Tết Hạ Nguyên, còn được biết đến với tên gọi thân thuộc là Tết cơm mới, là một nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của người Việt. Dù không rầm rộ bằng Tết Nguyên Tiêu hay Rằm tháng Bảy, nhưng vào ngày rằm tháng Mười Âm lịch hằng năm, không khí thành kính dâng lễ tạ ơn trời Phật, tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, bội thu vẫn diễn ra khắp mọi nhà. Để chuẩn bị cho ngày lễ trang trọng này, việc tìm hiểu ý nghĩa, nghi lễ cúng và đặc biệt là những bài văn khấn cúng Tết Hạ Nguyên chuẩn mực là điều vô cùng cần thiết.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Tất Niên Chúng Sinh: Ý Nghĩa, Văn Khấn Chuẩn Và Cách Thức Thực Hiện
Tổng quan về Tết Hạ Nguyên và ý nghĩa tâm linh
Tết Hạ Nguyên diễn ra vào ngày rằm tháng Mười Âm lịch, là thời điểm mùa vụ thu hoạch đã hoàn tất. Đây không chỉ là một phong tục tập quán mà còn mang ý nghĩa lớn lao trong đời sống tinh thần của người nông dân và cộng đồng.
Tết Hạ Nguyên là gì?
Tết Hạ Nguyên hay còn gọi là Tết cơm mới, lễ mừng lúa mới, là một trong những dịp lễ quen thuộc của người dân Việt Nam được tổ chức vào ngày 15 tháng Mười Âm lịch hàng năm. Dân gian lưu truyền nguồn gốc của tết Hạ Nguyên bắt nguồn từ việc người dân có thói quen cúng bái mỗi khi kết thúc vụ mùa để tạ ơn đất trời, thần linh, ông bà tổ tiên đã phù hộ mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, gia đình êm ấm. Thói quen này được duy trì theo thời gian và dần trở thành một ngày lễ quan trọng đối với người nông dân nói riêng cũng như người dân Việt nói chung.
Bên cạnh ý nghĩa nông nghiệp, Tết Hạ Nguyên còn là một ngày lễ lớn trong Phật giáo. Vào ngày rằm tháng Mười, nhiều gia đình sẽ bày biện cúng bái, đi chùa để cầu siêu cho những người thân đã khuất hay cầu bình an.
Ý nghĩa của Tết Hạ Nguyên
Tết Hạ Nguyên là một dịp lễ lớn trong đời sống tâm linh của người dân với nhiều ý nghĩa sâu sắc:
- Thể hiện lòng biết ơn: Tết Hạ Nguyên rơi vào thời điểm mùa gặt đã xong, công việc đồng áng cũng dần thảnh thơi hơn. Khi ấy, lúa mới, rơm mới đều có đủ nên người dân nghĩ ngay đến ơn nghĩa của thiên địa, thần Phật và tổ tiên ông bà. Lễ cúng không chỉ diễn ra ở nhà mà còn ở chùa để mọi người noi gương đức Phật.
- Cầu siêu, cầu an: Nhân ngày lễ này, nhiều gia đình tổ chức cúng cầu siêu cho người thân đã khuất. Sau khi lễ Phật, mọi người thăm viếng thân nhân đã mất được gửi tro cốt tại chùa để cầu siêu. Đồng thời, đây cũng là dịp cầu an cho bản thân và gia đình.
- Hướng con người đến điều thiện: Qua việc cúng vái tổ tiên, chư thần, chư Phật, con người được nhắc nhở về việc phát huy tính hướng thiện, sống tốt đời đẹp đạo.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Táo Quân Mới Nhất: Cẩm Nang Chi Tiết Cho Gia Đình Việt
Các mẫu văn khấn cúng Tết Hạ Nguyên chuẩn nhất
Theo quan niệm của người xưa, vào ngày tết Hạ Nguyên, Thiên Đình sẽ cử thần Tam Thanh xuống trần gian để xem việc tốt xấu rồi bẩm tâu với Ngọc Hoàng. Do đó, các gia đình thường sẽ bày biện mâm cúng để thần Tam Thanh ban phúc lành, tránh tai họa và cũng là dịp “Tiến tân” cơm gạo mới cúng tổ tiên.
Dưới đây là các mẫu văn khấn tết Hạ Nguyên thường được dùng nhiều nhất, bạn có thể tham khảo và chọn lọc cho phù hợp với phong tục gia đình.
Mẫu văn khấn tết Hạ Nguyên số 1
Đây là bài văn khấn đầy đủ, trang trọng thường được dùng để cúng tại gia:
Nam mô a di đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ Địa, ngài Bản gia Táo Quân, cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, thúc bá huynh đệ, cô dì, tỷ muội họ nội họ ngoại.
Tín chủ (chúng) con là………………………………………….
Ngụ tại……………………………………………………………………..Hôm nay là ngày mồng một (ngày mười lăm, hoặc ngày mùng 10) tháng mười là ngày Tết Cơm Mới, tín chủ chúng con thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa, trà quả đốt nén tâm hương dâng lên trước án.
Trộm nghĩ rằng:
Cây cao bóng tốt
Quả tốt hương bay
Công tài bồi xưa những ai gây
Của quý hoá nay con cháu hưởngTrước nhờ ơn Trời Đất Phật Tiên, chư vị Tôn thần
Sau nhờ ơn Tổ tiên gây dựng, kể công tân khổ biết là bao?Đến nay con cháu dồi dào, hưởng miếng trân cam còn nhớ mãi.
Nay nhân mùa gặt hái
Gánh nếp tẻ đầu mùa
Nghĩ đến ơn xưa
Cày bừa vun xới
Sửa nồi cơm mới
Kính cẩn dâng lênThưởng tiên nếm trước
Mong nhờ Tổ phước
Hòa cốc phong đăng
Thóc lúa thêm tăng
Hoa màu tươi mới
Làm ăn tiến tới
Con cháu được nhờLễ tuy đơn sơ
Tỏ lòng thành kínhChúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành Hoàng Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ Địa, ngài Bản gia Táo Quân, Ngũ phương, Long Mạch Tài thần, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật,
Chúng con kính mời các cụ Cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, chư vị Hương linh Gia tiên nội ngoại họ………………………………………………. cúi xin thương xót con cháu, giáng về linh sàng, chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời vong linh các vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ trong nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng. Xin các ngài độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Mẫu văn khấn tết Cơm mới ngày rằm tháng Mười Âm lịch
Đây là mẫu văn khấn ngắn gọn hơn nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm, phù hợp với nghi lễ cúng cơm mới:
Hôm nay!
Ngày….. tháng….. năm…..
Tại: Thôn……. xã……. huyện……. tỉnh thành…..
Tế chủ là: ……. Thay mặt cho dân toàn huyện xã…..
Nhân ngày lễ cúng cơm gạo mới,
Theo nghi lễ cổ truyền, kính cẩn sắm sửa các loại lễ vật gồm có:…….
Kính dâng lễ mọn, biểu lộ lòng thành, kính dâng lên:
Đức tiên thánh Thần Nông và chư vị tôn thần bản địa:
Trộm nghĩ:
Cây cao bóng mát,
Quả tốt hương bay.Công dạy dỗ, xưa cấy cày truyền lại.
Hạt ngọc ngà, nay con cháu hưởng chung.Nhờ trước tổ tiên gây dựng, công tân khổ biết là bao,
Đến nay con cháu dồi dào, miếng trân cam còn nhớ mãi.Nay nhân mùa gặt hái,
Gánh nếp tẻ đầu mùa.
Nghĩ đến ơn xưa, cày bừa vun xới,
Sửa nồi cơm mới, khấn vái gia tiên.Kính cẩn dâng lên, mong nhờ tổ phúc.
Phù trì con cháu, giúp đỡ toàn dân,
Hòa cốc phong đăng, thóc lúa thêm tăng.
Hoa màu tươi mới, làm ăn tấn tới,
Gia đình đầm ấm, con cháu được nhờ.Lễ tuy đơn sơ, lòng thành chứng giám.
Thượng hưởng.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Táo Quân 2026: Chi Tiết Nghi Lễ Và Bài Khấn Chuẩn Nhất
Mâm cúng Tết Hạ Nguyên cần những gì?
Theo phong tục cổ xưa, vào ngày tết Hạ Nguyên các gia đình thường sẽ nấu xôi gạo mới, sắm sửa hương, hoa, đèn, nến cùng mâm lễ chay thơm ngon để cúng tổ tiên. Mâm cỗ cúng tết Hạ Nguyên chuẩn bị chỉnh chu, thực hiện lễ cúng trên bàn thờ tổ tiên và Tam Bảo.
Một số gia đình vào ngày rằm còn chuẩn bị thêm mâm cúng mặn gồm các món ăn đặc trưng như:
- Xôi, chè.
- Bánh cúng, bánh in.
- Thịt heo luộc, gà hấp.
- Giò lụa, nem rán.
Ngoài ra còn có thêm đĩa trái cây, trầu cau, rượu, nước lọc, hoa cúc/bông lúa, hương, đèn, nến. Khi viếng chùa cầu an, cầu siêu trong dịp tết Hạ Nguyên cần chuẩn bị lễ vật dâng hương tại chùa như hương, hoa, quả tươi.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Thần Linh Đầu Năm Đinh Dậu 2026: Sách Tàng Phong Thủy
Những lưu ý quan trọng trong ngày Tết Hạ Nguyên
Để ngày lễ diễn ra trọn vẹn, ý nghĩa, các gia đình cần lưu ý một số điều sau:
- Dọn dẹp nhà cửa và bàn thờ: Đây là việc cần làm đầu tiên để thể hiện sự thành kính.
- Chọn thời gian làm lễ: Theo truyền thống, lễ cúng tết Hạ Nguyên thường diễn ra vào buổi sáng hoặc chiều tối ngày 15/10 Âm lịch. Gia đình nên chọn thời gian phù hợp để mọi người trong gia đình có thể tham gia đầy đủ.
- Thực hiện lễ cúng với lòng thành tâm: Sự tôn kính với tổ tiên ông bà đã khuất là quan trọng nhất.
- Chuẩn bị lễ vật đầy đủ: Dù đơn sơ hay thịnh soạn, mâm cúng cũng phải được chuẩn bị chỉnh chu, sạch sẽ.
Tết Hạ Nguyên là một dịp lễ quen thuộc đối với người dân Việt Nam. Hy vọng với những thông tin được chia sẻ về ý nghĩa, nghi lễ và các bài văn khấn cúng Tết Hạ Nguyên chuẩn nhất sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn và chuẩn bị cho gia đình một ngày lễ trang nghiêm, ấm cúng. Để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, phong tục tập quán và các bài khấn chuẩn mực cho các dịp lễ trong năm, bạn hãy thường xuyên theo dõi các bài viết mới tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
