Phong tục cúng tất niên và cúng giao thừa là những nghi lễ truyền thống sâu sắc, mang ý nghĩa tâm linh lớn lao trong văn hóa người Việt. Đây không chỉ là dịp để tỏ lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn là khoảnh khắc thiêng liêng để tiễn năm cũ, đón chào năm mới với nhiều hy vọng và bình an. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ ý nghĩa cũng như cách chuẩn bị mâm cúng cho đúng. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện về nghi lễ cúng tất niên và cúng giao thừa, giúp bạn đọc có cái nhìn cận cảnh và thực hiện trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Tất Niên Cuối Năm Cho Mọi Gia Đình
Có thể bạn quan tâm: Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Dân Đông Nam Á: Nguồn Cội, Bản Sắc Và Giá Trị Văn Hóa
Những điều cần biết về nghi lễ cúng tất niên
Cúng tất niên, còn gọi là cúng năm cũ, là một phong tục đẹp được tổ chức vào ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp nếu năm thiếu). Đây là lúc gia đình sum họp, cảm tạ những điều đã qua và cầu mong một năm mới thuận lợi.
Ý nghĩa tâm linh của lễ cúng tất niên
Lễ cúng tất niên không đơn thuần là một nghi thức mang tính chất tôn giáo mà còn là sự giao thoa giữa con người và thế giới tâm linh. Gia chủ chuẩn bị mâm cơm cúng để tạ ơn các vị thần linh cai quản địa bàn, thổ địa, thần tài, và đặc biệt là tổ tiên đã phù hộ cho gia đình một năm qua được bình an, mạnh khỏe. Qua đó, mọi người trong gia đình thể hiện lòng biết ơn, tưởng nhớ công lao của ông bà tổ tiên.
Ngoài ra, đây còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, nhìn lại một năm đã qua, bỏ qua những điều không may, chuẩn bị tinh thần đón Tết. Việc làm này giúp gắn kết tình cảm gia đình và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Mâm cúng tất niên gồm những gì?
Mâm cúng tất niên thường được chuẩn bị chu đáo, tươm tất. Tùy vào điều kiện từng gia đình nhưng thông thường sẽ có các lễ vật sau:
- Mâm cúng gia tiên: Gồm bộ tam sên (thịt luộc, trứng luộc, tôm luộc), xôi, chè, gà luộc hoặc heo quay, hoa quả, trầu cau, vàng mã, rượu, trà, nước lọc.
- Mâm cúng thần linh, thổ địa: Gồm gà luộc, xôi, hoa quả, trầu cau, vàng mã, rượu, trà, nước.
- Mâm cúng cô hồn (nếu có): Gồm cháo, cơm, muối, gạo, tiền vàng, quần áo giấy.
Lưu ý, tùy vào từng vùng miền mà lễ vật có thể thay đổi cho phù hợp. Quan trọng nhất vẫn là lòng thành tâm của người cúng.
Văn khấn cúng tất niên chi tiết
Dưới đây là bài văn khấn cúng tất niên theo văn khấn truyền thống, bạn có thể tham khảo và sửa đổi cho phù hợp với gia đình mình.
Nam mô A Di Đà Phật. Nam mô Đương Lai Hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Nam Mô Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát Đồng thùy chứng minh công đức.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm… (năm cũ). Tại nước Việt Nam thuộc Thôn….. Xã……Huyện….Tỉnh…… Gia chủ của chúng con là : … (họ tên gia chủ), Pháp danh: … (nếu có) cùng toàn gia nam nữ, tử tôn hôn tế nội ngoại đại tiểu đẳng. Cẩn dĩ hương hoa đăng trà quả phẩm chi nghi. Cung đối Án tiền hiến lễ Tất Niên phần hương nhất tâm phụng thỉnh:
Nam mô nhất tâm phụng thỉnh:
Thượng, Trung, Hạ Phân Tam Giới Âm Dương Liệt Vị Tôn Thần. Thánh Minh Oai Sung Tước Lộc Đô Nguyên Soái Kiêm Tri Lưỡng Lộ, Thượng Hộ Quốc Công, Lưỡng Chiếu Tứ Châu Yểu Hạ Đô Đại Thành Hoàng Đại Vương Từ Hạ.
Đồng Phụng Thỉnh:
Đương Sơn Bổn Xứ Thổ Địa Phước Đức Chánh Thần.
Thừa Thiên Hiệu Pháp Khai Hoàng Hậu Thổ Nguyên Quân. Đương Cảnh Thành Hoàng Đại Vương. Bổn Xứ Thổ Địa Chánh Thần. Đông Trù Tây Mạng Táo Phủ Thần Quân. Ngũ Phương Ngũ Thổ Trú Trạch Tôn Thần Tiền Khai Canh Hậu Khai Khẩn Chi Thần. Thập Bát Long Trạch Liệt Vị Tướng Quân. Thổ Điạ Phước Đức Tài Thần. Gia Đường Hương Hỏa Liệt Vị Oai Linh. Ngũ Phương Chủ Ngung Cổ Tịch Chi Thần.
Đồng thùy quang giáng Án tiền chứng minh công đức:
Nay khấn nguyện: Đông tàn năm hết, ngày kiệt tháng cùng, tuế trừ cáo tế, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới. Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, trà quả phẩm vật chi nghi, cung đối án tiền, hiến lễ Tất niên, dâng cúng Đẳng vị Tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm tiên linh liệt vị.
Cúi xin chư vị Tôn thần, liệt vị gia tiên, Bổn xứ tiền hậu chư vị hương linh lai phó án tiền, phủ thùy minh chứng, gia hộ cho toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, vạn sự cát tường, tật bịnh tiêu trừ, chư tai tiêu diệt, gia đình hưng thịnh, xứ xứ yên vui, Pháp giới chúng sinh, đồng triêm lợi lạc.
Ngưỡng nguyện Chư tôn thần thùy từ doãn nạp. Nay cẩn cáo.
Nam mô a di Đà Phật (3 lần) (lạy ba lạy, đứng dậy xá ba xá)
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Gà Trống Hay Mái: Đâu Là Lựa Chọn Đúng Phong Tục?
Nghi lễ cúng giao thừa và những điều cần lưu ý
Cúng giao thừa là nghi lễ quan trọng không kém, diễn ra vào khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây là lúc các vị thần Hành Khiển của năm cũ bàn giao công việc cho thần của năm mới.
Ý nghĩa của việc cúng giao thừa
Theo quan niệm dân gian, vào thời khắc giao thừa, các vị thần linh sẽ di chuyển, thay đổi cai quản. Do đó, gia chủ cần làm mâm cúng để tiễn vị thần cũ và đón vị thần mới. Lễ cúng giao thừa thường được chia làm hai nơi: cúng trong nhà (gọi là lễ trừ tịch) và cúng ngoài trời (đón thần Hành Khiển).
Mâm cúng ngoài trời thường được chuẩn bị chu đáo hơn với hy vọng thần linh sẽ ban phước, lộc cho gia đình trong năm mới. Đây cũng là lúc con người thể hiện sự tôn kính đối với các thế lực siêu nhiên, cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.
Chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Mâm cúng giao thừa thường được sắp xếp tươm tất, bao gồm:
- Mâm cúng ngoài trời (đón thần): Gà luộc (đực hoặc mái tùy phong tục), xôi, chè, hoa quả, trầu cau, vàng mã, rượu, trà, nước lọc, đèn nến. Đặc biệt, có thể có thêm bánh chưng, nem rán, giò lụa…
- Mâm cúng trong nhà (gia tiên): Gồm mâm cơm cúng gia tiên, hoa quả, vàng mã, trà, nước.
Lễ cúng giao thừa cần được tiến hành đúng giờ, thường là vào khoảng 12 giờ đêm (giờ Tý) ngày mùng 1 Tết.
Văn khấn cúng giao thừa chi tiết
Nam mô A Di Đà Phật. Nam mô Đương Lai Hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Nam Mô Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát Đồng thùy chứng minh công đức.
Nay là giờ phút Giao thừa thiêng liêng đón năm… đã đến. Tại nước Việt Nam thuộc Thôn….. Xã……Huyện….Tỉnh…… Gia chủ của chúng con là : … (họ tên gia chủ), Pháp danh: … (nếu có) cùng toàn gia nam nữ, tử tôn hôn tế nội ngoại đại tiểu đẳng. Cẩn dĩ hương hoa, trà quả, phẩm vật chi nghi, dâng cúng Đẳng vị Tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm tiên linh liệt vị. Cung đối Án tiền hiến lễ Minh Niên phần hương nhất tâm phụng thỉnh:
Nam mô nhất tâm phụng thỉnh:
Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị tôn Thần
Ngài Cựu Niên Đương Cai Hành Khiển Ngài Đương Niên Thiên Quan Tấn Vương Hành Khiển, Thiên Hao chi Thần, Nhân Tào Phán quan.
Đồng Phụng Thỉnh:
Đương Sơn Bổn Xứ Thổ Địa Phước Đức Chánh Thần.
Thừa Thiên Hiệu Pháp Khai Hoàng Hậu Thổ Nguyên Quân. Đương Cảnh Thành Hoàng Đại Vương. Bổn Xứ Thổ Địa Chánh Thần. Đông Trù Tây Mạng Táo Phủ Thần Quân. Ngũ Phương Ngũ Thổ Trú Trạch Tôn Thần Thổ Điạ Phước Đức Tài Thần. Đồng thùy quang giáng Án tiền chứng minh công đức:
Nay khấn nguyện: Cung chúc Tân Xuân. đón mừng năm mới, Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. lưu phúc lưu ân, hiếu sanh tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, chúng con thành tâm, sắm sửa phẩm vật, hiến lễ cúng dường liệt vị Tôn Thần, dâng nén tâm hương, ngưỡng thỉnh liệt vị Tôn thần, đồng giáng lai lâm chứng kỳ lễ vật.
Chúng con cầu nguyện:
Thế giới hoà bình, Quốc gia hưng thịnh, Xuân đa cát khánh, Hạ bảo bình an, Thu免 tai ương, Đông nghinh bách phúc.
Chúng con lại nguyện: Minh niên khương thái, trú dạ cát tường, mọi duyên thuận lợi, mọi việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc.
Gia nội tăng tứ trinh tường chi phúc thọ. Phù hộ độ trì cho tín chủ chúng con nhân khang vật thịnh, bốn mùa hưởng chữ an vui, tâm thiết thái bình thịnh vượng.
Gia trung khang thái, tài như xuyên chí, lộc tự vân lai, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc như sở nguyện.
Nam tử thanh cao, nữ nhi đoan chính, học hành tinh tiến, thương mại hanh thông, sở nguyện tòng tâm, sở cầu toại ý,
Thượng chúc:
Phật nhật tăng huy, Pháp luân thường chuyển, phong điều vũ thuận, quốc thái dân an. Cánh nguyện canh tân xã hội, xứ xứ thường an thường thịnh, thế thế thuần phong mỹ tục vãn hồi, đạo đức cương duy, tăng long phúc thọ.
Âm siêu, dương khánh, hải yến hà thanh, pháp giới chúng sinh, tề thành Phật đạo. Ngưỡng kỳ Chư Phật chứng minh, Liệt vị Tôn Thần thuỳ từ chiếu giám. Phục duy cẩn cáo!
Nam mô a di Đà Phật (3 lần) (lạy ba lạy, đứng dậy xá ba xá)
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tất Niên Công Ty Cần Những Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Và Đầy Đủ Nhất
Những lưu ý quan trọng khi thực hiện nghi lễ
Để nghi lễ cúng tất niên và cúng giao thừa được trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Cúng tất niên thường được làm vào chiều 30 Tết. Cúng giao thừa được làm vào lúc 12 giờ đêm ngày 30 Tết (giờ Tý). Tuy nhiên, nhiều gia đình có thể cúng rước giao thừa vào sáng mùng 1 Tết.
- Chuẩn bị tinh thần: Khi cúng, gia chủ cần ăn mặc chỉnh tề, giữ tâm trạng thanh thản, thành tâm khấn vái. Tránh để trẻ con nô đùa, người lớn nói chuyện riêng trong lúc cúng.
- Sắp xếp mâm cúng: Mâm cúng ngoài trời thường được đặt ở khoảng sân sạch sẽ, cao ráo. Mâm cúng gia tiên đặt ở bàn thờ gia tiên.
- Hóa vàng: Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ hóa vàng mã. Nên hóa vàng ở nơi an toàn, tránh gây cháy nổ. Tro vàng sau khi đốt nên cất giữ cẩn thận hoặc rải ở nơi sạch sẽ.
Việc chuẩn bị một mâm cúng tươm tất và đọc văn khấn đúng cách không chỉ thể hiện lòng thành mà còn mang lại sự an tâm, tin tưởng vào một năm mới an lành, thịnh vượng. Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn và gia đình có một mùa Tết trọn vẹn.
Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về văn hóa, phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
