đương cai (mỗ) thái tuế chí đức tôn thần đương cảnh thành hoàng bản thổ đại vương liệt vị bộ hạ đẳng chúng. Nhang hoa thỉnh!
Duy nguyện bất sả uy quan giáng phó điện đường chứng minh công đức
Thượng lai nghênh thỉnh ký mộc quang lâm an tọa chân ngôn cẩn đương trì tụng.
Vân giá phiêu phiêu lai giáng hạ
Uy phong lâm lẫm phó đàn duyên
Nguyện thùy chiếu giám显 thần công
Giáng phó đàn tràng an vị tọaNam mô lai vân tập bồ tát ma ha tát (3 lần)
Phù dĩ nhất tâm phụng thỉnh thiên quan, địa, quan, thủy quan, nhạc quan, thượng ba, trung ba, hạ ba, đẳng chư linh quan, đồng lai giáng hạ phân ban chỉnh túc khuyến khâm thực nhị tuần sơ khuyết ẩm thực, tam tuần sơ khuyển ẩm thực, sở chí chậm đa lễ vật cụ trần hy thiểu dục linh nghênh sung túc quyết mục già trì, biến thiểu thành đa hóa vô vi hữu, biến thực chân ngôn!
Nam mô tát phạ dát tha nga đá phạ rô chì đế an tam bạt tam bạt la hồng (7 lần)
Cam lộ thủy chân ngôn Nam – Mô tờ rô bà da, đát tha nga da đát điện tha, án tô rộ bát la tô rô bát la tô rô sa bà ha (7 lần)
Phả cúng dàng chân ngôn
Án, nga nga nẵng tam bà phiệt nhật la hộc (7 lần)Nam mô phả cúng dàng bồ tát ma ha tát
Cúng dàng công đức thù thắng hạnh, vô biên胜, phúc giai hồi hướng phổ nguyện trầm lịch chư chúng sinh tốc vãng vô lượng quang phật sái, tam phủ công đồng tứ phủ vạn linh thiên đình thủy phủ tiên cô thánh cậu đẳng chúng, tứ sinh cửu hữu đồng đăng hoa tạng huyền môn bát nạn tam đồ cộng nhập tỳ lư tính hải
Tự quy y phật đương nguyện chúng sinh thề giải đại đạo phát vô thượng tâm (1 lễ)
- Tự quy y pháp đương nguyện chúng sinh thâm nhập kinh tạng trí tuệ如 hải (1 lễ)
- Tự quy y tăng đương nguyện chúng sinh thống lý đai chúng nhất thiết vô ngại (1 lễ)
Hòa nam thánh chúng nguyện dĩ thử công đức phả cập ư nhất thiết ngã等 dữ chúng sinh giai công thành phật đạo
Những lưu ý khi thực hiện nghi thức cúng
Khi tiến hành nghi thức cúng Thánh Mẫu, người thực hiện cần lưu ý một số điểm sau để đảm bảo sự trang nghiêm và đúng đắn:
1. Thái độ thành tâm:
Đây là yếu tố quan trọng nhất. Dù lễ vật có đầy đủ đến đâu mà lòng không thành thì nghi lễ khó có được sự linh thiêng. Khi đọc bài văn khấn, cần đọc rõ ràng, tập trung tư tưởng vào lời khấn nguyện.
2. Thời gian và trang phục:
Nên chọn các giờ đẹp (giờ Hoàng Đạo) để tiến hành cúng. Trang phục cần lịch sự, kín đáo, tốt nhất là trang phục truyền thống hoặc trang phục giản dị, tránh mặc đồ ngắn, hở hang khi đứng trước bàn thờ.
3. Cách dâng lễ:
Lễ vật cần được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt trên mâm. Khi dâng lễ, nên dùng hai tay để thể hiện sự tôn trọng. Sau khi thắp hương, cần khấn nguyện trước, sau đó mới tiến hành các nghi thức khác như sớt bái (chia lễ vật) hay hóa vàng.
4. Hóa vàng:
Phần hóa vàng (đốt tiền mã) cần thực hiện ở nơi an toàn, tránh gây cháy nổ. Cần đọc thêm lời khấn khi hóa vàng để cầu xin các thần linh nhận lễ và phù hộ độ trì.
Kết luận
Cúng Thánh Mẫu là một nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt, thể hiện lòng biết ơn và khát vọng hướng về những giá trị tốt đẹp. Hy vọng qua bài viết này, bạn đọc đã có cái nhìn tổng quan và chi tiết về nghi lễ này, từ đó chuẩn bị được một khóa cúng trọn vẹn, đúng chuẩn. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các nghi lễ đặc thù hoặc các bài văn khấn cụ thể theo từng mục đích (cầu tài, cầu bình an, giải hạn), bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình luôn bình an, may mắn trên con đường tâm linh của mình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
