Trong dịp Tết Nguyên đán, mâm cúng giao thừa hay còn gọi là lễ Trừ tịch là một nghi lễ quan trọng đối với người Việt Nam. Lễ cúng này không chỉ mang ý nghĩa tiễn năm cũ, đón năm mới mà còn là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong năm mới an lành, may mắn. Tuy nhiên, một trong những thắc mắc phổ biến nhất về lễ cúng giao thừa là: cúng giao thừa cúng ra hay quay vào? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về phong tục này, lý do tại sao cần cúng ra ngoài, cách thức thực hiện và những điều cần lưu ý để buổi lễ diễn ra trang trọng và đúng truyền thống.
Hướng dẫn cúng giao thừa: Cúng ra ngoài hay trong nhà?
Tại sao cúng giao thừa phải cúng ra ngoài?
Ý nghĩa tâm linh sâu xa
Cúng giao thừa ra ngoài trời, thường là ở sân hoặc trước cửa nhà, có ý nghĩa “cúng ngoài trời”. Đây là nghi lễ tiễn đưa các vị Thần linh cai quản năm cũ, đón rước các vị Thần linh cai quản năm mới. Người xưa quan niệm rằng, các vị Thần linh (Thần Địa, Thần Tài, Thổ Công…) sẽ được thay thế vào dịp giao thừa. Việc cúng ngoài trời là để các vị Thần linh có thể dễ dàng thấy được và nhận lễ vật, từ đó phù hộ cho gia đình trong năm mới.
Sự khác biệt giữa cúng trong nhà và cúng ngoài trời
Cúng trong nhà: Thường là cúng tổ tiên, thể hiện lòng hiếu kính, tưởng nhớ đến những người đã khuất. Mâm cúng này được đặt trên bàn thờ gia tiên.
Cúng ngoài trời: Là cúng các vị Thần linh, nhằm cầu mong sự che chở, bảo vệ cho gia đình. Mâm cúng này được đặt ở sân hoặc trước cửa nhà, hướng ra ngoài.
Hướng dẫn chi tiết cách cúng giao thừa ra ngoài
1. Thời gian cúng
Thông thường, lễ cúng giao thừa được thực hiện vào khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, tức là vào đúng thời điểm giao thừa (tức 23h59′ ngày 30 Tết). Tuy nhiên, tùy theo từng vùng miền, một số gia đình có thể cúng sớm hơn hoặc muộn hơn một chút, miễn sao phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của gia đình.
2. Bố trí mâm cúng
Vị trí: Đặt mâm cúng ở sân hoặc trước cửa nhà, hướng ra ngoài. Tránh đặt ở những nơi tối tăm, ẩm thấp hoặc có vật cản.
Hướng: Thường quay về hướng chính diện của ngôi nhà hoặc hướng ra đường. Một số gia đình có thể chọn hướng theo tuổi của gia chủ hoặc theo phong thủy.
Chiều cao: Mâm cúng nên đặt ở độ cao vừa phải, không quá thấp (để tránh bị động vật quấy phá) cũng không quá cao (để dễ dàng thắp hương).
3. Lễ vật cúng giao thừa
Mâm cúng giao thừa thường bao gồm các lễ vật sau:
Hương, hoa: Hương thơm để thanh tẩy không gian, hoa tươi thể hiện sự tươi mới và may mắn.
Trái cây: Nên chọn những loại trái cây có màu sắc tươi sáng, mang ý nghĩa tốt lành như: táo, cam, quýt, bưởi, thanh long, dưa hấu…
Đồ chay hoặc đồ mặn: Tùy theo tín ngưỡng và điều kiện của từng gia đình, có thể chuẩn bị:
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ Địa, Long Mạch, Táo quân cùng tất cả các vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, nội ngoại tiên linh.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm [Năm cũ] (hoặc ngày [Ngày] tháng [Tháng] năm [Năm] âm lịch).
Giao thừa, con cùng toàn thể gia đình xin có chút lễ vật, hương hoa, kính dâng lên các Ngài để bày tỏ lòng thành kính và biết ơn.
Con xin kính cáo các Ngài, kính cáo các vị Thần linh, kính cáo tổ tiên:
Năm [Năm cũ] sắp qua, năm [Năm mới] sắp đến. Con xin kính cáo các Ngài đã phù hộ độ trì cho gia đình con trong suốt năm qua. Con xin kính cáo các Ngài đã che chở, bảo vệ cho gia đình con khỏi tai họa, bệnh tật, tai ương.
Con xin kính cáo các Ngài, kính cáo các vị Thần linh, kính cáo tổ tiên:
Năm [Năm mới] sắp đến, con xin kính cáo các Ngài tiếp tục phù hộ độ trì cho gia đình con. Con xin kính cáo các Ngài phù hộ cho gia đình con có một năm mới an lành, hạnh phúc, may mắn, thịnh vượng.
Con xin kính cáo các Ngài phù hộ cho các thành viên trong gia đình con sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi, học hành tiến bộ, làm ăn phát đạt.
Con xin kính cáo các Ngài phù hộ cho gia đình con có một năm mới bình an, hạnh phúc, đoàn viên.
Con xin kính cáo các Ngài, kính cáo các vị Thần linh, kính cáo tổ tiên, kính cáo các vị Thần linh cai quản năm [Năm mới].
Con xin kính cáo các Ngài, kính cáo các vị Thần linh, kính cáo tổ tiên:
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Cúi xin các Ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn thể gia đình con bình an, may mắn, hạnh phúc trong năm mới.
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Khấn vái: Đọc văn khấn giao thừa với lòng thành kính.
Hóa vàng: Sau khi khấn xong, hóa vàng mã.
Hóa tiền: Hóa tiền âm phủ.
Hóa lễ: Nếu có lễ vật chay thì có thể để lại để dùng trong bữa cơm giao thừa. Nếu có lễ vật mặn thì có thể hóa hoặc để lại để dùng.
Những điều cần lưu ý khi cúng giao thừa
1. Tuyệt đối không cúng ra ngoài nếu nhà ở chung cư
Nếu gia đình bạn sống ở chung cư, không có sân hoặc ban công rộng đủ để cúng ngoài trời, thì có thể cúng trong nhà, trên bàn thờ gia tiên. Tuy nhiên, cần lưu ý:
Nên mở cửa sổ hoặc cửa ban công để tạo không gian thông thoáng.
Có thể đặt một cái bàn nhỏ ở ban công hoặc cửa sổ để cúng.
Cần đảm bảo an toàn cháy nổ, không để hương cháy quá gần các vật dễ cháy.
2. Không cúng vào buổi sáng
Cúng giao thừa phải được thực hiện vào đúng thời điểm giao thừa, không nên cúng vào buổi sáng. Việc cúng vào buổi sáng sẽ không mang lại ý nghĩa trọn vẹn của lễ cúng.
3. Không cúng quá sớm hoặc quá muộn
Nên cúng vào đúng thời điểm giao thừa, không nên cúng quá sớm (trước giao thừa vài ngày) hoặc quá muộn (sau giao thừa vài ngày). Việc cúng quá sớm hoặc quá muộn sẽ không mang lại ý nghĩa trọn vẹn của lễ cúng.
4. Không cúng bằng đồ ăn thừa
Lễ vật cúng giao thừa nên là những đồ ăn mới, sạch sẽ, không nên dùng đồ ăn thừa để cúng. Điều này thể hiện lòng thành kính và sự trân trọng đối với các vị Thần linh.
5. Trang phục chỉnh tề
Khi cúng giao thừa, nên mặc trang phục chỉnh tề, sạch sẽ, thể hiện sự tôn nghiêm và trang trọng.
6. Thái độ thành kính
Khi cúng giao thừa, nên có thái độ thành kính, nghiêm trang, không nên nói chuyện, cười đùa trong lúc cúng.
7. Hóa vàng an toàn
Sau khi cúng xong, cần hóa vàng một cách an toàn, tránh gây cháy nổ hoặc ô nhiễm môi trường.
Tóm tắt quy trình thực hiện
Chuẩn bị lễ vật: Hương, hoa, trái cây, đồ chay hoặc đồ mặn, vàng mã, nước.
Bố trí mâm cúng: Đặt ở sân hoặc trước cửa nhà, hướng ra ngoài.
Thắp hương: Thắp hương và chắp tay thành kính.
Khấn vái: Đọc văn khấn giao thừa.
Hóa vàng: Hóa vàng mã, tiền âm phủ.
Hóa lễ: Nếu có lễ vật chay thì có thể để lại để dùng trong bữa cơm giao thừa.
Những lưu ý quan trọng
Cúng ra ngoài: Là phong tục truyền thống, thể hiện lòng thành kính với các vị Thần linh.
Chung cư: Nếu không có điều kiện cúng ra ngoài, có thể cúng trong nhà, nhưng cần lưu ý an toàn cháy nổ.
Thời gian: Cúng vào đúng thời điểm giao thừa.
Lễ vật: Sạch sẽ, mới mẻ, thể hiện lòng thành kính.
Thái độ: Thành kính, nghiêm trang.
Tóm lại, cúng giao thừa là một nghi lễ quan trọng trong dịp Tết Nguyên đán, mang ý nghĩa tiễn năm cũ, đón năm mới, cầu mong năm mới an lành, may mắn. Việc cúng ra ngoài là phong tục truyền thống, thể hiện lòng thành kính với các vị Thần linh. Tuy nhiên, tùy theo từng hoàn cảnh, có thể điều chỉnh cách thức cúng cho phù hợp, miễn sao thể hiện được lòng thành kính và sự trân trọng đối với truyền thống.
