Lễ cúng tất niên, một nghi thức truyền thống không thể thiếu trong văn hóa người Việt, diễn ra vào những ngày cuối năm để tiễn biệt năm cũ và chào đón năm mới. Đây không chỉ là dịp để các thành viên trong gia đình sum vầy mà còn là cách thể hiện lòng thành, biết ơn đối với tổ tiên và thần linh. Tuy nhiên, để chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, đầy đủ ý nghĩa không phải là điều dễ dàng, nhất là với những người lần đầu tiên đảm nhận trọng trách này. Bài viết sau sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, từ A đến Z, giúp bạn có thể chuẩn bị mọi thứ một cách chu đáo nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Gà Trống Hay Mái: Đâu Là Lựa Chọn Đúng Phong Tục?
Các bước chuẩn bị mâm cúng tất niên tươm tất
Việc chuẩn bị mâm cúng tất niên cần được thực hiện một cách có trình tự để đảm bảo không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào. Dưới đây là quy trình chi tiết bạn có thể tham khảo:
- Chọn ngày và giờ đẹp: Lễ cúng thường được tiến hành vào ngày 30 tháng Chạp (nếu năm đủ) hoặc 29 tháng Chạp (nếu năm thiếu). Tuy nhiên, hiện nay nhiều gia đình linh hoạt chọn ngày đẹp gần Tết để thuận tiện cho việc chuẩn bị và sum họp.
- Lên danh sách lễ vật: Tùy vào điều kiện và phong tục từng vùng miền, mâm cỗ có thể khác nhau, nhưng phải đảm bảo các món ăn truyền thống.
- Chuẩn bị bài văn khấn: In hoặc chép sẵn bài văn khấn phù hợp (trong nhà, ngoài trời, hoặc tại cơ quan) để đọc khi làm lễ.
- Sắp xếp không gian: Dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ sạch sẽ, tươm tất trước khi đặt mâm cúng.
- Thực hiện nghi lễ: Đúng giờ đã chọn, gia chủ thắp hương, đọc văn khấn và khấn lễ.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Công Ty Cần Những Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Và Đầy Đủ Nhất
Ý nghĩa đặc biệt của lễ cúng tất niên cuối năm
Lễ cúng tất niên không chỉ là một nghi thức đơn thuần mà còn mang ý nghĩa văn hóa và tinh thần sâu sắc. Đây là khoảnh khắc để mỗi người nhìn lại một năm đã qua, những thành tựu đã đạt được và cả những điều còn dang dở.
Buổi lễ là dịp để cả gia đình quây quần bên nhau, cùng nhau chia sẻ, trò chuyện và thắt chặt tình cảm sau một năm bận rộn. Đây cũng là lúc để con cháu thể hiện lòng biết ơn, sự thành kính đối với công lao của tổ tiên, thần linh đã phù hộ cho gia đình một năm bình an, thịnh vượng. Vì vậy, chuẩn bị mâm cúng tất niên chu đáo chính là cách thể hiện sự trân trọng của thế hệ sau đối với truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Có thể bạn quan tâm: Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Dân Đông Nam Á: Nguồn Cội, Bản Sắc Và Giá Trị Văn Hóa
Các giờ đẹp để cúng tất niên năm 2026
Theo quan niệm dân gian, việc chọn giờ đẹp để cúng tất niên sẽ giúp công việc được hanh thông, gia đình gặp nhiều may mắn trong năm mới. Dưới đây là một số khung giờ đẹp để bạn tham khảo cho năm 2026 (Bính Thân):
- Ngày 30 tháng Chạp (nếu năm đủ): Các giờ như Tý (23h-1h), Dần (3h-5h), Thìn (7h-9h), Ngọ (11h-13h), Mùi (13h-15h), Dậu (17h-19h) được cho là phù hợp.
- Ngày 29 tháng Chạp (nếu năm thiếu): Các giờ như Sửu (1h-3h), Thìn (7h-9h), Tị (9h-11h), Mùi (13h-15h), Tuất (19h-21h) là lựa chọn lý tưởng.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ. Bạn có thể cúng vào bất kỳ thời điểm nào thuận tiện nhất cho gia đình, miễn là mọi thứ được chuẩn bị một cách chỉn chu và thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tạ Ơn Trời Đất: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Cách Chu Bị Đầy Đủ
Cách đặt gà cúng tất niên đúng phong tục
Gà luộc là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng tất niên của người Việt. Cách đặt gà trên mâm cúng cũng tuân theo những quy tắc nhất định để thể hiện sự tôn nghiêm.
Gà sau khi luộc nên được đặt trên một chiếc đĩa lớn,端正 (ngay ngắn). Mỏ gà thường được ngậm một bông hoa hồng đỏ, lòng gà để ở dưới bụng. Điều quan trọng nhất là đầu gà phải hướng ra đường lớn, ngụ ý đón quan Hành khiển cai quản năm mới đi qua. Nếu đặt gà trên bàn thờ, đầu gà nên hướng vào bát hương với tư thế “con gà biết kêu, biết gáy, đang chầu”, nghĩa là há miệng, chân quỳ, cánh duỗi ra. Cách đặt này không chỉ giúp mâm cỗ đẹp mà còn mang ý nghĩa gọi ánh sáng mặt trời vào nhà.
Mâm cúng tất niên cần có những gì?
Mâm cúng tất niên thường được chuẩn bị thịnh soạn hơn ngày thường, tuy nhiên, lễ vật có thể thay đổi tùy theo đặc điểm văn hóa của từng vùng miền.
- Miền Bắc: Thường chuẩn bị các món như canh giò hầm măng, miến xào lòng gà, xôi, bánh chưng, giò, nem,…
- Miền Trung và Miền Nam: Mâm cúng thường có bánh chưng, bánh tét, giò lụa, giò xào, nem,…
Bên cạnh các món ăn, mâm cúng còn cần có hoa quả, trà, rượu, vàng mã, và đặc biệt là bài văn khấn. Gia chủ sẽ thắp hương, đọc bài khấn và sau khi hương tàn thì cả gia đình sẽ cùng nhau dùng bữa cơm sum vầy.
Bài cúng tất niên ngoài trời tham khảo
Đối với những gia đình có không gian rộng, có thể làm lễ cúng tất niên ngoài trời để cảm tạ đất trời. Dưới đây là bài cúng ngoài trời bạn có thể tham khảo:
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Kính lạy: Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần.
Ngài Kim niên đương cai Thái tuế chí đức tôn Thần.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các Ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Hôm nay là ngày …… tháng Chạp năm ……….
Tín chủ chúng con là: …………………………………………………………………
Ngụ tại: ………………………………………………………………………………….
Trước Án tọa kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Nay là ngày…. Tết, chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh cụ soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa, Tôn Thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư Linh.
Theo như thường lệ Tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị Tôn Thần, Liệt vị Gia tiên, bản xứ tiền hậu Chủ hương linh, giáng lâm án tọa, phù thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia, lớn bé trẻ già, bình an thịnh vượng. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám…
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Văn khấn tất niên cuối năm trong nhà
Đây là nghi thức quan trọng nhất, được thực hiện tại bàn thờ gia tiên. Dưới đây là hai mẫu văn khấn phổ biến bạn có thể tham khảo:
Dựa trên “Văn khấn cổ truyền Việt Nam”
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.
Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ ……………..
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm …………………. (Âm lịch).
Tín chủ (chúng) con là: …………..Tuổi:………..………
Ngụ tại: …………
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh.
Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án tọa, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khỏe, gia đình hòa thuận.
Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.
Phục duy cẩn cáo!
Dựa trên “Văn khấn Nôm truyền thống”
Nam mô A di Đà Phật
Nam mô A di Đà Phật
Nam mô A di Đà Phật
Kính lạy:
– Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Ngài Kim niên đương cai Thái tuế Chí đức Tôn thần.
– Ngài bản cảnh Hoàng Thành chư vị Đại vương.
– Các ngài Ngũ Phương, Ngũ thổ long mạch Tài thần. Bản gia Táo quân cùng tất cả các vị thần linh cai quản ở trong xứ này.
– Chư gia Cao Tằng tổ khảo tỷ tiên linh nội ngoại.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm……………………… tín chủ chúng con là:……………….
Ngụ tại:…………… (địa chỉ nơi ở)
Trước án tọa kính cẩn thưa trình:
Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới. Nay là ngày 30 Tết, chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh vật phẩm hương hoa, cơm canh cụ soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên địa Tôn thần, phụng hiến tổ tiên, truy niệm chư linh. Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị Tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chủ hương linh giáng lâm án tọa, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng.
Dãi tấm lòng thành cúi xin chứng giám.
Văn khấn tất niên tại cơ quan, công ty
Ngoài gia đình, nhiều công ty, doanh nghiệp cũng tổ chức lễ cúng tất niên để cảm tạ thần linh và cầu mong một năm mới kinh doanh thuận lợi. Bài cúng tại cơ quan có nội dung như sau:
Nam Mô A Di Đà Phật
Nam Mô A Di Đà Phật
Nam Mô A Di Đà Phật
Nam mô Đại từ đại bi Quán thế âm Bồ tát
Nam mô Đại từ đại bi Quán thế âm Bồ tát
Nam mô Đại từ đại bi Quán thế âm Bồ tát
Tín chủ con tên là… tại…
Hôm nay ngày… tháng chạp năm… Âm lịch
Tín chủ con đại diện cho công ty… xin được thành tâm sửa biện hương hoa, chuẩn bị đèn nến, hoa trà dâng lên trước án. Qua năm… , chúng con xin được dâng lễ tạ ơn trên đã phù hộ độ trì cho công việc làm ăn của chúng con luôn được suôn sẻ, phát đạt, mọi sự bình an, may mắn. Một năm qua đi chúng con có gì thiếu sót, trần gian mắt thịt không rõ xin được các vị thần linh lượng thứ bỏ qua cho.
Nay con xin được đọc bài cúng Tất niên công ty cuối năm… để thành tâm kính lạy mời các ngài Hoàng Thiên, Hậu Thổ chư vi Tôn Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức Tôn Thần, ngài Bản gia Thổ địa Long Mạch Tôn Thần, ngài tiền hậu Địa chủ Tài Thần, ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân và các Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Kính lạy các ngài nghe thấu tâm can, chứng giám lòng thành, đáp lễ lời mời, thụ hưởng lễ vật và phù hộ độ trì cho toàn công ty chúng con luôn được bình an, toàn gia an lạc, việc làm ăn luôn được suôn sẻ, hanh thông.
Chúng con lễ bạc lòng thành, trước xin kính lễ tạ ơn, sau cúi xin các vị Chư Thần luôn chứng giám, độ trị phù hộ cho toàn công ty chúng con một năm mới an lành, phát lộc.
A Di Đà Phật!
A Di Đà Phật!
A Di Đà Phật!
Các lưu ý cần biết khi cúng tất niên
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ và trang nghiêm, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Chuẩn bị chu đáo: Dù cúng không cần quá cầu kỳ, nhưng cũng không thể sơ sài. Hãy chuẩn bị mâm cỗ với đầy đủ các món truyền thống, bày biện gọn gàng, sạch sẽ.
- Thành kính trang nghiêm: Cần dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ sạch sẽ trước khi làm lễ. Gia chủ nên mặc trang phục lịch sự, nghiêm trang khi đọc văn khấn.
- Gia đình sum vầy: Đây là bữa cơm gia đình, nên có đủ các thành viên để không khí ấm cúng, trọn vẹn.
- Tránh cãi vã: Tất niên là thời điểm thiêng liêng, vì vậy cần tránh những tranh cãi, to tiếng. Hãy giữ không khí vui vẻ, nói những điều tốt lành cho năm mới.
Giải đáp các thắc mắc có liên quan
Nên cúng tất niên ngoài trời hay trong nhà?
Theo các chuyên gia văn hóa, lễ cúng tất niên thường được diễn ra trên bàn thờ tổ tiên, thần linh trong nhà. Tuy nhiên, việc cúng ngoài trời cũng không bắt buộc, miễn sao thành tâm và chuẩn bị tươm tất.
Ai là người đọc bài văn khấn tất niên cuối năm?
Người đọc văn khấn nên là gia chủ của nhà, có thể là vợ hoặc chồng. Người làm lễ cần ăn mặc trang nghiêm, lịch sự và thành tâm khi tiến hành nghi thức.
Cúng tất niên bao nhiêu chén chè là đúng?
Số lượng chén chè dâng cúng là tùy tâm, không bắt buộc. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, bạn có thể tham khảo:
- 1 chén: Âm dương, Thiên Địa hòa hợp.
- 3 chén: Dùng để đưa ông Táo về nhà.
- 4 chén: Tượng trưng cho người đã khuất ở bốn phương.
- 5 chén: Ban ngũ phúc sinh khí, thờ thần Đất Đai.
- 6 chén: Mang ý nghĩa lục hòa.
Tổng kết
Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về lễ cúng tất niên và có thể chuẩn bị một mâm cúng thật tươm tất, ý nghĩa. Đây không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn là khoảnh khắc để các thành viên trong gia đình quây quần, sum họp trước thềm năm mới.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức đời sống, văn hóa và mẹo vặt gia đình hữu ích, hãy thường xuyên truy cập chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình có một năm mới an khang, thịnh vượng và tràn ngập niềm vui
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
