Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam. Vào ngày này, các gia đình thường có nghi thức cúng bái tổ tiên và làm mâm cúng “xua đuổi sâu bọ”. Tuy nhiên, một câu hỏi luôn khiến nhiều người băn khoăn mỗi khi chuẩn bị mâm cúng là: Tết Đoan Ngọ cúng chay hay mặn mới thực sự đúng với phong tục tập quán và mang lại nhiều may mắn? Câu trả lời không đơn giản là chọn một trong hai, mà phụ thuộc vào từng hoàn cảnh, gia cảnh và quan niệm của mỗi người.
Mùng 5 tháng 5 không chỉ là ngày Tết Đoan Ngọ mà còn là ngày Tết Đoan Dương (lúc dương khí thịnh nhất). Dù là Tết Đoan Ngọ hay Tết Đoan Dương thì đây cũng là thời điểm chuyển giao quan trọng trong năm. Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ Trung Quốc, du nhập vào nước ta từ rất lâu và đã được “Việt hóa” phù hợp với văn hóa bản địa. Dù là Tết Đoan Ngọ hay Tết Đoan Dương thì đây cũng là thời điểm chuyển giao quan trọng trong năm. Dù là Tết Đoan Ngọ hay Tết Đoan Dương thì đây cũng là thời điểm chuyển giao quan trọng trong năm.
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Cúng Ông Táo Vào Trước 12 Giờ Trưa Ngày 23 Tháng Chạp?
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ
Theo lịch sử dân gian, Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là Tết diệt sâu bọ, được bắt nguồn từ một tích truyện ở Trung Quốc thời Xuân Thu. Vào ngày mùng 5 tháng 5, vua Ngô Phù Sai sau khi nghe lời sàm tấu của quan thần đã sai người đến nhà bà con của Ngũ Tố là Ngũ Khê (một trinh nữ xinh đẹp) để ép uống thuốc độc. Ngũ Khê đã nhảy xuống sông tự tử. Dân làng thương tiếc nên lập đền thờ và tổ chức cúng tế vào ngày mùng 5 tháng 5. Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự của ngày Tết này đối với người Việt lại gắn liền với quan niệm “diệt trừ sâu bọ”, loại bỏ những điều không tốt cho cơ thể con người.
Người Việt quan niệm rằng, vào ngày mùng 5 tháng 5, khí dương thịnh nhất trong năm, là thời điểm các loại côn trùng, vi khuẩn gây bệnh phát triển mạnh. Vì vậy, đây là ngày để con người tẩy uế, thanh lọc cơ thể, xua đuổi tà ma và diệt trừ “sâu bọ” (ám chỉ các loại vi khuẩn, virus gây bệnh). Mâm cúng Tết Đoan Ngọ không chỉ là nghi thức cúng bái thần linh, tổ tiên mà còn là cách để cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình.
Tết Đoan Ngọ cúng chay hay mặn?
Quay trở lại với câu hỏi chính: Tết Đoan Ngọ cúng chay hay mặn? Câu trả lời là tùy thuộc vào đối tượng cúng và mục đích của mâm cúng. Dưới đây là những phân tích chi tiết để bạn đọc có thể hiểu rõ hơn.
1. Mâm cúng gia tiên (mặn)
Có thể bạn quan tâm: Tết Đoan Ngọ Cúng Gì? Các Lễ Vật Và Ý Nghĩa Truyền Thống Cần Biết
Đối với mâm cúng gia tiên, người Việt thường chuẩn bị các món ăn mặn. Đây là nghi thức cúng bái thông thường để thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, những người đã khuất. Mâm cúng gia tiên trong ngày Tết Đoan Ngọ không khác biệt nhiều so với các ngày rằm, mùng 1 hàng tháng. Các món ăn thường thấy là:
- Xôi: Xôi gấc, xôi đỗ, xôi lạc…
- Gà luộc: Gà trống thiến luộc nguyên con, đặt lên mâm cúng.
- Bánh chưng/bánh tét: Thể hiện sự biết ơn đối với tổ tiên.
- Rượu nếp, rượu trắng: Dâng lên tổ tiên trong ngày Tết Đoan Ngọ.
- Nước lọc, trà: Các loại nước uống thông thường.
Ngoài ra, tùy từng vùng miền mà mâm cúng gia tiên có thể có thêm các món đặc sản khác như nem rán, canh miến, giò lụa… Mâm cúng này mang ý nghĩa cầu mong tổ tiên phù hộ cho con cháu khỏe mạnh, làm ăn tấn tới, gia đình ấm no.
2. Mâm cúng “xua đuổi sâu bọ” (chay)
Mâm cúng “xua đuổi sâu bọ” trong ngày Tết Đoan Ngọ thường là mâm cúng chay. Mục đích của mâm cúng này là để tịnh hóa, thanh lọc cơ thể, diệt trừ tà ma và các loại “sâu bọ” (ám chỉ bệnh tật). Các món ăn chay thường có trong mâm cúng này bao gồm:
- Bánh ú, bánh gio: Bánh ú, bánh gio là những loại bánh được làm từ nếp, đường, lá rong… có tác dụng “dính” các loại sâu bọ lại để tiêu diệt.
- Quả mọng: Các loại quả có múi như cam, quýt, bưởi… có tác dụng xua đuổi côn trùng.
- Rau củ quả: Các loại rau xanh, củ quả có màu sắc sặc sỡ để cầu mong sức khỏe.
- Chè: Chè đỗ đen, chè sen… có tác dụng giải nhiệt, thanh lọc cơ thể.
- Nước: Nước lọc, nước hoa quả.
Mâm cúng chay này thường được đặt ở những vị trí trang trọng trong nhà, như bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần tài, thổ địa. Mâm cúng này không chỉ để cúng thần linh, mà còn để cúng cho các “vong hồn” lang thang, không nơi nương tựa, giúp họ siêu thoát.
3. Mâm cúng Phật (chay)
Đối với các gia đình theo đạo Phật, mâm cúng Phật trong ngày Tết Đoan Ngọ thường là mâm cúng chay. Mâm cúng này không chỉ để cầu mong Phật phù hộ cho gia đình khỏe mạnh, bình an, mà còn để tịnh hóa tâm hồn, tích phước cho bản thân và gia đình.
Mâm cúng Phật thường bao gồm:
- Hoa quả: Các loại hoa quả tươi ngon, không bị dập nát.
- Chè: Chè sen, chè đỗ…
- Bánh kẹo chay: Các loại bánh kẹo làm từ nguyên liệu chay.
- Nước: Nước lọc, nước hoa quả.
Mâm cúng Phật không cần quá cầu kỳ, quan trọng là lòng thành kính và sự tịnh tâm.
Các nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Cốt Lõi Của Nghi Lễ Cúng Khai Trương Đầu Năm Mới
Dù là mâm cúng chay hay mâm cúng mặn, thì nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ cũng cần được thực hiện đúng cách để mang lại hiệu quả cao nhất.
1. Thời gian cúng
Thời gian cúng Tết Đoan Ngọ tốt nhất là vào giờ Ngọ (từ 11h trưa đến 13h). Đây là lúc dương khí thịnh nhất trong năm, là thời điểm thích hợp nhất để diệt trừ tà ma, xua đuổi sâu bọ. Tuy nhiên, tùy từng gia đình mà có thể cúng vào buổi sáng hoặc buổi chiều, nhưng tốt nhất là nên cúng trước 13h.
2. Sắp xếp mâm cúng
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ có thể được đặt ở nhiều vị trí khác nhau tùy theo mục đích:
- Mâm cúng gia tiên: Đặt trên bàn thờ gia tiên, nơi trang trọng nhất trong nhà.
- Mâm cúng “xua đuổi sâu bọ”: Đặt ở những vị trí cao ráo, sạch sẽ, có thể đặt ở bàn thờ thần tài, thổ địa hoặc ở sân nhà, nơi có không gian thông thoáng.
- Mâm cúng Phật: Đặt trên bàn thờ Phật, nơi thanh tịnh.
3. Bài văn khấn
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ là một phần không thể thiếu trong nghi thức cúng bái. Bài văn khấn cần thể hiện rõ ràng nguyện vọng của gia chủ, xin phép thần linh, tổ tiên cho phép được cúng tế, cầu mong sức khỏe, bình an, xua đuổi tà ma, diệt trừ sâu bọ.
Bạn có thể tham khảo bài văn khấn Tết Đoan Ngọ như sau:
“Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương trời, lạy mười phương chư Phật, chư phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần Linh, Thổ Địa, Táo Quân, Long Mạch, Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Tài Thần, Gia Môn, Phúc Đức, Tôn Bà.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tín chủ con là…
Ngụ tại…
Thành tâm sắm lễ, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án, kính cáo chư vị Tôn thần.
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Cúng Ông Táo Trước 12h?
Thiết nghĩ: Nhân ngày Tết Đoan Ngọ, dương khí thịnh vượng, chúng con cầu xin chư vị Tôn thần phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được mạnh khỏe, bình an, làm ăn tấn tới, gia đình hòa hợp, con cháu hiếu thảo.
Xin các ngài che chở, xua đuổi tà ma, diệt trừ sâu bọ, giúp chúng con tránh khỏi bệnh tật, tai ương.
Chúng con kính dâng lễ vật, cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám, phù hộ cho gia đình chúng con.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)”
Một số lưu ý khi cúng Tết Đoan Ngọ
Để mâm cúng Tết Đoan Ngọ được trọn vẹn và mang lại nhiều may mắn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Chuẩn bị mâm cúng chu đáo: Mâm cúng không cần quá xa hoa, nhưng cần phải tươm tất, sạch sẽ, thể hiện được lòng thành kính.
- Thực hiện đúng nghi thức: Cần đọc bài văn khấn rõ ràng, thành tâm, không nên vội vàng.
- Trang phục nghiêm trang: Khi cúng, nên mặc trang phục nghiêm túc, lịch sự, không nên mặc đồ ngắn, hở hang.
- Không cúng quá muộn: Nên cúng vào đúng giờ Ngọ hoặc trước đó, không nên cúng quá muộn sẽ không tốt.
- Sau khi cúng xong: Sau khi cúng xong, gia chủ có thể hóa vàng, sau đó chia lộc cho gia đình. Các loại bánh kẹo, hoa quả có thể cho con cháu ăn để cầu mong sức khỏe.
Kết luận
Qua bài viết này, chúng ta có thể thấy rằng Tết Đoan Ngọ cúng chay hay mặn không phải là một câu hỏi có đáp án duy nhất. Tùy theo mục đích cúng (cúng gia tiên, cúng “xua đuổi sâu bọ” hay cúng Phật) mà gia chủ sẽ chuẩn bị mâm cúng phù hợp. Điều quan trọng nhất là lòng thành kính và sự chuẩn bị chu đáo, đúng nghi thức. Hy vọng những thông tin trong bài viết sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về ngày Tết Đoan Ngọ, từ đó có cách chuẩn bị mâm cúng phù hợp, mang lại nhiều may mắn và sức khỏe cho gia đình. Dù là mâm cúng chay hay mặn, thì Tết Đoan Ngọ vẫn là ngày lễ truyền thống để con người thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên, thần linh và cầu mong những điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
