Tết Đoan Ngọ, còn gọi là Tết Đoan Dương, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đây không chỉ là dịp để con cháu tưởng nhớ tổ tiên mà còn là thời điểm để thực hiện nghi thức “diệt sâu bọ”, xua đuổi những điều không may, cầu mong sức khỏe và mùa màng bội thu. Câu hỏi “Tết Đoan Ngọ cúng gì?” luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều gia đình mỗi khi dịp lễ này cận kề. Lễ cúng không cần quá xa hoa, nhưng phải thành tâm và chuẩn bị đúng những lễ vật theo phong tục tập quán của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Cúng Rằm Tháng Giêng?
Các lễ vật cúng Tết Đoan Ngọ truyền thống
Lễ cúng Tết Đoan Ngọ thường được chia làm hai mâm cúng: mâm cúng gia tiên (thờ thần linh, tổ tiên) và mâm cúng “chúng sinh” (cúng cô hồn, các đảng vương). Tuy nhiên, tùy vào phong tục từng vùng miền và điều kiện gia đình mà mâm cúng có thể linh hoạt. Dưới đây là những lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng Tết Đoan Ngọ.
Mâm cúng gia tiên (thần linh, tổ tiên)
Mâm cúng gia tiên là mâm cúng chính, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên và các vị thần linh cai quản đất đai, nhà cửa. Lễ vật thường bao gồm:
- Heo quay (lợn quay): Đây là món ăn không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ. Heo quay nguyên con hoặc thịt quay (sườn quay, ba chỉ quay) đều được. Heo quay象征 (tượng trưng) cho sự đủ đầy, ấm no và là “món quà” để diệt trừ sâu bọ theo truyền thuyết.
- Bánh ú, bánh tét, bánh gio (bánh ú): Loại bánh này làm từ nếp, đậu xanh, thịt và được gói lá. Bánh có hình chóp tam giác, tượng trưng cho sự che chở, bảo vệ. Bánh ú thường được dâng cúng để cảm tạ thần linh và cầu mong mùa màng bội thu.
- Rượu nếp, rượu nếp cẩm: Rượu nếp có vị cay, ngọt, thường được dùng trong ngày Tết Đoan Ngọ. Theo dân gian, uống rượu nếp vào ngày này sẽ giúp “diệt sâu bọ” trong người, xua đuổi bệnh tật.
- Mâm ngũ quả: Mâm ngũ quả với 5 loại quả tượng trưng cho Kim – Thủy – Mộc – Hỏa – Thổ. Các loại quả thường thấy là chuối, bưởi, cam, quýt, táo, xoài… Tùy từng vùng miền mà cách chọn quả khác nhau, nhưng chung quy lại đều mang ý nghĩa cầu mong sự viên mãn, đủ đầy.
- Hoa cúng: Hoa cúng thường là hoa sen, hoa cúc, hoa huệ hoặc hoa lay ơn. Nên chọn hoa tươi, có màu sắc rực rỡ, thể hiện sự trang nghiêm và thành kính.
- Trầu cau: Trầu cau là thứ không thể thiếu trong mâm cúng của người Việt. Trầu cau tượng trưng cho sự hòa hợp, sum vầy.
- Nhang đèn, vàng mã, nước sạch: Bao gồm nhang (hương), đèn cầy (nến), bộ tiền vàng, và 3 ly nước sạch.
Ngoài ra, tùy vào từng gia đình mà có thể thêm các món ăn khác như xôi, chè, bánh kẹo… Tuy nhiên, heo quay và bánh ú là hai lễ vật quan trọng nhất.
Mâm cúng chúng sinh (cúng cô hồn)
Mâm cúng chúng sinh thường được đặt ở ngoài sân, trước cửa nhà hoặc ở những nơi thoáng đãng. Mục đích của mâm cúng này là để bố thí cho các vong linh không nơi nương tựa, không có người thờ cúng. Lễ vật bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Cốt Lõi Của Nghi Lễ Cúng Khai Trương Đầu Năm Mới
- Các loại cháo, xôi, bánh kẹo: Cháo trắng, xôi đỗ, bánh kẹo các loại.
- Cơm, canh, thức ăn mặn: Có thể cúng cơm canh thông thường.
- Tiền vàng, quần áo giấy: Áo giấy, tiền vàng mã cho các vong linh.
- Nước, rượu, thuốc lá: 3 ly nước, ly rượu, điếu thuốc lá.
- Chuối, xoài, mía: Các loại quả này thường được dùng để cúng chúng sinh.
Lưu ý: Khi cúng chúng sinh, gia chủ nên ăn mặc chỉnh tề, không để trẻ con tranh cúng, và sau khi cúng xong nên đốt vàng mã ngay lập tức.
Ý nghĩa của việc cúng Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ không chỉ là một ngày lễ thông thường mà còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về văn hóa và tâm linh.
Ý nghĩa văn hóa – lịch sử
Theo lịch sử dân gian, Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ Trung Quốc, liên quan đến sự tích Khuất Nguyên – một vị quan thanh liêm của nước Sở. Tuy nhiên, ở Việt Nam, Tết Đoan Ngọ đã được du nhập và biến đổi để phù hợp với văn hóa lúa nước. Đây là thời điểm bắt đầu vào mùa mưa, cây cối bắt đầu ra hoa kết quả. Người nông dân làm lễ cúng để tạ ơn trời đất, thần linh đã ban cho mùa màng bội thu và cầu mong mùa sau tiếp tục mưa thuận gió hòa.
Ý nghĩa tâm linh – sức khỏe
Dân gian quan niệm rằng, vào ngày mùng 5 tháng 5, khí dương thịnh nhất, là thời điểm “diệt sâu bọ” hiệu quả nhất. “Sâu bọ” ở đây không chỉ là các loại côn trùng gây hại cho mùa màng mà còn là những “con sâu” bệnh tật, tà khí trong cơ thể con người. Vì vậy, việc cúng Tết Đoan Ngọ với rượu nếp, heo quay… chính là để “diệt trừ” những điều xấu, giúp cơ thể khỏe mạnh, tinh thần sảng khoái.
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Cúng Ông Táo Trước 12h?
Các món ăn không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ
Bên cạnh việc chuẩn bị mâm cúng, các món ăn truyền thống trong ngày Tết Đoan Ngọ cũng rất đa dạng và mang ý nghĩa đặc biệt.
Heo quay – Món ăn “diệt sâu bọ”
Heo quay là món ăn đứng đầu danh sách các món ăn ngày Tết Đoan Ngọ. Thịt heo quay ngon, bì giòn, thịt mềm, đậm đà. Người ta quan niệm rằng, ăn heo quay vào ngày này sẽ giúp tiêu diệt các ký sinh trùng, vi khuẩn có hại trong cơ thể, giúp cơ thể khỏe mạnh, tránh được bệnh tật.
Bánh ú (bánh tét, bánh gio)
Bánh ú là loại bánh được làm từ nếp ngâm với nước tro (hoặc lá dứa) để tạo màu đen, sau đó gói với nhân đậu xanh, thịt heo và luộc trong nhiều giờ. Bánh ú có vị dẻo thơm, bùi bùi. Đây là món ăn mang ý nghĩa tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên và cầu mong sự no đủ.
Rượu nếp
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Cúng Ông Táo Vào Trước 12 Giờ Trưa Ngày 23 Tháng Chạp?
Rượu nếp (còn gọi là rượu nếp cẩm) được làm từ nếp cẩm lên men. Rượu có màu tím đậm, vị ngọt, cay nhẹ. Uống một ly rượu nếp vào buổi sáng ngày Tết Đoan Ngọ sẽ giúp ấm bụng, kích thích tiêu hóa và “diệt trừ” những con “sâu bọ” trong người.
Mứt vải, mứt trôi nước
Ngoài ra, các loại mứt như mứt vải, mứt trôi nước cũng thường được dùng trong ngày này. Mứt vải làm từ quả vải tươi, có vị ngọt, chua nhẹ. Mứt trôi nước là những viên bánh trôi nước nhỏ, được làm từ bột nếp, nhân đậu xanh, nấu trong nước đường.
Cách bài trí mâm cúng Tết Đoan Ngọ
Để mâm cúng được trang nghiêm và đúng phong tục, gia chủ cần lưu ý cách bài trí:
- Vị trí đặt mâm: Mâm cúng gia tiên đặt ở bàn thờ tổ tiên, nơi trang nghiêm nhất trong nhà. Mâm cúng chúng sinh đặt ở ngoài sân, trước cửa nhà hoặc ở những nơi thoáng đãng, không bị che khuất.
- Thứ tự các lễ vật: Các lễ vật nên được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt. Heo quay, bánh ú, mâm ngũ quả nên được đặt ở vị trí trung tâm. Nhang, đèn, nước, trầu cau đặt phía trước.
- Thời gian cúng: Nên cúng vào giờ Ngọ (từ 11h trưa đến 13h) ngày mùng 5 tháng 5. Đây là thời điểm khí dương thịnh nhất, thích hợp để cúng bái và diệt trừ sâu bọ.
- Văn khấn: Gia chủ nên chuẩn bị bài văn khấn cúng Tết Đoan Ngọ đầy đủ, thành tâm. Bài văn khấn thường bao gồm lời tạ ơn tổ tiên, thần linh và cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình.
Một số lưu ý khi cúng Tết Đoan Ngọ
- Thành tâm là quan trọng nhất: Dù mâm cúng đơn giản hay sang trọng, quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính của gia chủ.
- Không nên cúng quá muộn: Nên cúng vào giờ Ngọ, tránh cúng quá muộn sẽ không tốt.
- Ăn uống lành mạnh: Sau khi cúng, gia đình có thể cùng nhau thưởng thức các món ăn. Tuy nhiên, nên ăn uống điều độ, tránh ăn quá nhiều gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
- Giữ gìn vệ sinh: Sau khi cúng xong, nên dọn dẹp mâm cúng gọn gàng, sạch sẽ.
Tết Đoan Ngọ là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Việc chuẩn bị mâm cúng đúng cách không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên mà còn giúp gia đình sum vầy, gắn kết. Hy vọng những thông tin trên đã giải đáp được thắc mắc “Tết Đoan Ngọ cúng gì?” của bạn đọc. Hãy chuẩn bị một mâm cúng tươm tất để đón một ngày lễ ý nghĩa cùng gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
