Mâm cơm cúng ngày Tết không chỉ là những món ăn thông thường mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, lòng thành kính và sự biết ơn của con cháu đối với tổ tiên. Việc chuẩn bị một mâm cơm tươm tất, đầy đặn vào những ngày đầu năm mới là phong tục đẹp của người Việt, thể hiện ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng và sum vầy. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng biết cách sắp xếp những món ăn sao cho vừa trọn vẹn ý nghĩa, vừa hợp khẩu vị và phong tục tập quán từng vùng miền.
Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các món ăn không thể thiếu, kinh nghiệm chuẩn bị và gợi ý 20+ món ăn truyền thống để bạn có thể tự tay chuẩn bị một mâm cơm cúng gia tiên thật chu đáo và ấm cúng trong ngày Tết.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Dường Trai Tăng: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Văn Khấn Cầu An Cho Cha Mẹ
Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm cơm cúng ngày Tết
Trước khi đi vào danh sách các món ăn, việc nắm rõ những nguyên tắc cốt lõi khi chuẩn bị mâm cúng là vô cùng cần thiết. Điều này giúp bạn tránh những sai lầm không đáng có và thể hiện sự thành tâm.
- Chuẩn bị nguyên liệu tươi ngon: Hãy đi chợ hoặc siêu thị chọn thực phẩm, hoa quả vào ngày trước đó. Nên chọn các loại rau củ, thịt cá còn tươi mới, tránh dùng đồ đông lạnh quá lâu hoặc đồ ôi thiu. Với hoa quả cúng, nên chọn loại có màu sắc đẹp, không dập nát, tránh các loại quả có gai nhọn hoặc héo úa.
- Vệ sinh dụng cụ nấu nướng: Dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ sạch sẽ trước khi bày biện. Các dụng cụ nấu nướng, chén đĩa dùng để cúng nên được rửa sạch và lau khô. Tốt nhất, gia đình nên có riêng một bộ chén đũa, xoong nồi cho việc cúng bái để thể hiện sự trang trọng.
- Tuyệt đối không nếm thức ăn: Theo quan niệm dân gian, khi nấu các món cúng, người nấu không nên nếm hoặc ăn thử thức ăn trước khi dâng lên bàn thờ. Điều này thể hiện sự tôn trọng và lòng thành kính với thần linh, tổ tiên.
- Cách bày trí mâm cúng: Mâm cúng mặn thường được sắp xếp theo hình tròn, chụm lại để thể hiện sự sum vầy, tròn đầy. Nếu chuẩn bị cả mâm chay và mặn, nên sắp xếp riêng biệt, không để lẫn lộn.
- Lựa chọn món ăn phù hợp: Không cần thiết phải là cao lương mỹ vị, nhưng các món ăn cần được chế biến kỹ lưỡng, sạch sẽ. Cần tránh các món ăn có mùi tanh nồng như cá mè, cá sông hoặc các món chế biến từ đồ hộp, đồ ăn sẵn mua ngoài hàng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Bài Cúng Và Quy Trình Tỉa Chân Nhang Cuối Năm 2025
Gợi ý 20+ món ăn truyền thống cho mâm cơm cúng ngày Tết
Dưới đây là danh sách các món ăn được chia theo vùng miền và nhóm món ăn, giúp bạn dễ dàng lựa chọn và kết hợp sao cho phù hợp với khẩu vị gia đình.
Các món ăn không thể thiếu trong mâm cơm cúng miền Bắc
Người miền Bắc thường chuộng các món ăn có vị thanh, đậm đà và trình bày bắt mắt. Mâm cơm cúng ngày Tết thường đầy đủ các món ăn sau:
- Bánh chưng (hoặc bánh tét): Đây là linh hồn của ngày Tết, không thể thiếu trên bàn thờ. Bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, mang ý nghĩa phồn thịnh, no ấm.
- Thịt gà luộc: Gà luộc là món ăn truyền thống, thường là gà trống thiến hoặc gà mái tơ luộc whole để nguyên con, da vàng ươm, thịt ngọt và thơm.
- Giò chả: Gồm giò lụa (giò sống) và chả quế (hoặc chả mỡ nướng). Đây là món ăn thanh đạm, dễ ăn và thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực.
- Xôi gấc (hoặc xôi vò): Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho may mắn, tài lộc. Xôi vò dẻo thơm với hạt sen, đậu xanh cũng là lựa chọn phổ biến.
- Nem rán (Nem cua bể): Món ăn này mang ý nghĩa sum vầy, quây quần. Nem rán vàng ruộm, giòn rụm là điểm nhấn hấp dẫn cho mâm cơm.
- Thịt quay (thịt lợn quay): Thịt lợn quay da giòn, thịt mềm, thường được bày biện đẹp mắt. Món này mang ý nghĩa no đủ, sung túc.
- Canh măng (hoặc chân giò hầm măng): Món canh nóng hổi, ngọt thanh từ xương và măng khô, rất phù hợp với không khí se lạnh của miền Bắc.
- Miến xào lòng gà: Món ăn này thanh đạm, dễ ăn và giúp cân bằng vị cho các món ăn khác.
- Rau xào (tùy theo mùa): Thường là các loại rau củ quả theo mùa như su hào, cà rốt, súp lơ xào.
- Nộm (gỏi): Có thể là nộm hoa chuối, nộm đu đủ bò khô hoặc nem chua. Món ăn này giúp khai vị và chống ngán.
Đặc trưng mâm cơm cúng miền Trung
Người miền Trung chịu nhiều thiên tai, đời sống khó khăn nên ẩm thực thường chú trọng sự tinh tế, đậm đà và tiết kiệm. Mâm cơm cúng ngày Tết thường có:
- Xôi vò, xôi lạc: Xôi dẻo, thơm mùi lá dứa, đậu xanh được giã nhuyễn.
- Thịt heo luộc (hoặc gà luộc): Thịt luộc chấm với nước mắm gừng hoặc muối ớt xanh, mang hương vị đặc trưng.
- Cá thu kho tương (hoặc cá kho tộ): Món cá kho đậm đà, cay nồng của tiêu, ớt, rất phù hợp với không khí Tết miền Trung.
- Canh xương hầm rau củ: Canh ngọt tự nhiên, hầm kỹ để lấy nước dùng.
- Thịt kho tiêu: Thịt heo cắt miếng vuông kho với nước dừa, đường, tiêu cay, tạo nên vị mặn ngọt hài hòa.
- Rau xào: Các loại rau củ quả xào chín vừa phải, giữ được độ giòn.
Mâm cơm cúng miền Nam ấm cúng
Người miền Nam thích các món ăn có vị ngọt, béo và sử dụng nhiều nguyên liệu như nước dừa, đường thốt nốt. Mâm cơm cúng ngày Tết thường bao gồm:
- Thịt kho tàu (thịt heo kho trứng): Món ăn không thể thiếu, thịt heo ba chỉ kho mềm, béo ngậy với trứng vịt luộc, nước kho có màu caramel đẹp mắt.
- Cá lóc kho tộ (hoặc cá basa kho): Cá kho với nước dừa, đường thốt nốt, cay nhẹ của ớt, rất đậm đà.
- Canh chua (hoặc canh khổ qua): Canh chua cá lóc hoặc canh khổ qua nhồi thịt giúp cân bằng vị cho mâm cơm, mang ý nghĩa “khổ qua” tức là vượt qua khó khăn.
- Gà luộc (hoặc vịt quay): Tùy vào điều kiện gia đình, gà luộc hoặc vịt quay là món ăn chính.
- Rau xào (thường là xào chua): Các loại rau củ xào chua ngọt, không dùng thịt rừng.
- Bánh tét (hoặc bánh ú): Thay thế cho bánh chưng, bánh tét là biểu tượng của ngày Tết miền Nam.
Các món chay cúng ngày Tết (nếu gia đình chuẩn bị)
Ngoài mâm cúng mặn, nhiều gia đình chuẩn bị thêm mâm cúng chay để thể hiện sự thành tâm và cầu mong bình an:
- Xôi chay (xôi dừa, xôi đậu xanh): Xôi dẻo thơm, không dùng mỡ động vật.
- Chả giò chay: Chả giò làm từ nấm, cà rốt, đậu hũ chiên giòn.
- Canh nấm chay: Canh nấm hương, nấm đông cô hầm với các loại rau củ.
- Rau củ xào chay: Các loại rau củ quả xào với dầu olive, gia vị chay.
- Đậu hũ sốt cà chua: Đậu hũ non sốt cà chua đậm đà, dễ ăn.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Bài Văn Khấn Sóc Vọng Cho Người Mới Mất Chuẩn Tâm Linh Và Ý Nghĩa
Cách bày biện mâm cơm cúng ngày Tết
Việc bày biện mâm cơm cúng cũng quan trọng không kém cách nấu. Một mâm cơm được bày biện gọn gàng, đẹp mắt sẽ thể hiện sự tươm tất và lòng thành của người dâng cúng.
- Vị trí trung tâm: Bánh chưng/bánh tét thường được đặt ở vị trí trung tâm hoặc phía sau cùng của mâm cúng.
- Các món ăn mặn: Thịt gà, giò chả, nem rán, thịt quay được sắp xếp xung quanh bánh chưng, tạo thành hình vòng tròn hoặc hình vuông.
- Món canh và xôi: Canh măng hoặc canh chua được đặt ở vị trí dễ lấy, thường là phía trước. Xôi gấc hoặc xôi vò đặt cạnh bánh chưng.
- Rau củ và nộm: Các món rau xào, nộm được sắp xếp ở các góc còn lại của mâm.
- Bát cơm, chén rượu: Theo quan niệm, mâm cơm cúng thường có 3 bát cơm, 3 chén rượu và 3 đôi đũa tượng trưng cho Thiên, Địa, Nhân.
- Hoa quả: Mâm hoa quả thường được bày riêng trên bàn thờ hoặc đặt phía trước mâm cơm. Nên chọn các loại quả như bưởi, cam, quýt, phật thủ, dưa hấu.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Thần Linh Thổ Địa: Cẩm Nang Toàn Tập Về Ý Nghĩa, Lễ Vật Và Bài Văn Khấn Chuẩn Nhất
Kết luận
Việc chuẩn bị mâm cơm cúng ngày Tết là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, thành tâm và am hiểu về văn hóa ẩm thực của từng vùng miền. Dù bạn ở đâu, mâm cơm cúng ngày Tết cũng nên được chuẩn bị dựa trên những nguyên tắc chung về sự tươi ngon, trang trọng và lòng thành kính.
Hy vọng rằng với danh sách 20+ món ăn truyền thống và những lưu ý chi tiết trong bài viết, bạn sẽ có thêm ý tưởng để tự tay chuẩn bị một mâm cơm cúng gia tiên thật trọn vẹn, ấm cúng và ý nghĩa trong dịp Tết Nguyên Đán sắp tới. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về ẩm thực và văn hóa Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
