Mâm cúng mùng 3 Tết là nghi lễ quan trọng trong phong tục người Việt, đánh dấu thời điểm tiễn đưa ông bà tổ tiên trở về cõi âm sau những ngày sum vầy đầu năm. Vào năm 2026 Bính Ngọ, việc chuẩn bị một mâm cúng đầy đủ, đúng cách không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn cầu mong một năm mới bình an, hanh thông cho gia đình. Bài viết này sẽ cung cấp chi tiết về lễ vật, cách bày trí chuẩn theo từng miền và những lưu ý cần thiết để bạn có thể thực hiện nghi lễ một cách trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Hoạt Động ‘sớt Bát Cúng Dường’ Tại Chùa Ba Vàng: Góc Nhìn Đa Chiều Từ Truyền Thống Đến Thực Tiễn
Những điểm cần nhớ về lễ cúng mùng 3 Tết
Mâm cúng ngày mùng 3 Tết mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là nghi thức “tiễn ông bà” trở về sau kỳ nghỉ Tết. Lễ vật không cần quá xa hoa, cầu kỳ, nhưng phải đảm bảo sự tươm tất, gọn gàng và thành tâm. Dưới đây là những điểm chính mà gia chủ cần ghi nhớ để chuẩn bị một mâm cúng đúng chuẩn phong tục truyền thống.
Chuẩn bị lễ vật cơ bản:
Mâm cúng mùng 3 Tết thường bao gồm các nhóm lễ vật chính sau:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như gà luộc (hoặc thịt luộc), bánh chưng/bánh tét, các món xào, canh măng (hoặc canh bóng), nem rán/giò lụa. Tùy điều kiện gia đình, có thể linh hoạt nhưng cần đảm bảo tính “đủ đầy”.
- Mâm ngũ quả: Chọn các loại quả tươi, đẹp, có ý nghĩa tốt (chuối, cam, quýt, bưởi, thanh long…), sắp xếp cân đối.
- Hương, hoa, đèn: Hương nhang trầm, hoa tươi (cúc, lay ơn, huệ), nến hoặc đèn dầu.
- Trầu cau: Trầu têm cánh phượng hoặc lá trầu tươi, cau nguyên quả.
- Rượu trắng và nước sạch: Nước uống tinh khiết, rượu trắng nguyên chất.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo giấy (lưu ý hóa vàng đúng nơi quy định để đảm bảo an toàn).
Cách bày trí và không gian cúng:
- Vị trí: Nên đặt mâm cúng ở nơi trang nghiêm, cao ráo. Nếu có bàn thờ gia tiên, đây là vị trí lý tưởng nhất. Nếu không, có thể dùng bàn hoặc mâm cao đặt ở sân trước, sân thượng hoặc nơi thông thoáng.
- Hướng đặt: Nên chọn hướng tốt, hợp tuổi gia chủ hoặc hướng Nam/Đông Nam để đón ánh sáng và luồng khí tích cực.
- Cách sắp xếp: Mâm cơm thường đặt ở vị trí trung tâm. Mâm ngũ quả, hoa tươi đặt hai bên hoặc phía sau. Hương, đèn, rượu nước, trầu cau đặt phía trước mâm cơm. Vàng mã đặt gọn gàng phía dưới để tiện hóa sau khi tàn hương.
Thời gian cúng:
- Không có giờ cúng cố định cho tất cả mọi người, nhưng người Việt thường kiêng cúng vào buổi tối.
- Thời điểm đẹp thường là vào buổi sáng (khoảng 7h – 11h) hoặc đầu giờ chiều.
- Gia chủ nên tra cứu lịch Vạn niên để chọn giờ hoàng đạo, tránh giờ xung khắc với tuổi mệnh.
Văn khấn và nghi thức:
- Chuẩn bị bài văn khấn ngắn gọn, rõ ràng, ghi rõ ngày tháng năm, tên tuổi gia chủ và nơi cư ngụ.
- Trong quá trình khấn, cần giữ tâm thành kính, ăn mặc chỉnh tề, đọc rõ ràng.
- Sau khi hương cháy gần hết (khoảng ⅔), gia chủ có thể hóa vàng mã ở nơi an toàn, tránh để lửa cháy lan.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thái Tuế 2026: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A Đến Z Cho Người Phạm Hạn
Các bước chuẩn bị mâm cúng mùng 3 Tết 2026
Việc chuẩn bị mâm cúng mùng 3 Tết không quá phức tạp nếu bạn lên kế hoạch từ sớm. Dưới đây là quy trình chi tiết để bạn tham khảo:
Lập danh sách lễ vật:
Dựa vào điều kiện kinh tế và phong tục gia đình, hãy liệt kê những món cần thiết. Tránh chuẩn bị quá nhiều gây lãng phí hoặc thiếu sót những món chính. Nhóm các lễ vật thành các mục: Ăn uống, Trang trí, Tâm linh (hương hoa, vàng mã).Chuẩn bị nguyên liệu nấu nướng:
- Thịt, gà: Chọn loại tươi ngon, rửa sạch, ướp gia vị.
- Rau củ quả: Sơ chế kỹ, ngâm nước muối để đảm bảo vệ sinh.
- Bánh chưng/bánh tét: Luộc hoặc hấp lại cho nóng mềm nếu dùng đồ đông lạnh.
Trang trí mâm ngũ quả:
- Rửa sạch từng loại quả, lau khô.
- Sắp xếp sao cho cân đối, hài hòa về màu sắc và kích thước. Nên đặt quả to ở dưới, quả nhỏ ở trên.
- Tránh chọn các loại quả dập nát, úa héo.
Chuẩn bị bàn thờ/vị trí cúng:
- Lau dọn bàn thờ sạch sẽ, thay nước trong lư hương.
- Sắp xếp các bình hoa, chén nước, đèn nến ngay ngắn.
- Nếu cúng ngoài sân, cần quét dọn sân vườn, đảm bảo không gian thông thoáng.
Sắp xếp mâm cúng:
- Đặt mâm cơm vào vị trí trung tâm.
- Xếp các món ăn thành từng mảng nhỏ, không để lộn xộn.
- Đặt mâm ngũ quả, hoa tươi xung quanh.
- Rót rượu vào chén nhỏ, nước lọc vào ly, đặt trước mâm cơm.
- Gói trầu cau, vàng mã đặt gọn gàng.
Thực hiện nghi lễ:
- Thắp hương, khấn nguyện theo bài văn đã chuẩn bị.
- Chờ hương cháy gần hết, gia chủ hóa vàng mã.
- Sau đó, gia đình có thể dùng lại mâm cơm cúng (nếu muốn) hoặc để lại cúng cơm chiều.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Diện: Cách Chọn, Chăm Sóc Và Ý Nghĩa Của Cá Chép Cúng Ông Táo
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết chuẩn 3 miền
Mỗi vùng miền tại Việt Nam đều có những đặc trưng văn hóa ẩm thực riêng, dẫn đến sự khác biệt trong cách bày mâm cúng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị mâm cúng phù hợp với phong tục địa phương.
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết miền Bắc
Mâm cúng miền Bắc thường mang tính truyền thống, nghiêm cẩn và đề cao sự đầy đủ. Các món ăn thường được nấu chín kỹ, trình bày gọn gàng.
- Mâm cơm:
- Bánh chưng: Là món không thể thiếu, tượng trưng cho đất đai, mùa màng bội thu.
- Gà luộc: Thường chọn gà trống thiến hoặc gà mái để nguyên con, luộc vàng ươm, bày ra đĩa.
- Thịt luộc/Thịt đông: Thịt ba chỉ luộc切片 hoặc thịt đông (thịt kho đông) tùy năm.
- Nem rán (chả giò): Món ăn mang lại sự sum vầy, đủ đầy.
- Canh măng/Canh bóng: Canh măng khô nấu với chân giò hoặc canh bóng thả là lựa chọn phổ biến.
- Giò lụa/Chả quế: Dùng để ăn kèm hoặc trang trí.
- Mâm ngũ quả:
- Người miền Bắc thường chuộng các loại quả có màu sắc rực rỡ, tượng trưng cho ngũ hành: Chuối (xanh), Bưởi (vàng), Cam/Quýt (cam), Táo/Đào (đỏ), Lê/Hồng (trắng).
- Cách bày: Quả chuối thường nằm ở đáy tạo thế nâng đỡ, các quả khác xếp xen kẽ phía trên.
- Trang trí:
- Hoa đào hoặc hoa cúc là lựa chọn phổ biến.
- Lễ vật vàng mã thường được chuẩn bị kỹ lưỡng.
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết miền Trung
Mâm cúng miền Trung nổi bật với sự tinh tế, đậm đà hương vị ẩm thực vùng miền. Các món ăn thường phong phú, cầu kỳ nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm.
- Mâm cơm:
- Bánh tét: Thay thế cho bánh chưng, được gói kỹ bằng lá chuối.
- Thịt heo ngâm nước mắm (hoặc thịt kho tàu): Món ăn đặc trưng, thịt heo được kho mềm, thấm gia vị.
- Gà luộc/Gà bóp rau răm: Gà luộc nguyên con hoặc gà xé phay trộn rau răm.
- Nem chua/Tré: Món ăn lên men chua cay, rất đặc trưng của miền Trung.
- Chả ram (nem nướng): Các món chả ram giòn rụm.
- Các món thanh đạm: Gỏi, nộm rau củ để cân bằng vị.
- Mâm ngũ quả:
- Tương tự miền Bắc nhưng có thể linh hoạt hơn, ưu tiên quả tươi, dễ tìm tại địa phương như dưa hấu, thanh long, mãng cầu.
- Trang trí:
- Hoa lay ơn (dương liễu), hoa cúc là lựa chọn phổ biến.
- Bánh ít lá gai, bánh phu thê thường được bày lên mâm.
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết miền Nam
Mâm cúng miền Nam mang nét phóng khoáng, ấm cúng và tập trung vào ý nghĩa tâm linh. Các lễ vật được sắp xếp hài hòa, thuận tiện cho không gian thờ cúng.
- Mâm cơm:
- Bánh tét (hoặc bánh chưng): Có thể dùng cả hai loại tùy gia đình.
- Thịt kho tàu (thịt kho hột vịt): Món ăn không thể thiếu, thịt heo kho mềm với trứng vịt, nước cốt dừa béo ngậy.
- Gà luộc nguyên con: Gà trống hoặc gà mái đều được.
- Canh khổ qua nhồi thịt: Món canh có ý nghĩa cầu mong những khổ cực qua đi.
- Các món dưa chua: Dưa cải, dưa muối để chống ngán.
- Gỏi ngó sen tôm thịt, nem bì, giò chả: Các món bổ sung tùy điều kiện.
- Mâm ngũ quả:
- Người miền Nam thường chọn “Ngũ quả” dựa trên tên gọi và ý nghĩa: Mãng cầu (cầu sung), Dừa (đủ), Đu đủ (đủ), Xoài (tiêu xài), Sung (sung túc).
- Tránh các loại quả có gai nhọn hoặc mùi khó chịu như sầu riêng, mít.
- Trang trí:
- Hoa cúc, hoa đồng tiền, hoa lay ơn.
- Hai cây mía dựng ở hai bên bàn thờ (hoặc mâm cúng) tượng trưng cho sự ngọt ngào, tài lộc.
- Vàng mã, tiền giấy được chuẩn bị tươm tất.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Hoá Vàng Năm 22026: Văn Khấn Đầy Đủ & Cách Chu Bị Chuẩn Xác
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết ngoài sân và trong nhà
Việc chọn vị trí đặt mâm cúng phụ thuộc vào không gian gia đình và phong tục tập quán. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cho hai trường hợp phổ biến nhất.
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết ngoài sân
Mâm cúng ngoài sân thường được thực hiện để tiễn thần linh, thổ địa hoặc tổ tiên về trời. Vị trí này cần thông thoáng, sạch sẽ.
- Vị trí đặt mâm:
- Đặt trên bàn hoặc mâm cao, tránh đặt trực tiếp xuống đất.
- Chọn hướng hợp tuổi gia chủ hoặc hướng Nam, Đông Nam.
- Tránh đặt ở nơi ẩm thấp, tối tăm, gần nhà vệ sinh hoặc bếp.
- Lễ vật:
- Gà luộc nguyên con (để nguyên dạng hoặc chặt bày đĩa).
- Mâm cơm mặn hoặc chay (tùy gia chủ).
- Bánh trái, trái cây, hoa tươi.
- Hương, đèn, rượu, nước, trầu cau, vàng mã.
- Cách sắp xếp:
- Mâm cơm đặt trung tâm.
- Hương cắm ngay ngắn phía trước mâm.
- Đèn/nến đặt hai bên.
- Rượu, nước xếp thành hàng.
- Hoa tươi đặt phía sau mâm.
- Vàng mã đặt gọn gàng bên cạnh để tiện hóa sau lễ.
Cách bày mâm cúng mùng 3 Tết trong nhà
Mâm cúng trong nhà thường được đặt trên bàn thờ gia tiên, là nơi linh thiêng nhất trong ngôi nhà.
- Vị trí đặt mâm:
- Bàn thờ gia tiên là vị trí lý tưởng nhất.
- Nếu không có bàn thờ cố định, có thể dùng tủ thờ hoặc bàn cao ráo, sạch sẽ trong nhà.
- Đảm bảo không gian yên tĩnh, trang nghiêm.
- Lễ vật:
- Tương tự mâm cúng ngoài sân, nhưng có thể linh hoạt hơn về số lượng và chủng loại.
- Ưu tiên các món ăn truyền thống gia đình thường dùng.
- Cách sắp xếp:
- Bát hương đặt chính giữa bàn thờ.
- Mâm cơm cúng đặt phía trước bát hương, không che khuất bát hương.
- Mâm ngũ quả đặt hai bên bàn thờ (hoặc phía sau mâm cơm).
- Hoa tươi cắm lọ, đặt phía sau hoặc cạnh bát hương.
- Rượu, nước, trà xếp thành hàng ngay ngắn phía trước mâm cơm.
- Đèn/nến đặt cân xứng hai bên.
- Vàng mã đặt gọn phía dưới bàn thờ hoặc bên cạnh.
Văn khấn khi dâng mâm cúng mùng 3 Tết 2026 Bính Ngọ
Bài văn khấn là phần quan trọng trong nghi lễ, giúp con cháu gửi gắm lòng thành và ước nguyện đến tổ tiên. Dưới đây là mẫu văn khấn tham khảo ngắn gọn, dễ đọc:
“Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Ngài Đương niên Hành khiển, Bản cảnh Thành hoàng, Thổ địa, Long mạch, Táo quân cùng các vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy gia tiên nội ngoại, tổ khảo, tổ tỷ, chư vị hương linh.
Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, chúng con là… hiện cư ngụ tại…
Nhân ngày tiễn đưa tổ tiên sau Tết, chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, bày biện mâm cúng mùng 3 Tết dâng lên trước án.
Kính xin các ngài chứng giám lòng thành, thọ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con năm mới bình an, gia đạo hưng vượng, con cháu mạnh khỏe, mọi việc hanh thông, tài lộc đủ đầy.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)”
Những lưu ý quan trọng khi bày mâm cúng mùng 3 Tết 2026
Để đảm bảo nghi lễ diễn ra trọn vẹn, bạn cần ghi nhớ những điểm sau:
- Lễ vật cần tránh:
- Trái cây có gai nhọn như sầu riêng, mít (trừ trường hợp đặc biệt theo tập quán).
- Thực phẩm sống (thịt sống, cá sống).
- Hoa có mùi quá nồng hoặc hoa giả.
- Trái cây dập nát, úa héo.
- Cách thức khấn:
- Giữ tâm thành kính, đứng thẳng lưng, hai tay chắp trước ngực.
- Đọc văn khấn rõ ràng, mạch lạc.
- Không nên vội vã, đọc cho xong chuyện.
- Hóa vàng mã:
- Chọn nơi rộng rãi, thoáng mát, tránh xa các vật dễ cháy.
- Tốt nhất là hóa ở nơi quy định của địa phương hoặc khu đất trống.
- Đợi đến khi tro tàn hẳn mới dọn dẹp.
- Thời gian cúng:
- Nên cúng vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều.
- Tránh cúng quá muộn (sau 15h) theo quan niệm dân gian.
- Nên tránh những giờ xung khắc với tuổi của gia chủ (tra cứu lịch Vạn niên).
- Vị trí đặt mâm:
- Ưu tiên bàn thờ gia tiên.
- Nếu cúng ngoài sân, tránh đặt ở nơi ẩm thấp, tối tăm, có gió lùa mạnh.
- Tránh đặt mâm cúng gần nhà vệ sinh, bếp hoặc bị che khuất bởi cây cối um tùm.
Mâm cúng mùng 3 Tết 2026 là nghi lễ quan trọng giúp gia đình tiễn đưa ông bà tổ tiên theo đúng phong tục truyền thống. Qua bài viết, bạn đã nắm rõ cách chuẩn bị lễ vật, bày trí mâm cúng chuẩn 3 miền và văn khấn phù hợp. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp bạn có một mùa Tết trọn vẹn, sum vầy bên gia đình. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều kiến thức văn hóa, đời sống hữu ích khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
