Hàng năm, vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, hàng triệu gia đình Việt Nam lại tất bật chuẩn bị mâm cỗ tiễn Táo Quân về trời. Nghi lễ tưởng chừng đơn giản nhưng lại chứa đựng cả một kho tàng giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh sâu sắc. Bài cúng tiễn Táo Quân ngày 23-12 là một phần không thể thiếu trong nghi lễ thiêng liêng này. Vậy bài cúng đó gồm những gì? Văn khấn như thế nào? Và tại sao tục lệ này lại được gìn giữ qua bao đời? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Thỉnh Quan Thánh Đế Quân: Văn Khấn, Ý Nghĩa Và Hướng Dẫn Thực Hiện
Ý Nghĩa Của Lễ Cúng Tiễn Táo Quân
Tín ngưỡng dân gian về vị thần bảo vệ gia đình
Tín ngưỡng thờ cúng Táo Quân, hay còn gọi là “Táo Vương”, “Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân”, có nguồn gốc sâu xa trong văn hóa dân gian Việt Nam. Theo quan niệm, mỗi gia đình đều có ba vị thần cai quản: Thổ Công (Thần Bếp), Thổ Địa (Thần Đất) và Thổ Kỳ (Thần Bếp). Ba vị này được gọi chung là “Táo Quân” hay “Táo Vương”.
Ba vị Táo Quân không chỉ là những vị thần bảo vệ gia đình mà còn là người ghi chép, theo dõi mọi hoạt động, hành vi, lời nói của các thành viên trong gia đình trong suốt một năm. Họ ghi chép lại cả điều tốt lẫn điều xấu để sau đó trình lên Ngọc Hoàng vào dịp cuối năm.
Ngày 23 tháng Chạp – Ngày tiễn Táo Quân về trời
Theo phong tục cổ truyền, ngày 23 tháng Chạp âm lịch là ngày Táo Quân chầu trời. Vào thời khắc này, các vị thần bếp sẽ cưỡi cá chép hoặc chim én bay về thiên đình để trình báo với Ngọc Hoàng về những việc xảy ra trong gia đình mình đang cai quản trong năm qua.
Chính vì lẽ đó, ngày 23 tháng Chạp trở thành một ngày lễ quan trọng trong văn hóa Việt Nam. Gia đình nào cũng chuẩn bị mâm cỗ tiễn đưa các vị thần về trời, mong muốn các vị thần ghi chép nhiều điều tốt đẹp, ít nhắc đến điều xấu.
Những điều người dân mong ước khi cúng Táo Quân
Khi cúng tiễn Táo Quân, người dân Việt Nam thường mong ước:
- Gia đình bình an, hạnh phúc: Mong các vị thần bảo vệ gia đình khỏi những điều xui xẻo, tai ương.
- Sức khỏe dồi dào: Mong các thành viên trong gia đình luôn khỏe mạnh, không bệnh tật.
- Làm ăn phát đạt: Mong công việc, kinh doanh thuận lợi, buôn may bán đắt.
- Các điều tốt đẹp: Mong các điều tốt đẹp sẽ đến với gia đình trong năm mới.
- Táo Quân “nói tốt” với Ngọc Hoàng: Mong các vị thần chỉ trình báo những điều tốt đẹp về gia đình mình, ít nhắc đến điều xấu.
Lễ Vật Cúng Tiễn Táo Quân
Mâm cỗ chay
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Thủ Công 5/5 Âm Lịch: Hướng Dẫn Chi Tiết, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Mâm cỗ chay là lựa chọn phổ biến, đặc biệt ở các gia đình theo đạo Phật hoặc muốn thể hiện sự thanh tịnh, tôn kính. Các món chay thường được chuẩn bị bao gồm:
- Xôi gấc hoặc xôi đậu xanh: Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, màu vàng của đậu xanh tượng trưng cho tài lộc.
- Chè: Thường là chè trôi nước, chè đậu trắng hoặc chè hoa cau.
- Bánh kẹo: Các loại bánh mứt, kẹo dẻo, trái cây sấy khô.
- Trái cây: Năm loại trái cây tươi, sạch, không bị dập nát. Các loại trái cây thường dùng bao gồm: táo, cam, quýt, chuối, bưởi, thanh long, dưa hấu, nho…
- Hoa tươi: Hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng, hoa lan… được cắm thành bình.
- Nước lọc: Một cốc nước sạch.
- Chè, rượu: Một chén trà, một chén rượu (có thể dùng rượu vang đỏ).
Mâm cỗ mặn
Mâm cỗ mặn thể hiện sự thịnh soạn, đầy đủ. Các món mặn thường được chuẩn bị bao gồm:
- Gà luộc: Gà trống luộc nguyên con, bày nguyên vẹn trên đĩa.
- Heo quay hoặc thịt lợn luộc: Heo quay nguyên con hoặc một miếng thịt lợn luộc.
- Xôi gấc: Tượng trưng cho may mắn, tài lộc.
- Bánh chưng hoặc bánh tét: Tượng trưng cho đất trời, sự gắn kết gia đình.
- Nem, chả: Các loại nem rán, chả lụa, chả giò.
- Canh măng hoặc canh miến: Canh thanh mát.
- Bánh kẹo, trái cây, hoa tươi, nước lọc, chè, rượu: Tương tự như mâm cỗ chay.
Cá chép – Vật hiến tế đặc biệt
Cá chép là một phần không thể thiếu trong lễ cúng tiễn Táo Quân. Theo truyền thuyết, cá chép là phương tiện để Táo Quân cưỡi về trời. Vì vậy, vào ngày 23 tháng Chạp, người ta thường mua cá chép sống, thả xuống sông, hồ hoặc ao để tiễn Táo Quân.
Cá chép được chọn phải là cá chép sống, khỏe mạnh, không bị xây xát. Khi thả cá, người ta thường khấn vái, mong các vị thần về trời an toàn, báo cáo điều tốt đẹp về gia đình.
Những lưu ý khi chuẩn bị lễ vật
- Lễ vật phải sạch sẽ, tươi mới: Đồ cúng phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, sạch sẽ, không sử dụng đồ hư hỏng, cũ kỹ.
- Số lượng lễ vật: Thường là số lẻ (3, 5, 7…) để thể hiện sự may mắn.
- Sắp xếp lễ vật: Lễ vật được sắp xếp gọn gàng, trang trọng trên mâm cúng.
- Không lãng phí: Nên chuẩn bị lễ vật vừa đủ, tránh lãng phí.
Văn Khấn Tiễn Táo Quân
Văn khấn cúng tiễn Táo Quân (bản chuẩn)
Dưới đây là bài văn khấn cúng tiễn Táo Quân được sử dụng phổ biến. Bạn có thể in ra hoặc đọc theo khi cúng.
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân. Tín chủ (chúng) con là: .............................................................. Ngụ tại: ....................................................................................... Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, tín chủ con thành tâm sắp sửa hương hoa, lễ vật, phẩm oản, kim ngân, trà rượu, bày ra trước án, dâng cúng Táo Quân. Chúng con kính cẩn tấu trình: Thượng đế ban lệnh cho Táo quân là: - Đông trù Tư mệnh Táo Phủ Thần Quân - Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần - Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức chính Thần Làm nhiệm vụ định phúc, tấu chuyện ở khắp mọi nơi. Nay ngài Táo quân chầu trời, để trần gian giao thừa. Tín chủ con tên là: ................................................................ Ngụ tại: ....................................................................................... Trước án kính cẩn tấu trình: Nhờ ân đức trời đất, chư vị Tôn thần, chúng con đã được hưởng phúc lộc, gia đình được bình an, con cháu được khỏe mạnh, làm ăn được thuận lợi, buôn bán được hanh thông. Chúng con cảm tạ ơn trời, cảm tạ các Táo quân đã phù hộ độ trì cho gia đình chúng con trong suốt một năm qua. Nay, nhân ngày 23 tháng Chạp, con xin kính dâng mâm lễ, kính mời các vị Táo quân về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con. Chúng con xin kính chúc: - Ngũ cốc đầy kho, gia súc hưng thịnh. - Gia đình hòa thuận, con cháu thảo hiền. - Học hành tấn tới, thi cử đỗ đạt. - Làm ăn phát đạt, buôn bán hanh thông. - Mọi điều tốt lành, vạn sự như ý. Chúng con kính dâng lễ mọn, cúi mong các vị Táo quân chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn cúng tiễn Táo Quân (bản rút gọn)
Nếu bạn không có nhiều thời gian, có thể sử dụng bản văn khấn rút gọn sau:
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân. Tín chủ con là: .............................................................. Ngụ tại: ....................................................................................... Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, con xin kính dâng mâm lễ, kính mời các vị Táo quân về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình con. Chúng con kính chúc: - Gia đình bình an, sức khỏe dồi dào. - Làm ăn phát đạt, buôn bán hanh thông. - Con cháu thảo hiền, học hành tấn tới. Chúng con kính dâng lễ mọn, cúi mong các vị Táo quân chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình con. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn cúng tiễn Táo Quân (bản phật giáo)
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Thổ Công Thuê Nhà Ở: Hướng Dẫn Chi Tiết, Văn Khấn & Những Điều Cần Biết
Nếu gia đình theo đạo Phật, có thể sử dụng bài văn khấn dưới đây:
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân. Tín chủ (chúng) con là: .............................................................. Ngụ tại: ....................................................................................... Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, con xin kính dâng mâm lễ, kính mời các vị Táo quân về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình con. Chúng con kính chúc: - Gia đình bình an, sức khỏe dồi dào. - Làm ăn phát đạt, buôn bán hanh thông. - Con cháu thảo hiền, học hành tấn tới. Chúng con kính dâng lễ mọn, cúi mong các vị Táo quân chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình con. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn cúng tiễn Táo Quân (bản dân gian)
Ngoài các bản văn khấn chuẩn, người dân cũng có thể sử dụng những bài khấn dân gian, ngắn gọn, dễ nhớ:
Táo quân về trời, xin nghe con khấn: - Cầu cho gia đình bình an, sức khỏe dồi dào. - Cầu cho làm ăn phát đạt, buôn bán hanh thông. - Cầu cho con cháu thảo hiền, học hành tấn tới. - Cầu cho mọi điều tốt lành, vạn sự như ý. Con kính dâng lễ mọn, xin các vị Táo quân chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình con. Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Thời Gian Và Nghi Thức Cúng Tiễn Táo Quân
Thời gian cúng tốt nhất
Theo phong tục, lễ cúng tiễn Táo Quân được thực hiện vào sáng ngày 23 tháng Chạp (âm lịch). Tuy nhiên, tùy theo điều kiện và hoàn cảnh của từng gia đình, có thể cúng vào buổi chiều hoặc tối của ngày 22 tháng Chạp.
Nghi thức cúng
- Chuẩn bị: Lau dọn bàn thờ, chuẩn bị mâm cỗ, hương hoa, đèn nến.
- Đốt hương: Thắp ba nén hương, vái lạy ba lạy.
- Đọc văn khấn: Đọc bài văn khấn tiễn Táo Quân.
- Hóa vàng: Sau khi khấn xong, hóa vàng mã (nếu có).
- Thả cá chép: Thả cá chép xuống sông, hồ hoặc ao để tiễn Táo Quân về trời.
Những Lưu Ý Khi Cúng Tiễn Táo Quân
Tránh những điều kiêng kỵ
- Không cúng vào buổi tối: Theo quan niệm, buổi tối là thời gian âm khí nặng, không phù hợp để cúng tiễn Táo Quân.
- Không cúng vào ngày 24 tháng Chạp: Ngày 24 tháng Chạp là ngày “trừ tịch”, không phải ngày tiễn Táo Quân.
- Không cúng bằng đồ giả: Đồ cúng phải là đồ thật, không dùng đồ nhựa, đồ giả.
- Không cúng bằng đồ thừa, đồ cũ: Đồ cúng phải là đồ mới, sạch sẽ.
- Không cúng bằng đồ mặn có mùi tanh: Tránh các loại cá có mùi tanh, vì theo quan niệm, mùi tanh sẽ làm mất đi sự thanh tịnh của buổi lễ.
Những điều nên làm
- Chuẩn bị lễ vật chu đáo: Lễ vật phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, sạch sẽ, trang trọng.
- Tâm thành, thành kính: Khi cúng, phải giữ tâm thành, thành kính, không nói chuyện, không cười đùa.
- Cúng vào thời gian thích hợp: Nên cúng vào buổi sáng ngày 23 tháng Chạp.
- Thả cá chép đúng cách: Cá chép phải được thả vào nước sạch, không bị ô nhiễm.
- Vệ sinh sạch sẽ: Lau dọn bàn thờ, sắp xếp lễ vật gọn gàng, sạch sẽ.
Bài Cúng Tiễn Táo Quân Trong Đời Sống Hiện Đại
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Thỉnh Vương Mẫu Nương Nương: Ý Nghĩa, Văn Khấn & Hướng Dẫn Thực Hiện Chuẩn Nhất
Sự thay đổi trong cách cúng
Trong xã hội hiện đại, cuộc sống bận rộn, nhiều gia đình không còn có thời gian để chuẩn bị mâm cỗ thịnh soạn như trước. Tuy nhiên, dù đơn giản đến đâu, lễ cúng tiễn Táo Quân vẫn được duy trì như một nét văn hóa truyền thống.
Một số gia đình hiện đại có thể:
- Chuẩn bị mâm cỗ đơn giản: Chỉ cần một vài món ăn, hoa quả, hương hoa.
- Cúng vào buổi chiều: Do công việc bận rộn, nhiều gia đình cúng vào buổi chiều hoặc tối.
- Sử dụng văn khấn rút gọn: Để tiết kiệm thời gian, sử dụng các bài văn khấn ngắn gọn, dễ nhớ.
- Thả cá chép tại các khu vực công cộng: Do không có điều kiện thả cá tại sông, hồ, nhiều gia đình thả cá tại các khu vực công cộng như công viên, hồ nước.
Ý nghĩa tinh thần vẫn được giữ gìn
Dù hình thức có thể thay đổi, nhưng ý nghĩa tinh thần của lễ cúng tiễn Táo Quân vẫn được giữ gìn. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ, cùng nhau khấn vái, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh.
Lễ cúng tiễn Táo Quân còn là dịp để nhắc nhở con cháu về truyền thống, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về sự biết ơn đối với những người đã có công lao với gia đình, dòng họ.
Kết Luận
Bài cúng tiễn Táo Quân ngày 23-12 là một phần không thể thiếu trong văn hóa truyền thống Việt Nam. Dù hình thức có thể thay đổi theo thời gian, nhưng ý nghĩa tinh thần của lễ cúng này vẫn được gìn giữ và phát huy.
Việc chuẩn bị lễ vật, đọc văn khấn, thả cá chép không chỉ là một nghi lễ mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, cùng nhau thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với tổ tiên, thần linh.
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về bài cúng tiễn Táo Quân ngày 23-12, giúp bạn có thể chuẩn bị một buổi lễ cúng trang trọng, ý nghĩa cho gia đình mình.
Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc duy trì các phong tục truyền thống như cúng tiễn Táo Quân không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý, về tình cảm gia đình và tinh thần đoàn kết.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 3, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
