Sáng mùng 1 Tết Nguyên Đán là thời khắc thiêng liêng đầu năm mới, đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ âm dương vận hành. Trong quan niệm của người Việt, việc chuẩn bị mâm cúng sáng mùng 1 không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn thể hiện tấm lòng thành kính đối với tổ tiên, thần linh và cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Để chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn, gia chủ cần hiểu rõ về lễ vật, nghi thức cũng như bài văn khấn phù hợp.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết và đầy đủ nhất về cách chuẩn bị mâm cúng sáng mùng 1 Tết, giúp bạn và gia đình đón năm mới thuận lợi, ấm cúng.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Mùng 2 Năm 2026: Văn Khấn Đầy Đủ Và Nghi Lễ Chuẩn Xác
Những nguyên tắc cốt lõi cần nắm vững
Theo các chuyên gia văn hóa tín ngưỡng, sau bữa cơm cúng Giao thừa để tiễn năm cũ đón năm mới, sáng mùng 1 Tết các gia đình sẽ chuẩn bị bữa cơm long trọng cúng Nguyên đán. Đây là lễ cúng quan trọng nhất trong ba ngày Tết, diễn ra vào sáng sớm ngày mùng 1. Lễ cúng này thường được thực hiện nhằm mục đích tạ ơn trời Phật, thần linh và tưởng nhớ tổ tiên.
Trong suốt ba ngày Tết (mùng 1, mùng 2, mùng 3), việc làm lễ cúng cơ bản giữ nguyên cấu trúc. Một điểm đặc biệt cần lưu ý là khi cúng gia tiên, tiền bạc, vàng mã nên để nguyên trên bàn thờ và đốt nhang đèn liên tục cho đến lễ Hóa vàng (thường là chiều mùng 3 hoặc mùng 5). Ngọn đèn thờ (đăng dầu hoặc nến) cần được giữ đỏ lửa liên tục, kết hợp cùng hương hoa thơm ngát để tạo không khí đầm ấm, sum vầy cho không gian thờ tự.
Sáng mùng 1, ngoài việc sửa soạn lại ban thờ (thay trầu cau, nước trong lọ hoa, lau bụi…) thì việc chuẩn bị mâm cỗ để thắp hương là bắt buộc. Mâm cỗ có thể là cỗ mặn hoặc chay, tùy theo tập quán gia đình, nhưng phải đảm bảo các món ăn được chế biến thơm ngon, bày biện đầy đặn và trang nghiêm.
Có thể bạn quan tâm: Kích Thước Bàn Cúng Cơm Chuẩn Phong Thủy: Cẩm Nang Chi Tiết Cho Không Gian Thờ Cúng
Lễ vật cần chuẩn bị cho mâm cúng sáng mùng 1
Mâm cúng sáng mùng 1 Tết không cần quá xa hoa nhưng phải đầy đủ các thành phần cơ bản sau đây. Bạn có thể tham khảo danh sách dưới đây để chuẩn bị:
- Mâm ngũ quả: Chọn các loại quả tươi ngon, đẹp mắt, tượng trưng cho ước vọng của gia chủ (như chuối, bưởi, cam, quýt, đu đủ…).
- Hương hoa: Bao gồm nhang (hương), hoa tươi (hoa cúc, hoa vạn thọ là phổ biến nhất) và nến (đèn dầu).
- Giấy tiền vàng mã: Dùng để cúng thần linh và gia tiên, lưu ý để nguyên gói không bẻ gãy.
- Đèn nến: Đèn dầu hoặc nến cốc, quan trọng là phải cháy liên tục.
- Trầu cau, rượu, trà: Bộ trầu cau têm cánh phượng, rượu trắng và nước trà tươi hoặc trà khô.
- Bánh chưng (hoặc bánh tét): Là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền của người Việt.
Ngoài ra, nếu chuẩn bị mâm cỗ mặn, các món ăn thường bao gồm: bánh chưng, gà luộc (hoặc giò, chả), nem rán, canh măng hoặc canh bóng, và các món xào. Lưu ý quan trọng: Theo quan niệm dân gian, người ta thường kiêng sát sinh vào sáng mùng 1 Tết. Vì vậy, gà cúng cho buổi sáng này thường được làm sẵn từ tối hôm trước để đảm bảo tính tôn nghiêm và tránh sát sanh trong ngày đầu năm.
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá Ý Nghĩa Của Hình Ánh Chân Gà Cúng Đẹp Trong Văn Hóa Tâm Linh
Các bước thực hiện nghi lễ cúng sáng mùng 1
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ, gia chủ nên tuân theo quy trình sau:
- Sắp xếp bàn thờ: Dọn dẹp bàn thờ sạch sẽ, lau bụi các bát hương, thay nước trong lọ hoa và cắm hoa tươi. Đảm bảo ánh sáng bàn thờ ấm cúng.
- Chuẩn bị mâm cỗ: Xếp bánh chưng, gà luộc (hoặc giò chả) và các món ăn khác ra đĩa lớn, trang trí đẹp mắt. Rửa sạch các loại quả để bày mâm ngũ quả.
- Bày biện mâm cúng: Xếp mâm cỗ và mâm ngũ quả lên bàn thờ hoặc mâm nhỏ đặt trước bàn thờ (tùy không gian). Đặt hương hoa, trầu cau, rượu trà ở vị trí trang trọng.
- Thắp hương: Gia chủ thắp nén hương đầu tiên, khấn vái thần linh trước rồi mới đến gia tiên. Khi thắp hương, nên thắp đều các bát hương.
- Đọc văn khấn: Sau khi hương đã cháy đều, tiến hành đọc văn khấn (chi tiết ở phần dưới).
- Hóa vàng: Sau khi hương cháy hết ⅔ hoặc tàn hẳn, gia chủ sẽ tiến hành hóa vàng mã ở một góc sân hoặc nơi an toàn, tránh để tro bay vào bàn thờ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Văn Khấn Thanh Minh Xóm Chi Tiết Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Bài văn khấn thần linh trong nhà ngày mùng 1 Tết
Khi làm lễ cúng, bài văn khấn đóng vai trò là sợi dây tâm linh kết nối lòng thành của con cháu với bề trên. Dưới đây là bài văn khấn thần linh chuẩn xác bạn có thể tham khảo:
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Đức Đương Lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
– Con kính lạy Phật Trời, Hoàng Thiên Hậu Thổ.
– Con kính lạy Chư vị Tôn Thần.
Tín chủ (chúng) con là [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại [Địa chỉ nhà]
Hôm nay là ngày mồng 1 tháng Giêng năm [Tên năm], nhằm ngày Tết Nguyên Đán đầu xuân, giải trừ gió đông lạnh lẽo, hung nghiệt tiêu tan, đón mừng Nguyên Đán xuân thiên, mưa móc thấm nhuần, muôn vật tưng bừng đổi mới. Nơi nơi lễ tiết, chốn chốn tường trình.
Nhân ngày năm mới, tin chủ con sắm sửa hương hoa, cơm canh lễ vật bày ra trước án, dâng cúng Thiên Địa Tôn Thần. Cúi xin đức Tôn thần, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho gia chủ chúng con mọi người sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng. Mong ơn Đương cảnh Thành hoàng, đội đức Tôn thần bản xứ phù hộ độ trì cho gia chủ năm tới tấn tài tấn lộc, gặp nhiều may mắn, tai qua nạn khỏi. Đầu năm chí giữa, nửa năm chí cuối, sự nghiệp hanh thông, sở cầu như ý, sở nguyện lòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám, phù hộ độ trì.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
Bài văn khấn tổ tiên ngày mùng 1 Tết
Sau khi cúng thần linh, gia chủ chuyển sang cúng tổ tiên. Đây là nghi lễ thể hiện lòng biết ơn đối với các cụ tiên linh:
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Đức Đương Lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
– Con kính lạy Các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, đường thượng Tiên linh và các hương hồn nội tộc, ngoại tộc họ…………………
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ nhà]
Nay theo tuế luật, âm dương vận hành tới tuần Nguyên đán, đầu xuân năm mới, con cháu tưởng nhớ ân đức Tổ tiên như trời cao biển rộng. Hôm nay, ngày mùng Một tháng Giêng năm [Tên năm], tín chủ con cùng toàn thể con cháu trong nhà sửa sang lễ vật, hương hoa nước quả, thắp nén hương thơm, thành kính dâng trước án.
Tín chủ con có lời kính mời các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô di tỷ muội, nam nữ tử tôn nội ngoại, cúi xin các vị thương xót con cháu, linh thiêng giáng về linh sàng, phù hộ độ trì con cháu, năm mới an khang, mọi bề thuận lợi, sự nghiệp hanh thông, bốn mùa không hạn ách nào xâm hại, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Tín chủ con lại mời các vị vong linh, tiền chủ, hậu chủ ở trong đất này cùng về hâm hưởng, xin ban cho sức khỏe dồi dào, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám, phù hộ độ trì.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần).
Những lưu ý quan trọng khi cúng sáng mùng 1
Để buổi lễ cúng diễn ra trọn vẹn, bạn cần ghi nhớ một số điểm sau:
- Thái độ thành tâm: Điều quan trọng nhất trong mọi nghi lễ là sự thành tâm của người thực hiện. Lễ vật dù đơn giản hay sang trọng cũng cần được chuẩn bị bằng tấm lòng hiếu kính.
- Thời gian cúng: Nên cúng vào buổi sáng sớm, trước khi gia đình bắt đầu các hoạt động đầu năm. Tránh cúng quá muộn trong ngày.
- Trang phục: Khi làm lễ, gia chủ nên mặc trang phục chỉnh tề, nghiêm trang, tránh mặc đồ ngủ hoặc trang phục quá lòe loẹt.
- Vệ sinh bàn thờ: Đảm bảo bàn thờ luôn sạch sẽ, không để bụi bẩn hoặc côn trùng xâm nhập.
- An toàn khi hóa vàng: Khi đốt vàng mã, cần chọn vị trí an toàn, tránh xa các vật liệu dễ cháy và không để tro bay vào bàn thờ gây uế tạp.
Việc chuẩn bị mâm cúng sáng mùng 1 Tết không chỉ là giữ gìn phong tục truyền thống mà còn là cách để các thành viên trong gia đình quây quần, nhắc nhở nhau về đạo lý uống nước nhớ nguồn. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn có một mùa Tết trọn vẹn, ấm cúng và nhiều may mắn. Độc giả có thể tham khảo thêm nhiều bài viết kiến thức đời sống đa dạng tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
