Tết Nguyên Đán cận kề cũng là lúc các gia đình Việt chuẩn bị cho nghi lễ quan trọng: cúng tiễn ông Công ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Đây không chỉ là phong tục truyền thống lâu đời mà còn là nét đẹp văn hóa tâm linh, thể hiện lòng thành kính và ước vọng về một năm mới an khang, ấm no. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về ý nghĩa thực sự của ngày lễ này cũng như cách chuẩn bị mâm cúng sao cho chu đáo, trọn vẹn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện và thực hiện nghi lễ một cách đúng đắn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang 3 Bài Cúng Đầu Năm Ngoài Sân Chuẩn Chỉnh Cho Mọi Nhà
Những điều cần biết về Tết Ông Công Ông Táo
Tết Ông Công Ông Táo, hay còn gọi là Tết Táo Quân, diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm. Đây là ngày các vị thần bếp (Táo Quân) rời dương gian để về trời tâu lại với Ngọc Hoàng về việc làm ăn, cư xử của mỗi gia đình dưới hạ giới trong suốt một năm qua. Theo quan niệm dân gian, Táo Quân gồm hai ông và một bà (hoặc ba vị thần bếp), có nhiệm vụ cai quản mọi hoạt động của gia chủ, giữ gìn sự bình yên, sức khỏe và may mắn cho các thành viên trong gia đình.
Ngoài ra, tục cúng ông Táo còn mang ý nghĩa thờ “thần Bếp”, vị thần chuyên cai quản bếp núc, giữ lửa ấm cho gia đình. Vì vậy, việc chuẩn bị mâm cỗ cúng vào ngày này là cách để các gia đình cầu mong một năm tiếp theo ấm no, đủ đầy, tránh xa những điều không may. Một hình ảnh không thể thiếu trong ngày này là cá chép. Cá chép được xem là phương tiện để Táo Quân cưỡi về trời, ngụ ý “cá vượt Vũ môn” hay “cá chép hóa rồng”, tượng trưng cho sự thăng tiến và may mắn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Lễ Cúng Chuyển Bếp Mới Theo Phong Tục Truyền Thống
Quy trình lau dọn bàn thờ ngày 23 Tết
Trước khi chuẩn bị mâm cúng, việc lau dọn bàn thờ là bước đầu tiên và rất quan trọng, thể hiện sự tôn kính với thần linh và tổ tiên. Dưới đây là các bước thực hiện đúng chuẩn mà bạn có thể tham khảo:
- Chuẩn bị và xin phép: Trước khi động tay vào lau dọn, gia chủ cần chuẩn bị một đĩa hoa quả tươi, dâng lên bàn thờ cùng nén hương để khấn xin phép các vị thần linh, tổ tiên cho phép được thu dọn bàn thờ.
- Vệ sinh bài vị: Dùng nước ấm (tuyệt đối không dùng nước lạnh) để lau chùi. Cần lau bài vị của thần phật trước, sau đó mới đến bài vị của tổ tiên. Việc này tuân theo thứ tự trên dưới, thể hiện sự tôn ti trật tự trong tâm linh.
- Dọn dẹp bát hương: Đây là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn trọng cao độ. Người làm phải tránh sơ suất làm di chuyển bát hương. Bạn nên rút chân nhang (chỉ để lại khoảng 3 – 5 nén trong bát hương), sau đó dùng khăn sạch lau bụi bám trên bát hương và mặt bàn thờ. Cuối cùng là sắp xếp lại các đồ thờ cúng cho ngay ngắn.
Có thể bạn quan tâm: Các Phương Pháp Cúng Xin Bán Đất Hiệu Quả Theo Phong Tục Truyền Thống
Mâm cỗ cúng Ông Công Ông Táo cần những gì?
Mâm cỗ cúng là phần không thể thiếu trong ngày lễ này. Tùy vào điều kiện và phong tục từng vùng miền, mâm cỗ có thể khác nhau nhưng vẫn đảm bảo các lễ vật chính.
Lễ phục trang của Táo Quân
Điều đầu tiên cần chuẩn bị cho lễ thắp hương ngày 23 tháng Chạp là bộ mũ áo cho Táo Quân. Gia chủ cần chuẩn bị đầy đủ ba mũ Táo quân (gồm hai mũ dành cho hai Táo ông có hai cánh chuồn và một mũ dành cho Táo bà thì không có cánh chuồn). Các mũ này thường được trang trí sặc sỡ với các màu xanh, đỏ, vàng, lấp lánh.
Các lễ vật tùy theo vùng miền
Ngoài bộ mũ áo, tùy mỗi gia đình và vùng miền mà có thêm các lễ vật khác:
- Miền Bắc: Không thể thiếu cá chép sống, được thả trong chậu hoặc bát nước sạch. Đây là hình tượng đưa ông Táo về chầu trời.
- Miền Trung: Các gia đình thường cúng ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ.
- Miền Nam: Thường đơn giản hơn, chỉ cúng mũ, áo và đôi hia bằng giấy.
Thành phần mâm cỗ cúng đầy đủ
Để sắp một mâm cỗ cúng ông Táo đẹp mắt và đầy đủ, gia chủ cần chuẩn bị các món sau:
- Thịt vai lợn luộc: Luộc nguyên miếng to, tuyệt đối không được thái nhỏ để thể hiện sự nguyên vẹn, trọn vẹn. Hoặc có thể thay bằng gà trống từ 1,3kg – 1,5kg ngậm hoa hồng.
- Đĩa xào thập cẩm: Có thể xào thịt bò với su hào, cà rốt, ngô bao tử, hoặc thịt bò với súp lơ, cà rốt. Lưu ý: Khi xào nấu để dùng cho việc thắp hương, không được cho tỏi vào.
- Bát canh: Có thể nấu canh mọc với rau củ hoặc canh măng hầm chân giò lợn.
- Một khoanh giò: Giò lợn hoặc giò bò tùy ý.
- Một đĩa xôi hoặc bánh chưng: Tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy.
- Một đĩa muối – gạo: Biểu tượng cho sự tinh khiết và no ấm.
- Một đĩa hoa quả: Nên chọn các loại quả tươi ngon, đẹp mắt.
- Lễ cau trầu: Biểu tượng của sự sum vầy, đoàn viên.
- Chè thuốc: Thường là chè xanh hoặc thuốc lào.
- Lọ hoa: Nên chọn hoa cúc, hoa lay ơn hoặc hoa đồng tiền.
- Tập giấy tiền, vàng mã: Dùng để hóa vàng sau khi cúng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Chay Rằm Tháng Giêng Trọn Vẹn Ý Nghĩa
Thời gian làm lễ cúng Ông Công Ông Táo
Thời gian cúng là yếu tố rất quan trọng. Theo quan niệm dân gian, lễ cúng tiễn ông Công ông Táo thường được diễn ra từ tối ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng sớm ngày 23 để kịp giờ Táo quân lên thiên đình. Gia chủ cần lưu ý, không nên cúng vào chiều tối ngày 23 tháng Chạp vì lúc đó Táo quân đã lên đường, có thể không nhận được lễ vật tâm thành của gia chủ.
Sau khi bày lễ, thắp hương khấn cầu đủ 2 tuần nhang, gia chủ làm lễ tạ rồi hóa vàng mã và thả cá chép ra sông, suối. Việc thả cá chép mang nghĩa tượng trưng “cá chép hóa rồng”, đưa Táo quân về chầu trời.
Văn khấn ông Công ông Táo
Văn khấn là lời nguyện cầu của gia chủ gửi đến các vị thần. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn được sử dụng phổ biến:
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: ……………
Ngụ tại: …………
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sắp sửa hương hoa phẩm luật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.
Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm.
Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Ngoài những thông tin chia sẻ trên, để tìm hiểu thêm về các nghi lễ truyền thống cũng như kiến thức đời sống đa dạng khác, bạn đọc có thể truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều bài viết bổ ích. Hy vọng rằng, với những hướng dẫn chi tiết này, các gia đình sẽ có một mùa Tết Ông Công Ông Táo ấm cúng, trọn vẹn ý nghĩa và đón một năm mới an khang, thịnh vượng.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
