Có thể bạn quan tâm: Kinh Phật Đuổi Tà Ma: Tìm Hiểu Về Bản Chất, Tác Dụng Và Cách Thực Hành Đúng Đắn
Khởi đầu cho hành trình tìm hiểu
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, vị thầy giác ngộ của nhân loại, đã để lại cho hậu thế một kho tàng giáo lý vô giá. Trong kho tàng ấy, những lời dạy cuối cùng của Ngài trước khi nhập Niết bàn được coi là tinh túy nhất, là “kim chỉ nam” cho mọi người trên con đường hướng đến giải thoát. Những lời dạy ấy không chỉ là lời từ biệt mà là một bản di chúc tâm linh, một lời hiệu triệu đầy yêu thương: “Này! Các người phải tự mình thắp đuốc lên mà đi! Các người hãy lấy Pháp của ta làm đuốc! Hãy tự mình nỗ lực lên”. Bài viết này sẽ cùng bạn khám phá toàn bộ câu chuyện lịch sử và làm rõ từng lời dạy trong Kinh Di Giáo bất hủ.
Bối cảnh lịch sử: Mùa xuân vĩnh cửu trong rừng Ta La
Giác hạnh viên mãn và tin báo trước
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cưới Phật Giáo: Ý Nghĩa, Nghi Thức & Kinh Nghiệm Tổ Chức Trọn Vẹn
Khi giác hạnh đã viên mãn, Đức Phật đã 80 tuổi. Sắc thân tứ đại của Ngài cũng không nằm ngoài quy luật vô thường, dần trở nên yếu già. Năm ấy, Ngài vào hạ ở rừng Sa La (còn gọi là Ta La, cây song thọ) trong xứ Câu Ly, cách thành Ba La Nại khoảng 120 dặm. Một hôm, Ngài gọi ông A Nan, vị đệ tử thị giả luôn luôn ở bên cạnh, đến và phán bảo:
“A Nan! Đạo ta nay đã viên mãn. Như lời nguyện xưa, nay ta đã có đủ bốn hạng đệ tử: Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di. Nhiều đệ tử có thể thay ta chuyển xe pháp, và đạo ta cũng đã truyền bá khắp nơi. Bây giờ ta có thể rời các ngươi mà ra đi. Thân hình ta, theo luật vô thường, bây giờ như một cổ xe đã mòn rã. Ta đã mượn nó để chở pháp, nay xe đã vừa mòn mà pháp cũng đã lan khắp nơi, vậy ta còn mến tiếc làm gì cái thân tiều tụy này nữa? A Nan! Trong ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết bàn”.
Thông tin Đức Phật sắp nhập Niết bàn lan ra như một tiếng sét. Các đệ tử của Ngài đang đi truyền giáo ở các nơi xa, lục tục trở về để cùng đấng Giác Ngộ chia ly lần cuối.
Ba tháng cuối đời và bữa ăn cuối cùng
Trong thời gian ba tháng cuối cùng của cuộc đời, Đức Phật vẫn không nghỉ ngơi mà tiếp tục đi truyền đạo. Một hôm, Ngài đi thuyết pháp ngang qua một khu rừng, gặp một người làm nghề đốt than tên là Thuần Đà. Người thợ than chất phác này hết lòng cúng dường, dọn ra một bát cháo nấm Chiên đàn (nấm heo rừng) để thọ trai.
Sau bữa ăn, Đức Phật cùng các đệ tử từ giã ông Thuần Đà ra đi. Được một quãng đường, Ngài giao bình bát cho ông A Nan và truyền treo võng lên dưới hai gốc cây Ta La, để Ngài nằm nghỉ. Ngài nằm xuống võng, đầu hướng về phía Bắc, mình nghiêng về bên phải, mặt quay về hướng mặt trời lặn, hai chân tréo vào nhau trong tư thế “kim cương tọa”.
Người đệ tử cuối cùng
Nghe tin Ngài sắp nhập Niết bàn, dân chúng quanh vùng đến kính viếng rất đông. Trong số ấy có một ông già ngoài 80 tuổi tên là Tu Bạc Đà La, đến xin xuất gia thọ giới Sa di với Ngài. Đức Phật hoan hỷ nhận lời. Đó là người đệ tử chót trong cuộc đời của Ngài, một hình ảnh đẹp đẽ thể hiện tinh thần từ bi không bao giờ từ bỏ bất kỳ ai.
Kinh Di Giáo: Bản Di Chúc Tâm Linh
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Lạy 108 Vị Phật Trong Phật Giáo
Cuộc hội tụ cuối cùng
Lúc bấy giờ, các đệ tử của Ngài đều có mặt đông đủ, chỉ trừ ông Ca Diếp vì đi thuyết pháp xa chưa về kịp. Đức Phật triệu tập tất cả đệ tử và tín đồ đến quanh Ngài để dặn dò lần cuối. Trước khi để lại những lời dạy bất hủ, Ngài đã phú chúc một số vấn đề quan trọng:
- Y bát: Truyền lại cho ông Ma Ha Ca Diếp.
- Giáo đoàn: Các đệ tử phải lấy Giới luật làm Thầy.
- Kinh điển: Ở đầu các Kinh phải nêu rõ 4 chữ: “Như thị ngã văn” (Như vầy tôi nghe).
- Xá lợi: Chia làm ba phần – một phần cho Thiên cung, một phần cho Long cung, một phần chia cho 8 vị Quốc vương ở Ấn Độ.
Bốn lời dạy trọng yếu
1. Tự mình thắp đuốc lên mà đi
“Này! Các người phải tự mình thắp đuốc lên mà đi! Các người hãy lấy Pháp của ta làm đuốc! Hãy theo Pháp của ta mà tự giải thoát! Đừng tìm sự giải thoát ở một kẻ nào khác, đừng tìm sự giải thoát ở một nơi nào khác, ngoài các người!”
Lời dạy này là nền tảng của tinh thần tự lực trong đạo Phật. Đức Phật khẳng định rằng Ngài chỉ là người chỉ đường, còn việc đi đến đích là do chính mỗi người. Không có phép màu nào có thể ban cho ta giác ngộ, cũng không có vị thầy nào có thể “cứu rỗi” ta một cách máy móc. Cái đuốc ở đây chính là Chánh pháp – ánh sáng trí tuệ soi đường dẫn lối. Khi tự mình thắp đuốc, ta mới thực sự làm chủ cuộc đời mình.
Có thể bạn quan tâm: Kinh Tụng Phật Giáo Hòa Hảo: Lịch Sử, Giáo Lý Và Thực Hành
2. Trân quý Chân lý hơn mọi vật phù du
“Này! Các người đừng vì dục vọng mà quên lời ta dặn. Mọi vật ở đời không có gì quí giá. Chỉ có chân lý của đạo ta là bất di, bất dịch. Hãy tinh tiến lên để giải thoát, hỡi các người rất thân yêu của ta!”
Đức Phật nhắc nhở rằng thế gian này không có gì là vĩnh cửu, mọi danh vọng, của cải, sắc đẹp đều là vô thường. Chỉ có chân lý (Chánh pháp) mới là bất biến, mới là ngọn hải đăng soi sáng giữa đại dương vô thường. Lời dạy này giúp ta tỉnh thức trước những cám dỗ vật chất, biết buông bỏ để tâm được nhẹ nhàng, thanh thản.
3. Tinh tấn là then chốt
Trong suốt thời gian nằm trên võng dưới gốc cây Ta La, Đức Phật đã giảng rất nhiều điều quan trọng, trong đó có tinh thần tinh tấn không ngừng. Ngài dạy rằng giải thoát không phải là điều gì đó tự nhiên mà có, cần phải nỗ lực tu tập, cần phải “tự mình nỗ lực lên”. Tinh tấn ở đây không phải là sự vất vả khổ hạnh, mà là sự nỗ lực đúng hướng, bền bỉ và tỉnh thức.
4. Năm điều răn dạy cuối cùng
Trong Kinh Di Giáo, Đức Phật còn để lại năm điều răn dạy quan trọng:
- Giới luật là thầy: Khi Phật đã nhập Niết bàn, giới luật chính là vị thầy dẫn dắt các đệ tử. Giới luật không phải là sự gò bó mà là phương tiện giúp ta giữ tâm thanh tịnh.
- Không tham đắm dục vọng: Dục vọng là gốc rễ của khổ đau. Người tu phải biết tiết chế, biết buông bỏ.
- Tâm không sân hận: Sân hận như ngọn lửa thiêu đốt tâm hồn. Phải luôn giữ tâm từ bi, nhẫn nhục.
- Không kiêu mạn: Kiêu mạn che khuất trí tuệ. Người biết mình, biết người mới là bậc trí.
- Tâm không si mê: Si mê là gốc rễ của vô minh. Phải luôn tỉnh thức, dùng trí tuệ soi sáng mọi việc.
Ý nghĩa trường tồn của những lời dạy
Đối với người tu tập
Đối với những người theo đạo Phật, những lời dạy này là kim chỉ nam cho suốt cả cuộc đời tu tập. Chúng giúp người tu:
- Xác lập tinh thần tự lực: Không ỷ lại, không trông chờ vào phép màu.
- Hiểu rõ bản chất vô thường: Từ đó biết buông bỏ, sống nhẹ nhàng, thanh thản.
- Có động lực tu tập: Biết rằng thành quả chỉ đến với người nỗ lực.
- Có phương pháp rõ ràng: Giới luật, thiền định, trí tuệ là con đường cụ thể.
Đối với mọi người trong đời sống thường nhật
Ngay cả những người không theo đạo Phật, những lời dạy này vẫn mang giá trị thực tiễn sâu sắc:
- Tự lực cánh sinh: Trong công việc, học tập, không ai có thể thay ta hoàn thành ước mơ. Phải tự mình nỗ lực.
- Biết buông bỏ: Khi đối mặt với thất bại, mất mát, biết buông bỏ mới có thể tiến lên.
- Sống tỉnh thức: Không để lòng tham, sân, si chi phối, sống một cuộc đời có ý thức.
- Trân trọng giá trị tinh thần: Trong xã hội hiện đại, vật chất có thể đầy đủ nhưng tinh thần lại trống rỗng. Những lời dạy này nhắc ta quay về với giá trị cốt lõi.
Làm sao để thực hành lời Phật dạy trong thời đại nay?
1. Biến “tự mình thắp đuốc” thành thói quen hàng ngày
- Tự học hỏi: Đừng chỉ nghe theo lời người khác. Hãy tự đọc sách, tìm hiểu, suy ngẫm.
- Tự phản tỉnh: Mỗi ngày dành thời gian nhìn lại chính mình, xem mình đã làm gì, đã nghĩ gì.
- Tự chịu trách nhiệm: Việc gì mình làm, hậu quả mình chịu. Không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác.
2. Tìm “chân lý” trong cuộc sống
- Xác định giá trị sống: Cái gì là quan trọng nhất với bạn? Gia đình, sức khỏe, tri thức, hay sự an vui nội tâm?
- Sống chân thành: Với chính mình và với người khác. Đừng sống ảo, sống dối trá.
- Tìm kiếm sự thật: Trong thông tin, trong con người, trong mọi hiện tượng.
3. Tinh tấn đúng cách
- Đặt mục tiêu rõ ràng: Biết mình muốn gì, đi đâu.
- Hành động kiên trì: Không nản lòng khi gặp khó khăn.
- Cân bằng cuộc sống: Tinh tấn không có nghĩa là làm việc cật lực mà quên ăn, quên ngủ. Cần biết nghỉ ngơi, thư giãn.
Lời kết: Ngọn đuốc bất diệt
Ngày Rằm tháng Hai âm lịch hàng năm, toàn thể Phật tử trên thế giới lại cùng nhau tưởng niệm ngày Đức Phật nhập Niết bàn. Không phải để than khóc một sự ra đi, mà để ghi nhớ và thực hành những lời dạy cuối cùng của Ngài.
“Tự mình thắp đuốc lên mà đi” – đó không chỉ là lời dặn dò dành riêng cho các đệ tử thuở xưa, mà là lời hiệu triệu dành cho tất cả chúng ta hôm nay và mãi mãi về sau. Trong một thế giới đầy biến động, khi con người dễ dàng đánh mất chính mình giữa những cám dỗ vật chất và ảo ảnh công nghệ, những lời dạy ấy như ngọn hải đăng soi sáng, giúp ta tìm lại con đường về với chính mình.
Hãy để chuaphatanlongthanh.com cùng bạn thắp lên ngọn đuốc ấy, ngọn đuốc của trí tuệ, của lòng từ bi, của tinh thần tự lực. Bởi vì, như lời Phật dạy, chính chúng ta mới là người quyết định cuộc đời mình.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 14, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
