Mâm cúng giao thừa là một trong những nghi lễ thiêng liêng và quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên Đán của người Việt. Đây không chỉ là dịp để gia đình sum họp, dâng lên tổ tiên lòng thành kính mà còn là thời khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Một mâm cỗ đầy đủ, tươm tất thể hiện sự trân trọng, biết ơn và mong ước một năm mới an lành, sung túc. Vậy mâm cúng giao thừa gồm những gì và làm sao để chuẩn bị những món ăn ngon, truyền thống cho ngày đặc biệt này? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện cùng với các công thức nấu ăn chi tiết để bạn có thể tự tay chuẩn bị một mâm cỗ cúng giao thừa trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Món Ngon Nấu Cúng: Gợi Ý Top 5 Mâm Cỗ Rằm Tháng Giêng Đẹp Mắt, Dễ Làm
Có thể bạn quan tâm: Món Chay Cúng Đất: Ý Nghĩa, Cách Chuẩn Bị Và Các Món Ngon Phổ Biến
Tổng quan về mâm cỗ cúng giao thừa
Ý nghĩa và phong tục
Lễ cúng giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, là nghi lễ quan trọng đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị quan Hành khiển cai trị hạ giới. Vào thời khắc giao thừa, vị quan Hành khiển của năm cũ sẽ bàn giao công việc cho vị quan mới trong năm tới. Việc cúng giao thừa là để tiễn đưa vị quan cũ và đón rước vị quan mới, cầu mong một năm mới an lành, may mắn.
Thông thường, lễ cúng giao thừa được thực hiện vào thời khắc chuyển giao giữa ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu năm đó là tháng thiếu) sang ngày mùng 1 Tết, cụ thể là từ 23 giờ (giờ Hợi) đến 1 giờ sáng (giờ Tý).
Các loại mâm cỗ giao thừa
Tùy vào điều kiện, phong tục và tín ngưỡng của từng gia đình, mâm cúng giao thừa có thể được chia thành hai loại chính:
- Mâm cúng trong nhà: Đây là mâm cỗ được dâng lên tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất. Mâm cỗ này thường đơn giản, tinh tế, phù hợp với không gian ấm cúng bên trong ngôi nhà.
- Mâm cúng ngoài trời (cúng thiên): Đây là mâm cỗ được đặt ở ngoài trời, hướng ra thiên địa, nhằm cúng các vị thần linh, các vị quan Hành khiển và cầu mong sự bình an cho cả gia đình và khu phố, xóm làng.
Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng có điều kiện để chuẩn bị cả hai mâm cỗ. Nhiều gia đình hiện đại chỉ chuẩn bị một mâm cỗ trong nhà để thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Món Mặn Cúng Điaiemanuong: Hướng Dẫn Chuẩn Bị Mâm Cúng Theo Đúng Truyền Thống
Các món ăn ngon cho mâm cúng giao thừa
Dưới đây là danh sách các món ăn truyền thống, phổ biến và được yêu thích nhất trong mâm cỗ cúng giao thừa. Mỗi món ăn đều mang một ý nghĩa riêng, góp phần tạo nên sự đầy đủ, phong phú và trọn vẹn cho bữa cỗ.
| Món ăn | Ý nghĩa | Độ khó | Thời gian chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Xôi đậu xanh | Tượng trưng cho sự no đủ, sung túc | Trung bình | 1.5 – 2 giờ |
| Nem rán (Chả giò) | Tượng trưng cho sự may mắn, tròn đầy | Trung bình | 1.5 – 2 giờ |
| Canh bóng thả | Tượng trưng cho sự tinh khiết, trong lành | Cao | 2 – 3 giờ |
| Miến xào lòng gà | Tượng trưng cho sự hanh thông, thuận lợi | Trung bình | 45 – 60 phút |
| Gà luộc | Tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy | Dễ | 30 – 45 phút |
| Nộm tai heo xoài xanh | Tượng trưng cho sự thanh mát, giải ngấy | Dễ | 30 – 45 phút |
| Bánh chưng | Tượng trưng cho đất trời, truyền thống | Cao | 8 – 12 giờ (luộc) |
| Tôm hấp nước dừa | Tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng | Dễ | 15 – 20 phút |
| Giò lụa | Tượng trưng cho sự tròn trịa, đầy đủ | Dễ | 15 – 20 phút |
Công thức chi tiết cho từng món
1. Xôi đậu xanh
Xôi đậu xanh là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng giao thừa. Màu vàng óng ánh của đậu xanh tượng trưng cho sự no đủ và sung túc.
Nguyên liệu:
- Gạo nếp: 500g
- Đậu xanh không vỏ: 200g
- Muối: 1/2 thìa cà phê
- Nước: vừa đủ
Cách làm:
- Ngâm gạo và đậu: Gạo nếp đãi sạch, ngâm với nước ấm (khoảng 40 độ C) trong 6 tiếng. Đậu xanh ngâm nước lạnh khoảng 3-4 tiếng cho mềm.
- Trộn nguyên liệu: Sau khi ngâm, vo sạch gạo và đậu. Cho gạo, đậu và muối vào một cái tô lớn, trộn đều.
- Hấp xôi: Cho hỗn hợp gạo đậu vào xửng hấp, dàn đều. Hấp trong khoảng 30-40 phút hoặc cho đến khi xôi chín, hạt nở mềm và dẻo. Kiểm tra bằng cách dùng đũa xiên vào, nếu không thấy hạt gạo sống thì xôi đã chín.
- Đồ lại xôi: Tắt bếp, để xôi nguội khoảng 1 tiếng. Sau đó đồ lại xôi một lần nữa trong 15 phút để xôi được dẻo lâu và thơm hơn.
- Thành phẩm: Xôi chín dẻo, thơm mùi đậu xanh, có màu vàng óng đẹp mắt.
2. Nem rán (Chả giò)
Nem rán là món ăn quen thuộc trong các dịp lễ Tết. Vỏ nem giòn rụm, nhân nem thơm ngon, đậm đà là món ăn chống ngấy hiệu quả trong mâm cỗ.
Nguyên liệu:
- Thịt xay: 300g
- Miến rong: 30g
- Mộc nhĩ: 2 tai
- Trứng vịt: 2 quả
- Giá đỗ: 80g
- Su hào: 1 củ
- Cà rốt: 2 củ nhỏ
- Hành tây: 1 củ nhỏ
- Vỏ bánh đa nem: 2 thếp
- Hành lá, chanh, ớt, tỏi
- Gia vị: Muối, tiêu, bột nêm, đường, giấm, nước mắm, dầu ăn
Cách làm:
- Sơ chế nguyên liệu:
- Mộc nhĩ ngâm nước cho nở mềm, rửa sạch, thái sợi rồi cắt nhỏ.
- Miến ngâm nước lạnh 2-3 phút cho mềm, vớt ra để ráo, dùng kéo cắt khúc.
- Hành tây bóc vỏ, rửa sạch, thái lát mỏng rồi cắt nhỏ.
- Cà rốt gọt vỏ, rửa sạch, 1 củ thái sợi, 1 củ để làm dưa góp.
- Giá đỗ rửa sạch, vớt ra để ráo, dùng tay bóp nhẹ cho bớt nước.
- Hành lá cắt rễ, rửa sạch, xắt nhỏ.
- Trộn nhân: Cho tất cả các nguyên liệu trên vào một cái tô lớn, trộn đều với 1/2 thìa bột nêm và xíu tiêu. Ướp khoảng 10 phút cho ngấm gia vị.
- Chuẩn bị rau sống và dưa góp: Rau xà lách, rau thơm nhặt bỏ lá già, rửa sạch, ngâm nước muối loãng 30 phút rồi vớt ra để ráo. Su hào gọt vỏ, thái sợi, bóp sơ với chút muối, rửa lại cho sạch, ngâm chua ngọt với đường, chanh, tỏi, ớt.
- Thêm trứng: Cho 2 quả trứng vào tô nhân, trộn đều. Việc cho trứng vào sau cùng giúp nhân nem không bị chảy nước.
- Gói nem: Lấy 1 cái bánh đa nem ra thớt, dùng hỗn hợp nước giấm (1/2 bát nước + 1 thìa giấm) để làm mềm bánh. Lấy 1 thìa nhân đặt vào vị trí 1/4 bánh từ dưới lên, dàn đều nhân, gấp 2 mép và cuộn kín. Không nên cuốn chặt tay.
- Rán nem: Bắc chảo lên bếp, cho dầu ăn vào đun nóng. Dầu sôi, thả nem vào rán cho đến khi chín vàng đều. Lăn đều nem trong chảo để vỏ nem se lại và chín đều.
- Làm nước chấm: Pha nước mắm theo tỷ lệ 1 mắm : 1 đường : 1 nước cốt chanh : 4-5 nước. Hòa tan, cho tỏi, ớt băm vào trộn đều.
3. Canh bóng thả
Canh bóng thả là món canh thanh đạm, tinh khiết, thường được dùng trong các dịp lễ cúng quan trọng. Bóng bì giòn giòn, mọc mềm mềm, nước dùng trong veo là điểm nhấn của món ăn này.
Nguyên liệu:
- Bóng bì: 600g
- Thịt lợn nạc: 100g
- Xương lợn: 300g
- Tôm nõn khô: 50g
- Giò sống: 100g
- Súp lơ xanh: 200g
- Su hào: 100g
- Đậu Hà Lan: 50g
- Cà rốt: 50g
- Nấm hương: vài cái
- Trứng vịt: 1 quả
- Gừng, rau mùi, hành tây, hành lá
- Gia vị: Mì chính, nước mắm, hạt tiêu, hạt nêm, rượu trắng
Cách làm:
- Sơ chế bóng bì: Bóng bì ngâm nước cho nở mềm. Dùng gừng giã dập, thêm rượu trắng vào bóp rửa để khử mùi hôi. Rửa sạch lại với nước nhiều lần. Dùng giấy thấm cho khô.
- Sơ chế các nguyên liệu khác:
- Cà rốt gọt vỏ, rửa sạch, thái miếng nhỏ.
- Súp lơ ngâm nước muối loãng, chẻ thành miếng nhỏ, rửa sạch để ráo.
- Đậu Hà Lan nhặt bỏ xơ, rửa sạch.
- Nấm hương ngâm nở, cắt bỏ chân, rửa sạch.
- Xương heo rửa sạch, chần qua nước sôi rồi ninh lấy nước dùng.
- Tôm khô rửa sạch, luộc chín, vớt ra để ráo.
- Thịt lợn nạc luộc chín, thái miếng mỏng.
- Làm bóng cuốn: Trải bóng bì ra mặt phẳng, trải một lớp giò sống mỏng, thêm một lớp trứng tráng, cuộn tròn lại, dùng hành lá buộc chặt. Hấp cách thủy 10 phút cho chín, sau đó cắt thành từng miếng mỏng.
- Ninh nước dùng: Cho xương heo vào nồi, thêm hành tây, ninh khoảng 1-2 tiếng cho ra nước ngọt. Vớt bọt để nước dùng trong.
- Làm mọc: Viên phần giò sống còn lại thành viên nhỏ, thả vào nồi nước dùng nấu cho đến khi mọc nổi lên.
- Nấu canh: Cho cà rốt, súp lơ, su hào, đậu Hà Lan, nấm hương vào nồi nước dùng, nấu cho chín tới. Nêm gia vị vừa ăn.
- Trình bày: Xếp rau củ xuống dưới bát, xếp bóng, tôm, thịt, mọc lên trên, múc nước dùng đổ lên, rắc rau mùi.
4. Miến xào lòng gà
Miến xào lòng gà là món ăn thơm ngon, bổ dưỡng, mang lại cảm giác ấm áp cho ngày Tết. Miến dai dai, lòng gà giòn giòn, quyện với các loại rau củ tạo nên một món ăn hấp dẫn.
Nguyên liệu:
- Miến dong: 200g
- Lòng gà: 2-3 bộ
- Cà rốt: 1 củ
- Nấm hương: 6-8 cái
- Mộc nhĩ: 100g
- Hành lá, ngò rí
- Gia vị: Muối, tiêu, hạt nêm, mì chính
Cách làm:
- Sơ chế nguyên liệu:
- Miến ngâm nước 15 phút cho mềm, vớt ra để ráo, cắt khúc vừa ăn.
- Lòng gà rửa sạch với muối và rượu trắng để khử tanh, cắt miếng nhỏ, ướp với tiêu, nước mắm, hạt nêm 15 phút.
- Mộc nhĩ, nấm hương ngâm nước nóng cho nở, làm sạch, thái sợi nhỏ.
- Xào lòng gà: Phi thơm hành tím băm, cho lòng gà vào xào chín tới.
- Xào rau củ: Cho các loại rau củ, mộc nhĩ, nấm hương vào xào cùng.
- Xào miến: Xào hỗn hợp khoảng 2 phút thì cho miến vào, nêm gia vị vừa ăn, đảo đều cho chín hoàn toàn.
- Thành phẩm: Cho miến ra đĩa, rắc hành lá, ngò rí, thêm tiêu và nước mắm.
5. Gà luộc
Gà luộc là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng giao thừa. Gà luộc nguyên con, da vàng ươm, thịt trắng muốt tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy.
Nguyên liệu:
- Gà trống tơ: 1 con (khoảng 1.5-2kg)
- Gừng, hành tím
- Gia vị: Muối, hạt nêm
Cách làm:
- Sơ chế gà: Gà làm sạch, mổ moi, rửa sạch với nước muối loãng. Dùng gừng, hành tím đập dập chà xát lên da gà để khử mùi.
- Luộc gà: Cho gà vào nồi, đổ nước ngập gà, thêm gừng, hành tím. Đun sôi, hớt bọt, giảm lửa nhỏ, luộc khoảng 20-30 phút tùy kích cỡ gà. Dùng đũa xiên vào đùi gà, nếu không thấy nước đỏ chảy ra là gà đã chín.
- Trình bày: Vớt gà ra, để nguội, chặt miếng, xếp nguyên con lên đĩa, cánh gà bẻ như cánh tiên xòe sang hai bên.
6. Nộm tai heo xoài xanh
Nộm tai heo xoài xanh là món ăn thanh mát, giòn giòn, chua chua, cay cay, giúp giải ngấy hiệu quả trong mâm cỗ cúng giao thừa.
Nguyên liệu:
- Tai heo: 250g
- Xoài xanh: 250g
- Hành tây: 2/3 củ
- Gia vị: Bột canh, đường, chanh, ớt, tỏi
- Lạc rang giã rối
- Rau húng chó, mùi tàu
Cách làm:
- Sơ chế tai heo: Tai heo cạo sạch lông, rửa sạch, luộc chín, vớt ra để nguội, thái mỏng.
- Sơ chế các nguyên liệu khác:
- Xoài xanh gọt vỏ, thái sợi.
- Hành tây thái mỏng.
- Rau húng chó, mùi tàu thái nhỏ.
- Trộn nộm: Trộn tai heo, xoài, hành tây trong một bát. Thêm bột canh, đường, nước cốt chanh, trộn đều. Cho tỏi, ớt, lạc rang vào, trộn đều. Cuối cùng cho rau thơm vào, trộn thêm một lượt.
- Thành phẩm: Cho nộm ra đĩa, thưởng thức ngay.
7. Bánh chưng
Bánh chưng là biểu tượng của ngày Tết, tượng trưng cho đất trời, truyền thống và lòng hiếu thảo. Bánh chưng xanh, dẻo, thơm là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng giao thừa.
Cách làm bánh chưng:
- Chuẩn bị nguyên liệu: Gạo nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ, lá dong, dây lạt.
- Gói bánh: Cho gạo nếp, đậu xanh, thịt vào lá dong, gói kín, dùng dây lạt buộc chặt.
- Luộc bánh: Luộc bánh trong 8-12 giờ, thay nước nhiều lần để bánh xanh.
- Thành phẩm: Bánh chín, bóc vỏ, dùng lạt cắt thành miếng vừa ăn, bày lên đĩa.
8. Tôm hấp nước dừa
Tôm hấp nước dừa là món ăn đơn giản nhưng rất hấp dẫn. Tôm ngọt, nước dừa thơm, tạo nên một món ăn thanh mát, bổ dưỡng.
Nguyên liệu:
- Tôm sú: 500g
- Dừa xiêm: 1 trái
- Xà lách, dưa leo, cà chua, hành lá (để trang trí)
Cách làm:
- Sơ chế tôm: Tôm cắt bớt râu, rửa sạch, để ráo.
- Chuẩn bị dừa: Gọt vỏ dừa, tỉa khoanh tròn, chắt lấy nước.
- Hấp tôm: Cho nước dừa vào chảo sâu lòng, đập dập hành tím, bằm nhỏ, nấu sôi, nêm muối, bột nêm. Cho tôm vào, đảo đều cho đến khi tôm chín đỏ thì tắt bếp.
- Trình bày: Xếp tôm quanh miệng quả dừa, đổ nước dừa vào.
9. Giò lụa
Giò lụa là món ăn quen thuộc trong mâm cỗ cúng giao thừa. Giò trắng, dai, thơm là món ăn không thể thiếu.
Cách làm:
- Chuẩn bị nguyên liệu: Thịt nạc, mỡ, bột năng, gia vị.
- Xay giò: Cho thịt vào máy xay nhuyễn, thêm mỡ, bột năng, gia vị, xay đến khi hỗn hợp mịn.
- Hấp giò: Cho hỗn hợp vào khuôn, hấp khoảng 45-60 phút.
- Thành phẩm: Giò chín, để nguội, cắt khoanh, bày lên đĩa.
Có thể bạn quan tâm: Món Gia Truyền Gà Cúng Tổ Tiên Có Ý Nghĩa Gì Và Cách Chế Biến Chuẩn Vị
Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng giao thừa
- Sự sạch sẽ: Tất cả các nguyên liệu, dụng cụ nấu ăn phải được làm sạch kỹ lưỡng để thể hiện lòng thành kính.
- Sự đầy đủ: Mâm cỗ phải có đủ các món ăn đại diện cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) để cầu mong sự cân bằng, hài hòa.
- Sự trang trọng: Mâm cỗ phải được bày biện đẹp mắt, gọn gàng, thể hiện sự tôn nghiêm.
- Sự chân thành: Điều quan trọng nhất là lòng thành kính, biết ơn đối với tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất.
Chuẩn bị mâm cúng giao thừa là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, chu đáo và lòng thành kính. Hy vọng rằng với những thông tin và công thức chi tiết trên đây, bạn sẽ có thể tự tay chuẩn bị một mâm cỗ cúng giao thừa trọn vẹn, ấm áp và đầy ý nghĩa cho gia đình mình. Chúc bạn và gia đình một năm mới an lành, hạnh phúc và thành công!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
