Mỗi dịp cuối năm, không khí Tết Nguyên Đán tràn ngập khắp nơi, gia đình nào cũng tất bật chuẩn bị cho một năm mới an lành, may mắn. Trong những phong tục truyền thống thiêng liêng ấy, mâm cúng Tất niên là một nghi lễ quan trọng, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, thần linh đã phù hộ cho gia đình trong một năm qua, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, hạnh phúc. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ cách chuẩn bị mâm cúng Tất niên sao cho đầy đủ, trang trọng và đúng phong tục. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn chi tiết về bài cúng tất niên đường, từ việc lựa chọn ngày giờ, chuẩn bị lễ vật, đến cách đọc bài cúng sao cho thành kính và tôn nghiêm.
Lễ cúng Tất Niên không chỉ đơn thuần là một nghi thức tâm linh, mà còn là biểu tượng cho sự sum họp, đoàn viên của các thành viên trong gia đình sau một năm dài bận rộn. Đây là dịp để cả gia đình cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cúng, và cùng nhau quây quần bên mâm cơm Tất niên. Không khí ấm cúng, đầm ấm ấy là điều mà bất kỳ ai cũng mong muốn.
Theo quan niệm dân gian, ngày Tất Niên là ngày cuối cùng của năm cũ, ngày mà các gia đình phải “tất” (tất cả) các việc, dọn dẹp sạch sẽ, tạ ơn tổ tiên, và tiễn năm cũ để đón năm mới. Việc cúng Tất Niên là cách để con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với ông bà, cha mẹ đã khuất, những người đã có công sinh thành, dưỡng dục. Đồng thời, đây cũng là dịp để cầu xin tổ tiên phù hộ độ trì cho gia đình trong năm mới.
Tầm quan trọng của mâm cúng Tất Niên
Mâm cúng Tất Niên là trung tâm của lễ cúng, thể hiện lòng thành kính, sự chuẩn bị chu đáo của gia chủ. Một mâm cúng đầy đủ, tươm tất không chỉ là sự tôn trọng đối với tổ tiên mà còn là lời cầu mong cho một năm mới an khang, thịnh vượng. Dù là mâm cúng chay hay mặn, điều quan trọng nhất là lòng thành của người dâng cúng.
Chuẩn bị mâm cúng Tất Niên
Lựa chọn ngày giờ cúng Tất Niên
Việc lựa chọn ngày giờ cúng Tất Niên là bước quan trọng đầu tiên. Theo phong tục truyền thống, ngày cúng Tất Niên thường được tổ chức vào ngày 30 tháng Chạp (nếu năm đó có ngày 30). Nếu năm đó là năm thiếu (tháng Chạp chỉ có 29 ngày), thì ngày cúng Tất Niên sẽ là ngày 29 tháng Chạp.
Ngoài việc chọn ngày, gia chủ cũng cần chọn giờ cúng sao cho phù hợp. Theo quan niệm dân gian, thời điểm tốt nhất để cúng Tất Niên là vào buổi chiều, khoảng từ 3 giờ chiều đến 7 giờ tối. Đây là thời điểm mà âm khí bắt đầu thay đổi, dương khí bắt đầu tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cúng bái.
Sắp xếp mâm cúng Tất Niên
Mâm cúng Tất Niên cần được sắp xếp một cách trang trọng, sạch sẽ. Mâm cúng thường được đặt ở trên bàn thờ gia tiên, hoặc ở một nơi sạch sẽ, thoáng đãng trong nhà. Các lễ vật cần được xếp gọn gàng, đẹp mắt, thể hiện sự tôn trọng và lòng thành kính.
Các lễ vật cần thiết trong mâm cúng Tất Niên
1. Bánh chưng, bánh tét
Bánh chưng, bánh tét là hai món ăn không thể thiếu trong mâm cúng Tất Niên. Bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh tét tượng trưng cho trời, thể hiện sự hòa hợp giữa trời và đất. Bánh chưng, bánh tét được gói bằng lá dong, lá chuối, bên trong là gạo nếp, đậu xanh, thịt heo, tạo nên một món ăn vừa ngon miệng, vừa mang ý nghĩa sâu sắc.
Gà luộc là một trong những món ăn quan trọng trong mâm cúng Tất Niên. Gà được chọn phải là gà trống, có màu vàng óng, thịt chắc, không bị nát. Gà luộc được bày trên đĩa, đầu gà hướng về phía bàn thờ, thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên.
3. Xôi gấc
Xôi gấc là món ăn mang màu đỏ, tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc. Xôi gấc được nấu từ gạo nếp, gấc, đường, tạo nên một món ăn vừa ngon miệng, vừa đẹp mắt. Xôi gấc thường được bày trên đĩa, rắc thêm chút dừa nạo để tăng thêm hương vị.
4. Mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trong mâm cúng Tất Niên. Mâm ngũ quả thường gồm 5 loại trái cây, tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Các loại trái cây thường được chọn là: cam, quýt, bưởi, thanh long, dưa hấu, mãng cầu, na, dừa, sung, ổi… Mỗi loại trái cây đều mang một ý nghĩa tốt lành, như cam, quýt tượng trưng cho sự may mắn, bưởi tượng trưng cho sự sung túc, thanh long tượng trưng cho sự thịnh vượng…
5. Hoa tươi
Hoa tươi là một phần quan trọng trong mâm cúng Tất Niên, thể hiện sự tươi mới, thanh khiết. Các loại hoa thường được chọn là: hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng, hoa lan… Hoa được cắm vào bình, đặt ở giữa mâm cúng, tạo nên một không gian trang nghiêm, thanh tịnh.
6. Nước
Nước là một phần không thể thiếu trong mâm cúng Tất Niên. Nước được đặt trong ly, chén, thể hiện sự thanh tịnh, tinh khiết. Ngoài nước lọc, gia chủ cũng có thể chuẩn bị trà, rượu để dâng lên tổ tiên.
7. Hương, nến
Hương, nến là những vật dụng cần thiết trong mâm cúng Tất Niên. Hương được thắp để tạo khói, nến được thắp để tạo ánh sáng, tạo nên một không gian trang nghiêm, thiêng liêng.
8. Giấy tiền, vàng mã
Giấy tiền, vàng mã là một phần quan trọng trong mâm cúng Tất Niên, thể hiện lòng biết ơn, sự hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên. Giấy tiền, vàng mã được đốt sau khi cúng, để gửi đến tổ tiên.
Bài cúng Tất Niên chuẩn
Văn khấn cúng Tất Niên
Dưới đây là bài cúng Tất Niên chuẩn, được sử dụng phổ biến trong các gia đình:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy chư vị Tôn thần bản xứ.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.
Tín chủ (chúng) con là: …………………………………………..
Ngụ tại: ………………………………………………………………..
Nay theo tuế luật, âm dương vận hành, tới hồi giao thừa năm cũ đi, năm mới đến; tam dương khai thái, vạn tượng canh tân. Nhân thời khắc thiêng liêng, chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, trà quả đàn hương, na nê, mộc dục, bái dâng trước án.
Bài Cúng Tất Niên Cuối Năm Trong Nhà, Ngoài Trời, Cơ Quan,…
Chúng con thành tâm kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long mạch Tôn thần, các ngài Tiền chủ, Hậu chủ, chư vị Tôn thần cai quản xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, phụ mẫu nội ngoại, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng cụ tổ Khảo, Tổ Tỷ).
Nhân tiết giao thừa, con cháu sum họp, sửa lễ vật, dâng cúng, cầu xin các vị tiên linh, chư vị Tôn thần phù hộ độ trì cho gia chung con được: Năm tới an khang thịnh vượng, mọi việc được thuận buồm xuôi gió, con cháu học hành tấn tới, làm ăn phát đạt, cả gia đình được bình an, mạnh khỏe.
Kính cáo chư vị Tôn thần, phù hộ cho gia chung con được: năm tới an khang thịnh vượng, mọi việc được thuận buồm xuôi gió, con cháu học hành tấn tới, làm ăn phát đạt, cả gia đình được bình an, mạnh khỏe.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Cách đọc bài cúng Tất Niên
Khi đọc bài cúng Tất Niên, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
Tư thế: Gia chủ đứng thẳng, hai tay chắp trước ngực, ánh mắt hướng về bàn thờ.
Giọng đọc: Giọng đọc cần rõ ràng, rành mạch, không quá nhanh, không quá chậm.
Thái độ: Thái độ cần thành kính, tôn nghiêm, không được nói chuyện, cười đùa trong lúc cúng.
Thứ tự: Đọc bài cúng theo thứ tự từ trên xuống dưới, không được bỏ sót bất kỳ phần nào.
Những lưu ý khi cúng Tất Niên
1. Chuẩn bị mâm cúng trước ngày cúng
Mâm cúng Tất Niên cần được chuẩn bị trước ngày cúng, để đảm bảo các lễ vật được tươi ngon, sạch sẽ. Các món ăn cần được nấu chín, để nguội, rồi mới bày lên mâm cúng.
2. Dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ
Trước ngày cúng Tất Niên, gia chủ cần dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, quét dọn bụi bẩn, lau chùi bàn thờ, tạo nên một không gian sạch sẽ, trang nghiêm.
3. Mặc trang phục chỉnh tề
Khi cúng Tất Niên, gia chủ và các thành viên trong gia đình cần mặc trang phục chỉnh tề, lịch sự, thể hiện sự tôn trọng đối với tổ tiên.
4. Không được nói chuyện, cười đùa trong lúc cúng
Trong lúc cúng Tất Niên, gia chủ và các thành viên trong gia đình không được nói chuyện, cười đùa, cần giữ một không gian trang nghiêm, thanh tịnh.
5. Đốt vàng mã sau khi cúng
Sau khi cúng Tất Niên, gia chủ cần đốt vàng mã để gửi đến tổ tiên. Việc đốt vàng mã cần được thực hiện ở một nơi sạch sẽ, an toàn, tránh gây cháy nổ.
Văn Khấn Tất Niên 29 Tết Bính Ngọ 2026 Trong Nhà, Ngoài Trời Chi Tiết
Ngoài mâm cúng Tất Niên mặn, nhiều gia đình cũng lựa chọn mâm cúng Tất Niên chay, thể hiện lòng thành kính, sự thanh tịnh. Mâm cúng Tất Niên chay thường gồm các lễ vật sau:
Bánh chưng chay: Bánh chưng được gói bằng gạo nếp, đậu xanh, nấm hương, mộc nhĩ, tạo nên một món ăn vừa ngon miệng, vừa thanh tịnh.
Xôi chay: Xôi được nấu từ gạo nếp, đậu xanh, đường, tạo nên một món ăn vừa ngon miệng, vừa thanh tịnh.
Mâm ngũ quả: Mâm ngũ quả gồm 5 loại trái cây, tượng trưng cho ngũ hành.
Hoa tươi: Hoa được cắm vào bình, tạo nên một không gian trang nghiêm, thanh tịnh.
Nước: Nước được đặt trong ly, chén, thể hiện sự thanh tịnh, tinh khiết.
Hương, nến: Hương, nến được thắp để tạo khói, ánh sáng, tạo nên một không gian trang nghiêm, thiêng liêng.
Giấy tiền, vàng mã: Giấy tiền, vàng mã được đốt sau khi cúng, để gửi đến tổ tiên.
Những sai lầm thường gặp khi cúng Tất Niên
1. Chuẩn bị mâm cúng quá muộn
Nhiều gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tất Niên quá muộn, dẫn đến việc các lễ vật không được tươi ngon, sạch sẽ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng của mâm cúng mà còn thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với tổ tiên.
2. Không dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ
Trước ngày cúng Tất Niên, gia chủ cần dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, quét dọn bụi bẩn, lau chùi bàn thờ. Tuy nhiên, nhiều gia đình lại quên mất việc này, dẫn đến việc nhà cửa bừa bộn, bụi bẩn, không tạo được một không gian trang nghiêm, thanh tịnh.
3. Mặc trang phục không chỉnh tề
Khi cúng Tất Niên, gia chủ và các thành viên trong gia đình cần mặc trang phục chỉnh tề, lịch sự. Tuy nhiên, nhiều gia đình lại mặc trang phục quá thoải mái, không phù hợp với không khí trang nghiêm của lễ cúng.
4. Nói chuyện, cười đùa trong lúc cúng
Trong lúc cúng Tất Niên, gia chủ và các thành viên trong gia đình không được nói chuyện, cười đùa. Tuy nhiên, nhiều gia đình lại quên mất việc này, dẫn đến việc không khí lễ cúng trở nên ồn ào, mất trang nghiêm.
5. Đốt vàng mã không an toàn
Sau khi cúng Tất Niên, gia chủ cần đốt vàng mã để gửi đến tổ tiên. Tuy nhiên, nhiều gia đình lại đốt vàng mã ở những nơi không an toàn, dẫn đến việc gây cháy nổ, ảnh hưởng đến an toàn của gia đình và hàng xóm.
Kết luận
Lễ cúng Tất Niên là một phong tục truyền thống thiêng liêng, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, thần linh đã phù hộ cho gia đình trong một năm qua, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, hạnh phúc. Việc chuẩn bị mâm cúng Tất Niên cần được thực hiện một cách chu đáo, trang trọng, thể hiện lòng thành kính, sự tôn trọng đối với tổ tiên. Hy vọng rằng với những chia sẻ trên đây, các bạn đã có thêm kiến thức để chuẩn bị một mâm cúng Tất Niên đầy đủ, trang trọng và đúng phong tục. Chúc các bạn và gia đình có một năm mới an lành, hạnh phúc, may mắn.
