Khoảnh khắc giao thừa là thời điểm thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới trong văn hóa Việt Nam. Việc chuẩn bị một bài cúng giao thừa hay không chỉ là nghi lễ truyền thống mà còn thể hiện lòng thành kính, mong muốn xua đuổi điều xấu và đón nhận may mắn, bình an cho cả gia đình. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn toàn bộ kiến thức cần thiết để thực hiện lễ cúng giao thừa một cách trọn vẹn, từ ý nghĩa, thời gian, đến mâm lễ và những bài văn khấn chuẩn xác nhất.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Giao Thừa 2026 Miền Trung: Văn Khấn, Mâm Cúng & Hướng Dẫn Chi Tiết
Tổng Quan Về Lễ Cúng Giao Thừa
Nguồn Gốc & Ý Nghĩa Của Lễ Giao Thừa
Giao thừa, còn được gọi là lễ Trừ tịch, là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên Đán. Theo Từ điển Hán-Việt của Đào Duy Anh, “giao thừa” có nghĩa là “cũ giao lại, mới đón lấy”, còn “trừ tịch” là “bỏ đi đêm cũ”. Lễ cúng giao thừa mang một ý nghĩa sâu sắc: đem bỏ hết những điều xấu của năm cũ để đón những điều tốt đẹp của năm mới. Đây cũng là dịp để khu trừ ma quỷ và mời gọi các vị thần linh về phù hộ độ trì cho gia đình.
Theo quan niệm dân gian, vào thời khắc giao thừa, các vị Hành khiển (thần cai quản năm) và Phán quan sẽ thị sát dưới hạ giới. Vì công việc của họ rất khẩn trương, họ không kịp vào tận bên trong nhà, nên bàn cúng giao thừa thường được đặt ở ngoài cửa chính mỗi nhà. Mâm lễ được dâng lên là lời cảm ơn sâu sắc tới vị thần đã cai quản gia đình trong năm cũ và lời thỉnh mời vị thần mới đến bảo vệ trong năm mới.
Thời Điểm Thực Hiện Lễ Cúng
Lễ Trừ tịch được cử hành đúng vào lúc giao thừa, tức là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Thời gian chính xác là từ hết giờ Hợi (21 giờ đến 23 giờ) sang giờ Tý (23 giờ đến 1 giờ), mở đầu ngày mồng 01 Tết. Đây là khoảng thời gian mà ranh giới giữa hai năm trở nên mong manh nhất, và cũng là lúc các vị thần linh dễ dàng tiếp nhận lòng thành của con người.
Chuẩn Bị Mâm Cúng Giao Thừa
Mâm Cúng Giao Thừa Ngoài Trời
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Giao Thừa Công Ty 2026: Văn Khấn & Hướng Dẫn Chuẩn Nhất
1. Ý Nghĩa: Mâm cúng này được dâng lên các vị Hành khiển, Phán quan và các vị thần linh cai quản thiên hạ.
2. Vị Trí: Bàn cúng được đặt ở ngoài cửa chính hoặc ở một nơi trang trọng trước sân nhà, hướng ra ngoài.
3. Các Món Cúng:
- Ngũ quả: Năm loại trái cây tươi ngon, tượng trưng cho ngũ hành và mong ước một năm đủ đầy.
- Hương, hoa, đèn nến: Để thắp sáng và tạo không khí thiêng liêng.
- Trầu cau: Một nghi thức truyền thống không thể thiếu trong các buổi lễ cúng quan trọng.
- Muối, gạo: Tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy trong cuộc sống.
- Trà, rượu: Dâng lên các vị thần để thể hiện lòng kính trọng.
- Quần áo, mũ nón cho thần linh: Dành riêng cho các vị Hành khiển và Phán quan.
- Mâm lễ mặn (hoặc chay): Đây là phần quan trọng nhất.
- Mặn: Gà trống luộc (nguyên con), heo quay nguyên con hoặc thủ lợn luộc, xôi gấc, bánh chưng/bánh tét.
- Chay (nếu là phật tử): Các món ăn chay thanh tịnh, bánh kẹo chay, hoa quả.
Mâm Cúng Giao Thừa Trong Nhà
1. Ý Nghĩa: Mâm cúng này được dâng lên Thổ Công (vị thần cai quản trong nhà) và Tổ tiên.
2. Vị Trí: Bàn thờ gia tiên trong nhà.
3. Các Món Cúng:
- Ngũ quả: Tượng trưng cho sự sung túc.
- Hương, hoa, đèn nến: Tạo không khí trang nghiêm.
- Vàng mã: Để dâng lên các vị thần linh.
- Trầu cau, rượu, trà: Các lễ vật truyền thống.
- Bánh chưng/bánh tét, bánh giầy: Biểu tượng của ngày Tết.
- Bánh kẹo: Mang lại ngọt ngào cho năm mới.
- Mâm cỗ mặn hoặc cỗ chay: Được chuẩn bị đầy đặn, thơm ngon, tinh khiết. Các món ăn nên là những món truyền thống, thể hiện lòng thành kính.
Lưu ý: Sau khi cúng giao thừa ngoài trời xong, các gia chủ sẽ khấn Thổ Công để xin phép cho tổ tiên về ăn Tết. Khi lễ cúng trong nhà hoàn tất, xem như Tết đã thực sự đến với gia đình.
12 Vị Hành Kiện & 12 Vị Phán Quan
Theo tín ngưỡng dân gian, có 12 vị Hành khiển và 12 vị Phán quan luân phiên nhau trông coi việc nhân gian mỗi năm. Việc khấn tên các vị thần này trong bài cúng giao thừa ngoài trời là một phần quan trọng, thể hiện sự tôn trọng và biết ơn.
| Năm Âm Lịch | Tên Hành Kiện | Tên Phán Quan |
|---|---|---|
| Tý | Chu Vương Hành Kiện | Lý Tào Phán Quan |
| Sửu | Triệu Vương Hành Kiện | Khúc Tào Phán Quan |
| Dần | Ngụy Vương Hành Kiện | Tiêu Tào Phán Quan |
| Mão | Trịnh Vương Hành Kiện | Liễu Tào Phán Quan |
| Thìn | Sở Vương Hành Kiện | Biểu Tào Phán Quan |
| Tỵ | Ngô Vương Hành Kiện | Hứa Tào Phán Quan |
| Ngọ | Tần Vương Hành Kiện | Ngọc Tào Phán Quan |
| Mùi | Tống Vương Hành Kiện | Lâm Tào Phán Quan |
| Thân | Tề Vương Hành Kiện | Tống Tào Phán Quan |
| Dậu | Lỗ Vương Hành Kiện | Cự Tào Phán Quan |
| Tuất | Việt Vương Hành Kiện | Thành Tào Phán Quan |
| Hợi | Lưu Vương Hành Kiện | Nguyễn Tào Phán Quan |
Bài Cúng Giao Thừa Hay Nhất: Văn Khấn Trọn Gói
Văn Khấn Giao Thừa Ngoài Trời
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Giao Thừa Cho Doanh Nghiệp: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Lễ Vật Đến Văn Khấn
Thời điểm: Đúng vào khoảnh khắc giao thừa (từ 23h đêm 30 Tết sang 0h mùng 1 Tết).
Địa điểm: Trước cửa nhà, trên bàn cúng đã được bày biện trang trọng.
Lời khấn:
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần) Kính lạy: - Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương - Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật - Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh - Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần - Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Hành khiển - Con kính lạy ngài đương niên thiên quan - Con kính lạy các ngài Ngũ Phương, Ngũ Hổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần. Nay là phút giao thừa năm [Năm cũ, ví dụ: Nhâm Thìn] với năm [Năm mới, ví dụ: Quý Tỵ], chúng con là: [Họ tên người khấn], sinh năm: [Năm sinh], hành canh: [Tuổi], cư ngụ tại số nhà: [Số nhà], ấp/khu phố: [Khu phố], xã/phường: [Xã/Phường], quận/huyện/thành phố: [Quận/Huyện], tỉnh/thành phố: [Tỉnh/Thành phố]. Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng-đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật-Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cái Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần. Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì. Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Văn Khấn Giao Thừa Trong Nhà
Thời điểm: Ngay sau khi cúng giao thừa ngoài trời xong.
Địa điểm: Trước bàn thờ gia tiên trong nhà.
Lời khấn:
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần) Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật Nam mô Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật Nam mô Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần Các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh Nay phút giao thừa năm cũ [Năm cũ] với năm mới [Năm mới] Chúng con là: [Họ tên người khấn], sinh năm: [Năm sinh], hành canh: [Tuổi], ngụ tại số nhà: [Số nhà], ấp/khu phố: [Khu phố], xã/phường: [Xã/Phường], quận/huyện/thành phố: [Quận/Huyện], tỉnh/thành phố: [Tỉnh/Thành phố]. Phút giao thừa vừa điểm, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm, tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật- Thánh, dâng hiến tôn Thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài Thần, các ngài bản gia Táo phủ Thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật. Con lại kính mời các cụ tiên linh, Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Bá thúc đệ huynh, Cô di tỷ muội, nội ngoại gia tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng thụ hưởng lễ vật. Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng. Tâm thành cầu nguyện, lễ bạc tiến dâng, cúi xin chứng giám. Nam mô A-di-đà Phật Nam mô A-di-đà Phật Nam mô A-di-đà Phật (Lạy 3 lần)
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Cúng Giao Thừa
1. Tuyệt Đối Không Cúng Quá Sớm
Một số gia đình có thói quen cúng giao thừa trước thời điểm chính xác để “ăn Tết sớm”. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, việc cúng giao thừa phải đúng giờ (từ 23h đến 0h) thì mới thể hiện được lòng thành kính và các vị thần linh mới có thể chứng kiến được lễ vật. Cúng sớm được coi là không trọn vẹn.
2. Tránh Cúng Quá Nhiều Tiền Vàng
Vàng mã là một phần không thể thiếu trong lễ cúng giao thừa, tuy nhiên không nên đốt quá nhiều. Việc đốt vàng mã quá nhiều không chỉ gây lãng phí mà còn ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Một lượng vàng mã vừa đủ, được đốt cẩn thận, mới thể hiện được lòng thành kính.
3. Chuẩn Bị Lễ Vật Tươi Sạch
Tất cả các lễ vật, từ hoa quả, bánh kẹo đến mâm cỗ, đều phải tươi sạch, thơm ngon. Việc dâng lên các lễ vật cũ, hỏng, hoặc không được chuẩn bị cẩn thận sẽ làm mất đi ý nghĩa thiêng liêng của buổi lễ.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Giao Thừa Bàn Phật Quan Âm: Hướng Dẫn Từ A Đến Z
4. Trang Phục Trang Nghiêm
Khi thực hiện lễ cúng, người khấn nên mặc trang phục trang nghiêm, lịch sự. Điều này thể hiện sự tôn trọng đối với các vị thần linh và tổ tiên.
5. Giữ Tâm Tĩnh Lặng, Thành Kính
Trong suốt quá trình cúng lễ, người khấn nên giữ tâm tĩnh lặng, thành kính. Tránh nói chuyện ầm ĩ, cười đùa, hoặc làm những việc không phù hợp trong lúc đang khấn vái.
Tổng Kết
Lễ cúng giao thừa là một nghi thức thiêng liêng, thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng và mong ước một năm mới an lành, hạnh phúc. Việc chuẩn bị một bài cúng giao thừa hay không chỉ là tuân thủ phong tục mà còn là cách để mỗi người Việt Nam gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Hy vọng rằng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức đầy đủ và chính xác để có thể thực hiện lễ cúng giao thừa một cách trọn vẹn nhất. Để tìm hiểu thêm về các nghi lễ truyền thống khác, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 2, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
