Tục cúng cô hồn từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt, đặc biệt là vào tháng 7 Âm lịch. Tuy nhiên, đằng sau hành động tưởng chừng như đơn giản này là một lịch sử lâu đời cùng những quan niệm sâu sắc về lòng từ bi và sự cứu rỗi. Hiểu đúng về nguồn gốc tục cúng cô hồn không chỉ giúp chúng ta tránh nhầm lẫn với lễ Vu Lan mà còn giúp việc thực hiện nghi lễ này trở nên đúng đắn và ý nghĩa hơn.
Bài viết này sẽ giải mã chi tiết về tục cúng cô hồn, từ điển tích “Phóng diệm khẩu” nổi tiếng cho đến những phong tục đặc biệt như cúng cháo loãng hay vẩy gạo muối, giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện nhất về tập quán văn hóa này.
Có thể bạn quan tâm: Tờ Sớ Cúng Tất Niên: Ý Nghĩa, Văn Khấn & Cách Chu Bị Chuẩn Xác
Nguồn gốc và ý nghĩa cốt lõi
Tục cúng cô hồn có nguồn gốc từ Trung Quốc và bắt nguồn từ câu chuyện về nhà sư A Nan (A Nan Ðà). Chuyện kể rằng, một tối nọ, sư A Nan đang ngồi trong tịnh thất thì bỗng thấy một con quỷ ngạ quỷ (diệm khẩu) với thân hình khô gầy, cổ dài, miệng phun lửa bước vào. Con quỷ đó báo rằng chỉ ba ngày nữa, A Nan sẽ chết và bị đầu thai làm quỷ đói giống như nó.
Quá hoảng sợ, A Nan cầu xin phương pháp giải thoát. Quỷ đói mách rằng: “Ngày mai ông phải thí cho bọn ngạ quỗi chúng tôi mỗi đứa một hộc thức ăn, và soạn lễ cúng dường Tam Bảo thì ông sẽ được tăng thọ, còn tôi sẽ được sinh về cõi trên”. Nghe theo, A Nan bạch lại với Đức Phật và được传授 bài chú “Cứu bạt diệm khẩu ngạ quỷ Ðà La Ni”. Khi trì tụng và cúng dường, A Nan không chỉ thoát chết mà còn giúp con quỷ kia được giải thoát.
Từ điển tích này, tục “Phóng diệm khẩu” (thả quỷ miệng lửa) ra đời, được người dân hiểu rộng ra thành cúng cô hồn – bố thí cho những vong hồn đói khát, không có người thân cúng bái.
Có thể bạn quan tâm: Các Mâm Cỗ Cúng Đầy Đủ Cho Ngày Rằm, Mùng Một Theo Phong Tục Việt
Sự khác biệt giữa Vu Lan và cúng Cô hồn
Rất nhiều người nhầm lẫn rằng Vu Lan và cúng cô hồn là một. Thực tế, đây là hai lễ lớn khác nhau trong tháng 7 Âm lịch, xuất phát từ hai điển tích riêng biệt nhưng đều mang ý nghĩa nhân văn cao cả.
Lễ Vu Lan – Mùa báo hiếu công ơn cha mẹ
Lễ Vu Lan (Vu Lan bồn) là ngày lễ báo hiếu, gắn liền với tích Mục Kiền Liên. Tôn giả Mục Kiền Liên dùng thiên nhãn thấy mẹ mình là bà Thanh Đề bị đày làm quỷ đói vì nghiệp ác kiếp trước. Thương mẹ, ông mang cơm xuống địa ngục nhưng thức ăn hóa thành lửa đỏ. Đức Phật dạy rằng chỉ có thể cứu mẹ bằng cách nhờ hợp lực của chư tăng. Ngày Rằm tháng 7, Mục Kiền Liên dâng cúng phẩm vật đã cứu được mẹ và giải thoát các vong hồn khác.
Vu Lan mang ý nghĩa tri ân, báo hiếu cha mẹ và các đấng sinh thành. Trong ngày này, người còn cha mẹ sẽ cài hoa hồng đỏ, người đã mất cha mẹ sẽ cài hoa hồng trắng lên áo như một lời nhắc nhở về công ơn trời bể.
Lễ Xá tội vong nhân – Cúng cô hồn
Trong khi đó, lễ Xá tội vong nhân (cúng cô hồn) lại đề cao sự ban phước cho các cô hồn lang thang, chưa được siêu thoát. Dân gian tin rằng tháng 7 là thời gian “cửa ngục mở ra”, các vong nhân được về dương gian. Cúng cô hồn là hành động bố thí từ bi, giúp các vong hồn đói rét có chút cơm ăn áo mặc.
Dù khác nhau về nguồn tích, cả hai lễ đều đề cao lòng từ bi và việc làm phúc bố thí.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Gợi Ý Địa Điểm Tổ Chức Sinh Nhật Ấm Cúng Tại Quận Bắc Từ Liêm
Các món đồ cúng cô hồn truyền thống
Mâm cúng cô hồn thường được bày biện trước cửa nhà, chùa, đình vào các ngày mùng 2, 16 Âm lịch hoặc đặc biệt là ngày Rằm tháng 7. Các món đồ cúng cơ bản bao gồm:
- Hương, hoa, đèn, gạo, muối, nước lã: Những vật phẩm cơ bản trong hầu hết các mâm cúng tâm linh.
- Đồ ăn chay: Nếu cúng tại gia đình có truyền thống Phật giáo hoặc ở chùa.
- Kẹo, bánh, khoai, oản khảo, xôi nắm, chuối: Các món ăn ngọt, dễ tiêu hóa.
- Trầu cau, vàng mã: Vật phẩm không thể thiếu trong văn hóa cúng cúng người âm.
Đặc biệt, mâm cúng thường được đặt trên nia lớn hoặc mẹt, bày biện trang trọng.
Có thể bạn quan tâm: Tết Đoan Ngọ Cúng Chay Hay Mặn? Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa Sâu Xa Cần Biết
Độc đáo tục cúng cháo loãng
Một trong những món đặc biệt không thể thiếu trong mâm cúng cô hồn là cháo loãng. Tục này xuất phát từ niềm tin rằng có những linh hồn bị đày đọa phải mang một thực quản nhỏ hẹp, không thể nuốt được thức ăn thông thường. Cháo loãng chính là “thức ăn” dành riêng cho những linh hồn khốn khổ này.
Tại các đình, chùa, nghi lễ cúng cháo thường được tổ chức quy mô lớn hơn, có lập đàn tràng cầu siêu trước khi thí cháo. Cháo được đựng trong các bồ đài lá mít, cắm dọc hai bên vệ đường dẫn vào lễ đài. Người thực hiện nghi lễ còn vẩy cháo ra hai ven đường để những cô hồn già yếu, đi lại khó khăn vẫn có thể nhận được phần.
Ngoài ra, trong ngày cúng cô hồn, người ta còn hay thực hiện tục “vẩy gạo muối” hoặc “bắt cô hồn”, đặc biệt là ở trẻ em. Đây là hành động tung các gói kẹo, bánh, tiền lẻ để mọi người tranh nhau lấy, với ý nghĩa “của ít lòng nhiều”, chia sẻ may mắn.
Quan niệm và cách nhìn đúng đắn
Dù là hành động mang tính nhân văn, nhưng tục cúng cô hồn cũng có hai khía cạnh cần nhìn nhận thấu đáo. Một mặt, đó là lòng từ bi, bố thí cho chúng sinh đói khát. Mặt khác, theo quan điểm của một số người, đây cũng là cách để “hối lộ” các oan hồn, mong chúng không quấy phá gia đình.
Tuy nhiên, tựu chung lại, ý nghĩa cốt lõi của tục cúng cô hồn vẫn là sự chia sẻ và lòng trắc ẩn. Nó nhắc nhở chúng ta về sự vô thường của cuộc sống và sự bình đẳng giữa các cõi giới. Dù bạn tin theo tôn giáo nào hay chỉ đơn thuần theo tín ngưỡng dân gian, việc cúng cô hồn cũng là một cách để rèn luyện tâm hướng thiện.
Hiểu rõ nguồn gốc và ý nghĩa thực sự của tục cúng cô hồn giúp chúng ta thực hiện nghi lễ này một cách trọn vẹn hơn, không bị nhầm lẫn hay cực đoan. Đây là một nét đẹp văn hóa tâm linh, thể hiện tinh thần “tương thân tương ái” của dân tộc, không chỉ dành cho người đã khuất mà còn là bài học về lòng biết ơn và sự sẻ chia cho người còn sống. Để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, đời sống thú vị khác, bạn đọc có thể truy cập chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
