Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết Đoan Dương hoặc Tết Đoan Ngũ, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đây không chỉ là ngày nghỉ ngơi sau mùa vụ mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, đặc biệt là nghi thức “giết sâu bọ” trong cơ thể và trên đồng ruộng. Để chuẩn bị cho ngày lễ này một cách tươm tất, việc hiểu rõ mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì là điều vô cùng cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp chi tiết các lễ vật, bài văn khấn và những lưu ý quan trọng để bạn có thể chuẩn bị một cách trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn备 Lễ Cúng Tất Niên 30 Tết 2026: Văn Khấn, Mâm Cỗ Và Nghi Thức Truyền Thống
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Mùng 5 Tháng 5 Năm 2026: Văn Khấn Chi Tiết Và Nghi Thức Chuẩn Truyền Thống
Ý nghĩa và thời điểm cúng Tết Đoan Ngọ
Trước khi đi vào chi tiết lễ vật, cần hiểu rõ bối cảnh của ngày lễ này. Tết Đoan Ngọ diễn ra vào đúng chính giờ Ngọ (từ 11 giờ trưa đến 13 giờ) ngày mùng 5 tháng 5. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm khí dương thịnh nhất, thời tiết rất nóng, côn trùng và sâu bọ nở ra nhiều. Vì vậy, người xưa quan niệm rằng đây là ngày để trừ khử “sâu bọ” cả trong người (sâu bệnh) và ngoài đồng (sâu hại mùa màng).
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ không cần quá xa hoa nhưng phải thành tâm. Lễ vật thường được chuẩn bị đơn giản nhưng mang đậm hương vị đặc trưng của ngày lễ, đặc biệt là rượu nếp và các loại hoa quả.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Ông Táo: Cẩm Nang Chuẩn Chỉnh Từ A-z Đón Tài Lộc Năm Mới
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì?
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ thường được chia làm hai loại: mâm cúng gia tiên (trên bàn thờ) và mâm cúng “giết sâu bọ” (thường để ở bàn ăn hoặc dưới đất). Dưới đây là danh sách chi tiết các lễ vật cần chuẩn bị.
1. Lễ vật cúng gia tiên (Bàn thờ)
Mâm cúng gia tiên ngày Tết Đoan Ngọ cần sự trang trọng, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên.
Hương hoa, vàng mã:
- Hương: 1 lư hương (thường là hương vòng hoặc hương nén) để khói lan tỏa.
- Hoa: Nên dùng hoa tươi, phổ biến nhất là hoa sen, hoa cúc, hoa hồng (màu đỏ hoặc vàng). Tránh dùng hoa giả.
- Nước: 1 hoặc 2 chén nước lọc sạch, trong veo.
- Vàng mã: Tùy theo tập tục từng vùng miền, có thể cúng ít vàng mã (tiền vàng) hoặc không. Nếu cúng, nên chọn loại vàng mã chất lượng tốt.
Đồ ăn chay (mặn tùy gia đình):
- Mặc dù là ngày “giết sâu bọ” nhưng nhiều gia đình vẫn cúng mặn. Tuy nhiên, để phù hợp với không khí thanh tịnh và sức khỏe, nhiều người chuyển sang cúng chay.
- Nếu cúng mặn: Gồm các món như thịt gà, thịt lợn, nem rán, canh măng…
- Nếu cúng chay: Gồm các món như đậu phụ sốt cà chua, nem chay, canh nấm, xôi chè…
Bánh đặc trưng:
- Bánh ú (hoặc bánh gio): Đây là loại bánh truyền thống không thể thiếu. Bánh ú thường được làm từ gạo nếp, đậu xanh, bọc lá chuối hoặc lá dong. Vị ngọt bùi của bánh tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy.
- Bánh khúc: Một số vùng miền cúng bánh khúc (bánh làm từ lá khúc và nhân đỗ).
2. Lễ vật cúng “giết sâu bọ” (Bàn ăn hoặc dưới đất)
Đây là phần lễ vật đặc biệt nhất của Tết Đoan Ngọ, mang ý nghĩa trừ tà, tiêu diệt sâu bệnh trong cơ thể. Lễ vật này thường đơn giản, tập trung vào các món ăn có tính “diệt khuẩn” theo quan niệm dân gian.
Rượu nếp:
- Rượu nếp (còn gọi là cơm rượu) là lễ vật bắt buộc. Theo quan niệm, khi ăn cơm rượu vào ngày này, sâu bọ trong người sẽ bị say và chết.
- Có thể dùng rượu nếp cẩm hoặc rượu nếp trắng tùy khẩu vị. Rượu nếp homemade thường được ưa chuộng hơn vì độ an toàn và hương vị truyền thống.
Trứng vịt luộc:
- Trứng vịt luộc là món ăn không thể thiếu. Người xưa quan niệm rằng sau khi súc miệng và chưa đặt chân xuống đất, nên ăn một quả trứng vịt luộc để “khởi động” quá trình trừ sâu bọ.
- Trứng vịt luộc lòng đào hoặc lòng già đều được, nhưng phải luộc kỹ để đảm bảo vệ sinh.
Hoa quả (Trái cây):
- Hoa quả là thức ăn quan trọng để “bồi bổ” cơ thể và tiêu diệt sâu bọ. Các loại hoa quả nên có trong mâm cúng:
- Mận (hay roi): Loại quả này có vị chát nhẹ, thường chín vào đúng dịp này.
- Dưa hấu: Màu đỏ tượng trưng cho điềm may, vị ngọt giải nhiệt.
- Vải thiều: Vị ngọt đậm, thơm.
- Hồng xiêm: Vị ngọt bùi.
- Chuối: Quả chuối chín vàng tượng trưng cho sự sung túc.
- Xoài: Chọn xoài chín để cúng.
- Tuyệt đối không dùng các loại quả dập nát, thối rửa.
- Hoa quả là thức ăn quan trọng để “bồi bổ” cơ thể và tiêu diệt sâu bọ. Các loại hoa quả nên có trong mâm cúng:
Nước lọc: Dùng để rửa và chấm muối cho trứng luộc.
3. Các món ăn truyền thống khác (Tùy vùng miền)
Ngoài những lễ vật chính trên, một số vùng miền còn có thói quen cúng thêm các món đặc trưng:
- Bánh ú đường phèn: Ở miền Nam, bánh ú đường phèn được ưa chuộng.
- Chè lam: Một số gia đình làm chè lam để cúng.
- Bánh trôi nước: Biểu tượng cho sự viên mãn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Thanh Minh Tại Nhà Và Ngoài Mộ Trọn Vẹn
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ (Mẫu tham khảo)
Khi chuẩn bị xong mâm lễ, gia chủ nên đọc bài văn khấn để trình báo tổ tiên và thần linh. Dưới đây là bài văn khấn ngắn gọn, dễ nhớ:
“Nam mô A di đà Phật! (3 lần)
Kính lạy tổ tiên nội ngoại, tiên linh gia tiên.
Hôm nay là ngày mùng 5 tháng 5 năm… (âm lịch).
Tín chủ con là: …
Ngụ tại: …
Thành tâm sửa soạn hương hoa lễ vật, rượu trà, kim ngân, quả ngọt, trứng gà, cơm rượu… dâng lên bàn thờ.
Kính mời tổ tiên, tiên linh về thụ hưởng.
Cúi xin tổ tiên, thần linh chứng giám, phù hộ độ trì cho con cháu trong gia đình được mạnh khỏe, bình an, làm ăn phát đạt, tránh xa bệnh tật, tiêu diệt được mọi tà khí, sâu bọ.
Con thành tâm cầu nguyện.
Nam mô A di đà Phật!”
Những lưu ý quan trọng khi cúng Tết Đoan Ngọ
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ và đúng phong tục, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào chính giờ Ngọ (11h – 13h) ngày mùng 5. Đây là lúc khí dương thịnh nhất, thích hợp để “giết sâu bọ”.
- Thực hiện nghi thức “giết sâu bọ”: Trước khi cúng và ăn uống, người lớn tuổi thường hướng dẫn các thành viên trong gia đình:
- Súc miệng 3 lần (hoặc rửa mặt) khi chưa đặt chân xuống đất để làm sạch sâu bọ trong khoang miệng.
- Sau đó, lần lượt ăn trứng luộc, uống một ít rượu nếp, và ăn các loại hoa quả.
- Lễ vật phải tươi ngon: Đặc biệt là hoa quả và trứng. Không nên dùng hoa quả giả, hoa héo.
- Phong tục cúng ngoài trời: Một số gia đình còn làm lễ cúng ngoài sân hoặc trước cửa nhà để xua đuổi tà khí. Tuy nhiên, phần lớn hiện nay chỉ cúng trên bàn thờ gia tiên và bàn ăn trong nhà.
- Tính chất tham khảo: Các thông tin về việc “giết sâu bọ” trong người là mang tính chất dân gian, tham khảo. Về mặt khoa học, ăn nhiều hoa quả và hạn chế rượu bia là tốt cho sức khỏe, nhưng uống quá nhiều rượu nếp trong ngày này có thể gây hại cho gan.
Kết luận
Việc chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi sự thành tâm và hiểu biết về ý nghĩa phong tục. Các lễ vật chính bao gồm hương hoa, vàng mã, bánh ú, trứng luộc, rượu nếp và các loại hoa quả đặc trưng của mùa hè.
Đây là dịp để cả gia đình quây quần, nhắc nhở nhau về truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và quan tâm đến sức khỏe. Hy vọng những thông tin trong bài viết sẽ giúp bạn và gia đình có một cái Tết Đoan Ngọ trọn vẹn, ấm cúng và nhiều ý nghĩa. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết về văn hóa, ẩm thực tại chuaphatanlongthanh.com để làm phong phú thêm kiến thức đời sống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
