Cúng tất niên và cúng rước là hai nghi lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, đánh dấu sự kết thúc một năm cũ và chào đón năm mới. Những nghi lễ này không chỉ mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mà còn thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng của con cháu đối với tổ tiên, thần linh và hy vọng về một năm mới an lành, thịnh vượng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa, nghi thức và những điều cần lưu ý khi thực hiện cúng tất niên và cúng rước.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Kiêng Những Gì? 10 Điều Tối Kỵ Cần Tránh Để Gia Đình Bình An
Ý nghĩa của cúng tất niên và cúng rước
Cúng tất niên: Tạm biệt năm cũ
Cúng tất niên là nghi lễ được thực hiện vào chiều hoặc tối 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng Chạp có 29 ngày). Đây là thời điểm gia đình sum họp, cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cỗ để tiễn biệt năm cũ, cầu mong những điều tốt đẹp đã qua sẽ được giữ gìn và những điều không may mắn sẽ được hóa giải.
Ý nghĩa chính của cúng tất niên:
Tưởng nhớ tổ tiên: Con cháu bày tỏ lòng biết ơn, sự kính trọng đối với những người đã khuất, mời họ về sum họp cùng gia đình trong những ngày cuối năm.
Tổng kết một năm: Gia đình cùng nhau nhìn lại những việc đã làm được trong năm, những thành quả đạt được và những điều chưa hoàn thiện.
Tâm nguyện cầu mong: Mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc, sức khỏe, tài lộc và may mắn cho tất cả các thành viên trong gia đình.
Tẩy uế, xua đuổi điều xấu: Qua nghi lễ, người ta tin rằng có thể xua đuổi đi những điều không may mắn, xui xẻo của năm cũ để đón chào một năm mới khởi sắc.
Cúng rước: Chào đón năm mới
Cúng rước, còn được gọi là cúng giao thừa, là nghi lễ diễn ra vào khoảnh khắc giao thừa – thời điểm chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Đây là thời điểm mà theo quan niệm dân gian, các vị thần linh, ông bà tổ tiên sẽ “xuống trần” để chứng kiến và phù hộ cho con cháu trong năm mới.
Ý nghĩa chính của cúng rước:
Rước lộc, rước tài: Mong muốn đón nhận những điều may mắn, tài lộc, sức khỏe và bình an từ các vị thần linh, tổ tiên để mang về cho gia đình.
Cầu mong năm mới an lành: Xin các vị thần linh, tổ tiên phù hộ cho gia đình một năm mới mạnh khỏe, an khang, thịnh vượng, làm ăn phát đạt.
Tạo không khí thiêng liêng: Khoảnh khắc giao thừa là thời điểm thiêng liêng nhất trong năm, cúng rước tạo nên một không khí trang nghiêm, thành kính, thể hiện sự gắn kết giữa con người với thế giới tâm linh.
Đánh dấu sự khởi đầu mới: Là nghi lễ chính thức để bắt đầu một năm mới, mang theo niềm tin và hy vọng vào những điều tốt đẹp sẽ đến.
Nghi thức cúng tất niên
Thời gian thực hiện
Cúng tất niên thường được thực hiện vào chiều hoặc tối ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng Chạp có 29 ngày). Một số gia đình có thể cúng sớm hơn vào ngày 28 hoặc 29 Tết, tùy theo phong tục từng vùng miền và điều kiện thời gian của gia đình.
Chuẩn bị mâm cỗ cúng tất niên
Mâm cỗ cúng tất niên thường gồm các món ăn truyền thống, thể hiện sự no đủ, sung túc của một năm. Các món ăn thường được chuẩn bị bao gồm:
Xôi: Xôi gấc (màu đỏ tượng trưng cho may mắn), xôi đậu xanh, xôi vò…
Gà luộc: Gà trống luộc nguyên con, bày biện đẹp mắt, tượng trưng cho sự sung túc.
Canh măng: Tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển.
Thịt đông: Món ăn truyền thống của mùa đông, thể hiện sự ấm cúng.
Nem rán (chả giò): Tượng trưng cho sự tròn đầy, hạnh phúc.
Bánh chưng, bánh tét: Bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, bánh tét tròn tượng trưng cho trời, thể hiện triết lý “thiên – địa” trong văn hóa Á Đông.
Mâm ngũ quả: Năm loại trái cây tươi ngon, tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) và mong muốn một năm đủ đầy, sung túc.
Rượu, trà, nước: Dùng để dâng cúng tổ tiên.
Hương, hoa: Hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng… và hương thơm để tạo không khí trang nghiêm.
Nghi thức thực hiện
Dọn dẹp bàn thờ: Lau sạch bàn thờ, thay nước, thay chén, sắp xếp lại các vật dụng trên bàn thờ.
Bày biện mâm cỗ: Sắp xếp các món ăn, trái cây, rượu trà… lên mâm cỗ một cách gọn gàng, đẹp mắt.
Thắp hương: Người chủ gia đình thắp hương, khấn vái, đọc bài khấn cúng tất niên.
Đọc bài khấn: Bài khấn cúng tất niên thường bao gồm các nội dung: kính cáo tổ tiên về việc tiễn năm cũ, cảm ơn tổ tiên đã phù hộ cho gia đình trong năm qua, xin tổ tiên chứng giám lòng thành, mong tổ tiên phù hộ cho gia đình một năm mới an lành, hạnh phúc.
Hóa vàng: Sau khi khấn xong, đợi hương cháy hết thì hóa vàng mã (nếu có).
Bài khấn cúng tất niên
Lưu ý: Dưới đây là một bài khấn cúng tất niên phổ biến, bạn có thể điều chỉnh cho phù hợp với phong tục gia đình mình.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các cụ tổ khai基, Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ.
Thúc bá, Đệ huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.
Con kính lạy vong linh các vị tiên linh, ngài Bản gia Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp), năm… (tên năm âm lịch).
Tín chủ chúng con là: … (tên người chủ trì)
Ngụ tại: … (địa chỉ)
Nhân tiết giao thừa, chúng con thành tâm sắm sanh phẩm vật, hương hoa trà quả, đốt nén tâm hương, dâng lên trước án, cúi xin các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần chứng minh cho tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Cách Chuẩn Bị Mâm Cúng Tất Niên Mời Ông Bà Về Ăn Tết Của Người Việt
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về chứng giám và phù hộ cho gia đình chúng con được thịnh vượng, an lành trong năm mới.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về cùng gia đình chúng con đón mừng năm mới, đón xuân Quý Mão (hoặc tên năm âm lịch).
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng, mọi điều tốt lành.
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các cụ tổ khai基, Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ.
Thúc bá, Đệ huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.
Con kính lạy vong linh các vị tiên linh, ngài Bản gia Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Cúi xin các cụ, các vị phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng, mọi điều tốt lành trong năm mới.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Nghi thức cúng rước (cúng giao thừa)
Thời gian thực hiện
Cúng rước được thực hiện vào khoảnh khắc giao thừa, tức là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Theo quan niệm dân gian, thời điểm này thường là 23 giờ 59 phút ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết) đến 0 giờ 01 phút ngày mùng 1 Tết. Tuy nhiên, tùy theo phong tục từng vùng miền, một số gia đình có thể cúng rước vào thời điểm khác (ví dụ: 23 giờ hoặc 0 giờ).
Chuẩn bị mâm cỗ cúng rước
Mâm cỗ cúng rước thường đơn giản hơn mâm cỗ tất niên, nhưng vẫn phải đầy đủ và trang trọng. Các món ăn thường được chuẩn bị bao gồm:
Bánh chưng, bánh tét: Tượng trưng cho trời đất.
Xôi: Xôi gấc, xôi đậu xanh…
Mâm ngũ quả: Năm loại trái cây tươi ngon.
Hoa tươi: Hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng…
Nhang, đèn: Đèn dầu hoặc nến để thắp sáng.
Rượu, trà, nước: Dùng để dâng cúng.
Vàng mã: (nếu có) để hóa sau khi cúng.
Nghi thức thực hiện
Dọn dẹp bàn thờ: Lau sạch bàn thờ, thay nước, thay chén.
Bày biện mâm cỗ: Sắp xếp các món ăn, trái cây, rượu trà… lên mâm cỗ.
Chuẩn bị đèn, nhang: Đèn hoặc nến được thắp sáng, nhang được chuẩn bị sẵn sàng.
Đón giao thừa: Cả gia đình cùng nhau chờ đợi khoảnh khắc giao thừa.
Thắp hương, khấn vái: Khi thời khắc giao thừa đến, người chủ gia đình thắp hương, khấn vái, đọc bài khấn cúng rước.
Đọc bài khấn: Bài khấn cúng rước thường bao gồm các nội dung: kính cáo tổ tiên về việc đón giao thừa, cầu mong tổ tiên phù hộ cho gia đình một năm mới an lành, hạnh phúc, tài lộc.
Hóa vàng: Sau khi khấn xong, đợi hương cháy hết thì hóa vàng mã (nếu có).
Bài khấn cúng rước (cúng giao thừa)
Lưu ý: Dưới đây là một bài khấn cúng giao thừa phổ biến, bạn có thể điều chỉnh cho phù hợp với phong tục gia đình mình.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các cụ tổ khai基, Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ.
Thúc bá, Đệ huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.
Con kính lạy vong linh các vị tiên linh, ngài Bản gia Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp), năm… (tên năm âm lịch).
Tín chủ chúng con là: … (tên người chủ trì)
Ngụ tại: … (địa chỉ)
Nhân tiết giao thừa, chúng con thành tâm sắm sanh phẩm vật, hương hoa trà quả, đốt nén tâm hương, dâng lên trước án, cúi xin các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần chứng minh cho tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về chứng giám và phù hộ cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng trong năm mới.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về cùng gia đình chúng con đón mừng năm mới, đón xuân Quý Mão (hoặc tên năm âm lịch).
Mâm Cơm Cúng Tất Niên Cuối Năm
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Cúng Tất Niên Rằm Tháng Chạp Đúng Phong Tục, Đầy Đủ Lễ Vật
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, chư vị Tôn thần về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng, mọi điều tốt lành.
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các cụ tổ khai基, Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ.
Thúc bá, Đệ huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.
Con kính lạy vong linh các vị tiên linh, ngài Bản gia Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Cúi xin các cụ, các vị phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng, mọi điều tốt lành trong năm mới.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những điều cần lưu ý khi cúng tất niên và cúng rước
1. Chuẩn bị tâm lý thành kính
Cúng tất niên và cúng rước là những nghi lễ thiêng liêng, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, thần linh. Vì vậy, trước khi thực hiện nghi lễ, mọi người trong gia đình cần chuẩn bị tâm lý thành kính, nghiêm túc, tránh nói chuyện ồn ào, cười đùa.
2. Chuẩn bị mâm cỗ đầy đủ, tươm tất
Mâm cỗ cúng tất niên và cúng rước cần được chuẩn bị đầy đủ, tươm tất, thể hiện lòng thành kính và mong muốn một năm mới đầy đủ, sung túc. Các món ăn cần được chế biến sạch sẽ, bày biện đẹp mắt.
3. Chọn thời gian phù hợp
Thời gian cúng tất niên thường là chiều hoặc tối ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết). Thời gian cúng rước là khoảnh khắc giao thừa. Tuy nhiên, tùy theo phong tục từng vùng miền và điều kiện thời gian của gia đình, bạn có thể điều chỉnh cho phù hợp.
4. Đọc bài khấn thành tâm
Bài khấn cúng tất niên và cúng rước cần được đọc thành tâm, rõ ràng, thể hiện lòng thành kính và mong muốn đối với tổ tiên, thần linh. Bạn có thể sử dụng bài khấn phổ biến hoặc tự soạn bài khấn phù hợp với gia đình mình.
5. Hóa vàng đúng cách
Sau khi cúng xong, vàng mã (nếu có) cần được hóa đúng cách, tránh gây ô nhiễm môi trường. Bạn nên hóa vàng tại những nơi quy định hoặc sử dụng các loại vàng mã thân thiện với môi trường.
6. Tôn trọng phong tục địa phương
Mỗi vùng miền ở Việt Nam có những phong tục, tập quán khác nhau trong việc cúng tất niên và cúng rước. Bạn nên tìm hiểu và tôn trọng phong tục địa phương, đồng thời điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện và quan niệm của gia đình mình.
Ý Nghĩa Phong Tục Cúng Tất Niên – Báo Và Phát Thanh – Truyền Hình …
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Ngày 29: Ý Nghĩa, Chuẩn Bị Và Những Lưu Ý Quan Trọng
7. Không nên quá mê tín
Cúng tất niên và cúng rước là những nghi lễ truyền thống, thể hiện lòng thành kính và mong muốn một năm mới tốt đẹp. Tuy nhiên, bạn không nên quá mê tín, coi trọng hình thức mà quên đi ý nghĩa cốt lõi của nghi lễ. Quan trọng nhất là lòng thành kính, sự sum họp gia đình và mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc.
Một số phong tục đặc biệt liên quan đến cúng tất niên và cúng rước
1. Cúng tất niên ở cơ quan, doanh nghiệp
Ngoài việc cúng tất niên tại gia đình, nhiều cơ quan, doanh nghiệp cũng tổ chức cúng tất niên để cảm ơn các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho công việc làm ăn trong năm qua và cầu mong một năm mới kinh doanh thuận lợi, phát đạt.
2. Cúng tất niên ở chùa
Một số gia đình có truyền thống đến chùa cúng tất niên, cầu mong bình an, may mắn cho cả gia đình trong năm mới. Việc cúng tất niên ở chùa thường được thực hiện vào chiều 30 Tết hoặc sáng mùng 1 Tết.
3. Cúng rước ở ngoài trời
Theo quan niệm dân gian, cúng rước (cúng giao thừa) nên được thực hiện ở ngoài trời, tại sân trước nhà hoặc trên ban công, để các vị thần linh, tổ tiên dễ dàng “xuống trần” để chứng kiến và phù hộ cho con cháu. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện thời tiết và không gian sống, một số gia đình cũng có thể cúng rước trong nhà.
4. Cúng rước ông Táo
Sau khi cúng giao thừa, một số gia đình còn thực hiện nghi lễ cúng rước ông Táo (Táo Quân) về nhà để tiếp tục phù hộ cho gia đình trong năm mới. Nghi lễ này thường được thực hiện vào sáng mùng 1 Tết.
Kết luận
Cúng tất niên và cúng rước là hai nghi lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, thần linh và mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc. Việc thực hiện nghi lễ này không chỉ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo nên sự gắn kết, sum họp trong gia đình. Khi thực hiện cúng tất niên và cúng rước, bạn cần chuẩn bị tâm lý thành kính, chuẩn bị mâm cỗ đầy đủ, tươm tất, chọn thời gian phù hợp, đọc bài khấn thành tâm và tôn trọng phong tục địa phương. Quan trọng nhất là lòng thành kính, sự sum họp gia đình và mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc.
Thông qua bài viết này, chuaphatanlongthanh.com hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa, nghi thức và những điều cần lưu ý khi thực hiện cúng tất niên và cúng rước, từ đó có thể tổ chức những nghi lễ này một cách trang nghiêm, thành kính và ý nghĩa. Chúc bạn và gia đình một năm mới an lành, hạnh phúc, sức khỏe và may mắn!
