Rằm tháng Chạp (ngày 15 tháng 12 Âm lịch) không chỉ là ngày trăng tròn cuối cùng của năm cũ mà còn là dịp lễ quan trọng để các gia đình tạ ơn trời Phật, thần linh và tổ tiên. Đây là thời điểm “thượng tạ” cuối năm, chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp không cần quá xa hoa, nhưng phải thể hiện được sự thành tâm và tươm tất. Việc chuẩn bị một mâm cỗ đầy đủ, đúng nghi lễ không chỉ giúp không khí gia đình ấm cúng mà còn mang ý nghĩa cầu mong may mắn, bình an cho năm mới.
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp thường được chia làm hai loại chính: mâm cỗ chay và mâm cỗ mặn, tùy thuộc vào phong tục tập quán của từng vùng miền và điều kiện gia đình. Tuy nhiên, điểm chung là tất cả đều phải được chuẩn bị sạch sẽ, gọn gàng và dâng lên bàn thờ với lòng thành kính. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị một mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp chuẩn chỉnh, đơn giản nhưng đầy đủ nhất.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Quy Trình Cúng Rước Ông Bà Cuối Năm Chuẩn Phong Tục Việt Nam
Các bước chuẩn bị mâm cỗ cúng cơ bản
Để tránh bỡ ngỡ và nhầm lẫn trong ngày lễ quan trọng này, bạn có thể tham khảo quy trình chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp theo các bước sau:
- Lập danh sách nguyên liệu: Xác định rõ mâm cỗ chay hay mâm cỗ mặn để mua sắm nguyên liệu cho đúng, tránh thiếu sót.
- Chuẩn bị lễ vật: Bên cạnh thực phẩm, cần chuẩn bị đầy đủ hương, hoa, quả, trầu cau, tiền vàng mã.
- Sơ chế và nấu nướng: Thực hiện các món ăn theo trình tự từ món khó đến món dễ để tiết kiệm thời gian và giữ nóng món ăn.
- Bày biện mâm cỗ: Xếp các món ăn lên mâm theo trình tự đẹp mắt, mâm cỗ chay thì thanh tịnh, mâm cỗ mặn thì thịnh soạn.
- Thực hiện nghi lễ: Chọn giờ tốt, tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề để làm lễ cúng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Thức Cúng Giao Thừa Năm 2026: Ý Nghĩa, Thời Gian Và Lễ Vật Chuẩn Nhất
Chi tiết mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp không quy định cứng nhắc về số lượng món ăn, nhưng thông thường sẽ bao gồm các thành phần chính dưới đây. Bạn có thể linh hoạt thay đổi tùy theo sở thích và điều kiện kinh tế gia đình.
Mâm cỗ chay cúng Rằm tháng Chạp
Mâm cỗ chay thường được ưa chuộng vào các ngày rằm, mùng một vì mang ý nghĩa thanh tịnh, cầu an. Một mâm cỗ chay đúng chuẩn thường bao gồm:
- Trầu cau: Dâng lên bàn thờ với ý nghĩa “trầu têm cau tròn” tượng trưng cho sự gắn kết, đầm ấm trong gia đình.
- Hoa tươi: Nên chọn các loại hoa có hương thơm nhẹ nhàng, màu sắc trang nghiêm như hoa cúc, hoa lay ơn, hoa huệ. Tránh chọn hoa giả.
- Trái cây: Nên bày mâm ngũ quả với 5 loại quả khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành. Các loại quả thông dụng là chuối, bưởi, cam, táo, quýt. Nên chọn quả chín đều, tươi ngon.
- Nến/đèn và hương: Dùng 2 cây nến (hoặc đèn dầu) và 3 nén hương (hoặc 1 nén tùy phong tục).
- Nước sạch: Dùng 3 hoặc 5 chén nước lọc sạch.
- Món ăn chay:
- Xôi chay: Có thể là xôi gấc (màu đỏ tượng trưng cho may mắn) hoặc xôi đậu xanh.
- Canh: Canh nấm hương, canh rau củ hoặc canh bí đỏ.
- Món xào: Rau củ thập cẩm xào chay.
- Món kho/rim: Đậu phụ sốt cà chua, nấm hương kho tương.
- Bánh kẹo: Một đĩa bánh kẹo nhỏ dâng cúng.
Mâm cỗ mặn cúng Rằm tháng Chạp
Mâm cỗ mặn thường thịnh soạn hơn, thể hiện sự đầy đặn, no ấm. Các món ăn phổ biến trong mâm cỗ mặn bao gồm:
- Gà luộc: Đây là món không thể thiếu trong mâm cỗ cúng của người Việt. Nên chọn gà trống thiến hoặc gà mái tơ để luộc nguyên con, vàng ươm, bày lên đĩa cho đẹp.
- Xôi: Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh, xôi trắng đều được. Xôi thường được đựng trong chõ hoặc xếp thành hình chóp nhỏ.
- Canh: Canh miến nấu với măng, nấm hương và gà (hoặc giò). Đây là món canh truyền thống, thanh ngọt, dễ ăn.
- Giò/Chả: Một đĩa giò lụa hoặc giò xào, chả quế, chả lụa để tạo độ chắc cho mâm cỗ.
- Món xào: Thịt bò xào hành tây, lòng gà xào giá đỗ, hoặc mực xào thập cẩm.
- Món kho: Thịt kho tàu (thịt kho trứng) hoặc cá kho tộ.
- Rượu gạo: 1 chén rượu nhỏ để dâng cúng tổ tiên.
- Nước chấm: Nước mắm nguyên chất hoặc mắm tôm (tùy món ăn).
Có thể bạn quan tâm: Cúng 49 Ngày Hay 50 Ngày: Nên Chọn Ngày Nào Và Ý Nghĩa Ra Sao?
Thời gian và người thực hiện lễ cúng
Thời gian cúng Rằm tháng Chạp thường được thực hiện vào ngày chính rằm (15/12 Âm lịch). Tuy nhiên, nếu gia đình bận rộn, có thể cúng vào ngày 14/12 Âm lịch để thuận tiện hơn.
Theo quan niệm dân gian, lễ cúng không nên diễn ra quá sớm (trước 10h sáng) hoặc quá muộn (sau 18h). Thời điểm tốt nhất để cúng thường là vào buổi sáng hoặc chiều tà, khi không gian thanh tịnh.
Người thực hiện lễ cúng thường là người lớn tuổi nhất trong gia đình (ông bà, cha mẹ) hoặc người có uy tín, trưởng nam/trưởng nữ. Trước khi làm lễ, người cúng cần tắm rửa sạch sẽ, đầu tóc gọn gàng, mặc quần áo chỉnh tề, nghiêm trang. Điều này thể hiện sự tôn trọng đối với thần linh và tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Có Nên Ăn Cơm Cúng Vong: Những Điều Cần Biết Về Văn Hóa Và Tâm Linh
Những điều kiêng kỵ trong ngày Rằm tháng Chạp
Để tránh những điều không may mắn vào ngày Rằm, bạn cần lưu ý những điều kiêng kỵ sau:
- Kiêng vay mượn tiền: Vào ngày Rằm tháng Chạp, việc vay mượn tiền bạc được cho là điềm “xui”, ám chỉ việc tài chính khó khăn, làm ăn thất bát trong năm mới. Hãy cố gắng giải quyết các khoản nợ nần trước ngày rằm.
- Kiêng cãi cọ, bất hòa: Ngày Rằm là ngày tốt lành, thần linh và tổ tiên chứng giám. Gia đình cãi cọ, mắng chửi nhau sẽ làm tán tài, rớt vận may, gia đạo bất an.
- Kiêng làm vỡ chén bát, đồ đạc: Việc làm rơi vỡ chén bát, ly tách trong ngày Rằm được coi là điềm báo không tốt cho sức khỏe và tài lộc của gia đình. Cần cẩn thận trong khi dọn dẹp và bày biện.
- Kiêng nói những lời thô tục, chửi bới: Hãy giữ tâm thế vui vẻ, nói những lời hay ý đẹp. Tránh khởi tâm xấu, đố kỵ hay làm hại người khác.
Văn khấn Rằm tháng Chạp chuẩn nhất
Văn khấn là phần quan trọng không thể thiếu khi cúng Rằm. Dưới đây là bài văn khấn cúng Rằm tháng Chạp chuẩn nhất để bạn tham khảo (có thể linh hoạt sửa tên gia tiên cho phù hợp):
Nam mô A Di Đà Phật! (đọc 3 lần và sau cùng lạy 3 lạy)
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ khảo, Tổ tỷ).
Tín chủ (chúng) con là: …
Ở tại: …
Hôm nay là ngày… tháng… năm, gặp tiết Rằm tháng Chạp. Tín chủ con thành tâm sắm lễ, hương, hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án, thành tâm kính mời các ngài: Bản cảnh Thành hoàng, chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần, cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội, ngoại họ…, cúi xin thương xót con cháu linh thiêng hiện về, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời chư vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ tại nhà này, đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, phù hộ cho chúng con gia đình hòa thuận, sức khỏe dồi dào, công việc phát tài, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (đọc 3 lần và sau cùng lạy 3 lạy).
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp tuy có chút công phu nhưng mang lại giá trị tinh thần lớn lao cho mỗi gia đình. Đây là lúc để các thành viên trong gia đình quây quần, sum họp và tưởng nhớ về nguồn cội. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, trọn vẹn ý nghĩa. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa, phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com để hiểu rõ hơn về đời sống tinh thần của người Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
