Cách Đánh Trống Phất Lươn: Bí Kíp Thành Thạo Từ Cơ Bản Đến Chuyên Sâu

Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Vẽ Tranh Phật: Từ Nghệ Thuật Tĩnh Tâm Đến Hành Trình Nhân Ái

Dẫn Nhập: Trống Phất Lươn – Linh Hồn Của Nhạc Cổ Truyền Việt Nam

Cách đánh trống phất lươn là một kỹ thuật biểu diễn âm nhạc truyền thống đặc sắc, gắn liền với nhiều hình thức nghệ thuật dân gian như múa rối nước, chèo, tuồng, và cả các lễ hội đình đám. Tiếng trống phất lươn uyển chuyển, mạnh mẽ, lúc thì dồn dập như thác đổ, lúc lại trầm bổng như lời thì thầm của núi rừng, góp phần làm sống dậy từng làn điệu dân ca, từng vở diễn đặc sắc. Để làm chủ được loại hình nghệ thuật này, người nghệ sĩ không chỉ cần kỹ năng mà còn phải có cảm xúc, sự am hiểu về văn hóa và một trái tim yêu nghề. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một cẩm nang toàn tập về cách đánh trống phất lươn, từ những kiến thức nền tảng nhất đến những kỹ thuật biểu diễn chuyên sâu, giúp bạn từng bước chinh phục được “linh hồn” của nền âm nhạc truyền thống Việt Nam.

1. Hiểu Rõ Về Trống Phất Lươn: Nguồn Gốc, Đặc Điểm Và Vai Trò

1.1. Trống Phất Lươn Là Gì?

Trống phất lươn (còn được gọi là trống phất, trống lươn) là một bộ trống gồm nhiều chiếc trống nhỏ được treo hoặc đặt trên một giàn cố định. Người nghệ sĩ sử dụng hai dùi trống để gõ vào các mặt trống, tạo nên những âm thanh có cao độ và sắc thái khác nhau. Kỹ thuật “phất” ở đây là hành động vung dùi trống một cách uyển chuyển, mềm mại, giống như hình ảnh con lươn uốn lượn dưới nước, tạo nên sự liên kết nhịp nhàng giữa các âm thanh.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển

• Nguồn gốc: Trống phất lươn có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ các lễ hội dân gian ở vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Nó được sử dụng để khích lệ tinh thần, dẫn dắt các đội múa, diễu hành, và đặc biệt là phối hợp cùng các buổi biểu diễn múa rối nước.
• Sự phát triển: Qua thời gian, trống phất lươn không chỉ là nhạc cụ phụ trợ mà còn trở thành một phần không thể thiếu, góp phần định hình phong cách biểu diễn của nhiều loại hình nghệ thuật. Ngày nay, nó đã được đưa vào chương trình giảng dạy chính quy tại các trường nghệ thuật và thường xuyên xuất hiện trong các chương trình biểu diễn chuyên nghiệp trong và ngoài nước.

1.3. Cấu Tạo Của Bộ Trống Phất Lươn

• Giàn trống: Là một khung kim loại hoặc gỗ chắc chắn, được thiết kế để treo các chiếc trống nhỏ theo một thứ tự nhất định, thường là từ to đến nhỏ hoặc theo thứ tự cao độ.
• Các chiếc trống nhỏ: Mỗi chiếc trống có kích thước và cao độ khác nhau. Mặt trống được làm từ da động vật (thường là da trâu, da bò) được xử lý kỹ lưỡng để đảm bảo độ bền và âm sắc. Thân trống bằng gỗ hoặc kim loại.
• Dùi trống: Thường làm bằng gỗ cứng, đầu dùi được quấn dây hoặc bọc vải để tạo âm thanh ấm, vang và không làm trầy xước mặt trống. Có loại dùi cứng để đánh các đoạn dồn dập, mạnh mẽ và dùi mềm để đánh các đoạn nhẹ nhàng, uyển chuyển.

1.4. Vai Trò Của Trống Phất Lươn Trong Văn Hóa Việt Nam

• Điều tiết nhịp điệu: Là “nhạc trưởng” trong dàn nhạc, trống phất lươn điều khiển tốc độ và nhịp điệu của toàn bộ vở diễn, từ chậm rãi, trang trọng đến sôi động, hào hùng.
• Tạo không khí: Tiếng trống có khả năng khuấy động không khí, khơi gợi cảm xúc nơi người xem, làm nổi bật tính cách nhân vật và diễn biến cốt truyện.
• Giao tiếp: Trong múa rối nước, tiếng trống là phương tiện giao tiếp giữa nghệ sĩ điều khiển rối và khán giả, dẫn dắt câu chuyện và tạo sự thu hút.

2. Chuẩn Bị Hành Trang: Tư Thế, Dụng Cụ Và Tinh Thần

2.1. Tư Thế Đứng Đúng Cách

Một tư thế chuẩn là nền tảng cho mọi kỹ thuật sau này.

• Chân: Đứng hai chân rộng bằng vai hoặc hơi rộng hơn một chút để tạo sự cân bằng. Một chân (thường là chân trái) hơi về phía trước, chân kia hơi thụt về sau, hai gối hơi khuỵu để tạo thế chủ động, dễ dàng di chuyển.
• Thân: Thẳng, không gù lưng. Cơ thể thả lỏng, vai buông xuống tự nhiên. Cột sống giữ ở trạng thái trung lập.
• Tay: Tay cầm dùi trống tự nhiên, khuỷu tay hơi khuỷu, không để tay quá duỗi hay quá co. Cổ tay phải linh hoạt, đây là yếu tố then chốt để tạo nên động tác “phất” mềm mại.

2.2. Chọn Dùi Trống Phù Hợp

• Chất liệu: Gỗ mun, gỗ gụ hoặc các loại gỗ cứng khác là lựa chọn tốt nhất vì chúng cho âm thanh chắc, rõ.
• Kích thước: Dùi trống có chiều dài khoảng 30-35cm, đường kính đầu dùi khoảng 1.5-2cm. Bạn nên thử nhiều loại để chọn ra loại phù hợp nhất với tay mình.
• Cảm giác cầm: Khi cầm dùi, cảm giác phải vừa vặn, không quá nặng cũng không quá nhẹ, giúp bạn kiểm soát lực đánh một cách chính xác.

2.3. Chuẩn Bị Tinh Thần: Kiên Nhẫn Và Đam Mê

Cách đánh trống phất lươn không thể thành thạo trong một sớm một chiều. Bạn cần:

• Kiên nhẫn luyện tập: Mỗi ngày dành ra ít nhất 30 phút để luyện tay, luyện nhịp và luyện các động tác cơ bản.
• Lắng nghe và cảm nhận: Hãy nghe nhiều các bản nhạc có sử dụng trống phất lươn, cảm nhận nhịp điệu, cảm xúc mà nó mang lại.
• Học hỏi không ngừng: Tìm đến các nghệ nhân, các thầy cô dạy trống để học hỏi kinh nghiệm. chuaphatanlongthanh.com cũng là một nguồn tài liệu tham khảo phong phú về các loại hình nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

3. Kỹ Thuật Cơ Bản: Những Bước Đầu Tiên Trên Con Đường Nghệ Sĩ

3.1. Cầm Dùi Trống

Có nhiều cách cầm dùi, nhưng phổ biến nhất là cách cầm như cầm bút chì hoặc cầm như cầm dao găm.

• Cách 1 (Cầm như bút chì): Dùng ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa để giữ dùi, hai ngón còn lại (ngón đeo nhẫn và ngón út) tự nhiên cong lại. Cách cầm này giúp cổ tay linh hoạt, phù hợp cho các động tác phất nhanh.
• Cách 2 (Cầm như dao găm): Bóp chặt dùi bằng cả bàn tay, ngón cái đặt lên trên. Cách này cho lực đánh mạnh, dùng cho các đoạn dồn dập.

3.2. Các Nhịp Cơ Bản

• Nhịp 2/4: Là nhịp phổ biến nhất. Có hai phách trong một ô nhịp, phách 1 mạnh, phách 2 nhẹ. Ví dụ: “Bỗng – bùng, bỗng – bùng”.
• Nhịp 4/4: Có bốn phách trong một ô nhịp, phách 1 mạnh nhất, phách 3 mạnh nhì, phách 2 và 4 nhẹ. Ví dụ: “Bỗng – bùng – bỗng – bùng”.
• Luyện tập: Dùng metronome (máy gõ phách) để tập đánh theo từng nhịp. Bắt đầu từ tốc độ chậm, sau đó tăng dần tốc độ khi đã quen.

3.3. Kỹ Thuật “Phất” Cơ Bản

• Động tác: Cổ tay là trục chính. Khi đánh xuống, cổ tay gập xuống, khi đánh lên, cổ tay bật lên một cách uyển chuyển. Cánh tay và khuỷu tay giữ cố định, chỉ có cổ tay và ngón tay chuyển động.
• Luyện tập: Trước hết hãy tập động tác “phất” trên không trung, không cần đánh vào trống, để cảm nhận độ mềm mại. Sau đó mới áp dụng lên trống.

3.4. Kỹ Thuật “Dồn Trống”

• Động tác: Là kỹ thuật đánh rất nhanh nhiều lần liên tiếp vào cùng một mặt trống. Yêu cầu ngón tay, cổ tay phải rất linh hoạt và có sức bật.
• Luyện tập: Bắt đầu bằng tốc độ chậm, đánh 4 lần, sau đó tăng lên 8, 16 lần. Luôn giữ nhịp đều, tránh chỗ nhanh chỗ chậm.

4. Kỹ Thuật Nâng Cao: Tạo Nên Những Bản Nhạc Cảm Xúc

4.1. Đánh Chuyển Trống

• Mô tả: Là kỹ thuật đánh lần lượt vào các chiếc trống khác nhau theo một quãng nhạc nhất định (ví dụ: quãng 2, quãng 3, quãng 5…).
• Yêu cầu: Phải thuộc vị trí và cao độ của từng chiếc trống. Khi di chuyển dùi từ trống này sang trống khác phải nhanh, chính xác, không ngập ngừng.
• Luyện tập: Tập đánh các quãng đơn giản trước, sau đó mới đến các quãng phức tạp hơn.

4.2. Kết Hợp “Phất” Và “Dồn”

• Mô tả: Đây là kỹ thuật thường dùng để chuyển đoạn hoặc nhấn mạnh một cao trào trong bản nhạc. Ví dụ: dồn trống rồi phất lên cao độ mới, hoặc phất xuống thấp rồi dồn trống.
• Yêu cầu: Sự kết hợp phải mượt mà, không bị gãy khúc. Cần luyện tập rất nhiều để tạo thành phản xạ.

4.3. Kỹ Thuật “Luyến” Và “Nối”

• Luyến: Là kỹ thuật đánh nhẹ, lướt trên mặt trống để tạo âm thanh kéo dài, mềm mại, giống như kỹ thuật luyến phách trong đàn tranh.
• Nối: Là kỹ thuật đánh các nốt nhạc gần nhau một cách liền mạch, không có khoảng dừng, tạo thành một dòng nhạc chảy.

4.4. Biểu Diễn Với Cảm Xúc Và Thần Thái

• Ánh mắt: Luôn hướng về khán giả hoặc về phía dàn nhạc, thể hiện sự tự tin và kiểm soát.
• Thân hình: Khi đánh trống, thân hình có thể uốn lượn theo nhịp điệu, đặc biệt là khi thực hiện động tác “phất” lớn. Điều này làm tăng tính biểu cảm cho phần biểu diễn.
• Khuôn mặt: Thể hiện cảm xúc phù hợp với bản nhạc: hào hùng, bi tráng, vui tươi, hay uyển chuyển.

5. Thực Hành Với Các Tiết Tấu Cụ Thể

5.1. Tiết Tấu Dẫn Múa Rối Nước

• Đặc điểm: Thường bắt đầu bằng một tiếng trống mạnh để báo hiệu chương trình bắt đầu, sau đó là các nhịp phách điều chỉnh tốc độ cho từng màn diễn.
• Ví dụ: “Bỗng… (dừng) bùng bùng bỗng bùng” (dẫn dắt cảnh rối lên sân khấu).

5.2. Tiết Tấu Hát Chèo

• Đặc điểm: Phong phú và biến hóa theo từng làn điệu chèo (chèo phách, chèo nam, chèo đào…).
• Ví dụ: Đối với điệu “Hát nói”, trống phất lươn thường đánh theo nhịp 4/4, nhấn mạnh vào phách 1 và phách 3 để tạo sự uyển chuyển cho lời ca.

5.3. Tiết Tấu Hát Tuồng

• Đặc điểm: Trang trọng, hào hùng, thường dùng để dẫn dắt các cảnh đánh trận, ra mắt nhân vật.
• Ví dụ: Các đoạn “xướng” thường dùng nhịp 2/4 dồn dập, tạo không khí khẩn trương.

6. Bảo Quản Và Chăm Sóc Bộ Trống

• Tránh ẩm mốc: Da trống rất kị ẩm. Hãy để trống ở nơi khô ráo, thoáng mát. Có thể dùng máy hút ẩm nếu thời tiết quá ẩm.
• Tránh ánh nắng trực tiếp: Ánh nắng gay gắt sẽ làm da trống bị khô, nứt và ảnh hưởng đến âm sắc.
• Lau chùi định kỳ: Dùng vải mềm, khô để lau bụi trên mặt trống và giàn trống. Không dùng hóa chất tẩy rửa.
• Điều chỉnh da trống: Khi thời tiết thay đổi, da trống có thể chùng hoặc căng quá. Cần biết cách vặn ốc để điều chỉnh độ căng cho phù hợp.

7. Những Lỗi Thường Gặp Và Cách Khắc Phục

8. Tài Liệu Tham Khảo Và Nguồn Học Tập

Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Đi Kinh Hành Niệm Phật

• Sách vở: Tìm đọc các tài liệu về âm nhạc dân tộc, đặc biệt là về trống và các loại hình nghệ thuật có sử dụng trống phất lươn.
• Video biểu diễn: Xem các video biểu diễn của các nghệ sĩ nổi tiếng để học hỏi phong cách và kỹ thuật.
• Học trực tiếp: Tham gia các lớp học trống tại các trung tâm văn hóa, câu lạc bộ, hoặc tìm thầy học trực tiếp. chuaphatanlongthanh.com cũng cung cấp nhiều bài viết chuyên sâu về các loại hình nghệ thuật truyền thống, là một nơi tham khảo kiến thức uy tín.

9. Kết Luận: Hành Trình Từ “Cách Đánh Trống Phất Lươn” Đến Nghệ Sĩ

Cách đánh trống phất lươn là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực và một tình yêu sâu sắc với nghệ thuật truyền thống. Từ những động tác cầm dùi cơ bản, đến việc làm chủ các kỹ thuật dồn, phất, chuyển trống, và cuối cùng là khả năng biểu đạt cảm xúc qua từng nhịp trống, mỗi bước đi đều là một sự tích lũy quý giá. Hãy luôn ghi nhớ rằng, người nghệ sĩ trống không chỉ gõ lên những âm thanh, mà còn gõ lên trái tim của người nghe. Khi bạn đã thổi hồn vào từng chiếc trống, khi tiếng trống của bạn có thể kể chuyện, có thể khóc, có thể cười, thì lúc đó, bạn đã thực sự trở thành một nghệ sĩ.

Hãy bắt đầu hành trình của bạn ngay hôm nay, với một trái tim nhiệt huyết và một đôi tay không ngại thử thách. chuaphatanlongthanh.com luôn đồng hành cùng bạn trên con đường chinh phục nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm: Cách Đi Chùa Lễ Phật Đúng Chuẩn: Từ A Đến Z Cho Người Mới Bắt Đầu

Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Xưng Hô Trong Phật Giáo

Cập Nhật Lúc Tháng 12 15, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân