Giao thừa là thời điểm thiêng liêng, chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mang ý nghĩa quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt. Đây không chỉ là khoảnh khắc để gia đình quây quần mà còn là lúc để tạ ơn trời Phật, tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, thịnh vượng. Việc chuẩn bị mâm cúng đêm giao thừa cần được tiến hành chu đáo, thành tâm để tiễn đưa thần cũ, đón rước thần mới cũng như tưởng nhớ các bậc tiên tổ. Hiểu được điều này, bài viết dưới đây sẽ cung cấp một cẩm nang toàn diện về lễ cúng trong nhà đêm giao thừa, từ ý nghĩa tục lệ đến chi tiết lễ vật và bài văn khấn chuẩn xác nhất.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Tiểu Tường: Cẩm Nang Toàn Tập Về Nghi Thức, Ý Nghĩa Và Văn Khấn
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Lễ Cúng Sang Cát: Ý Nghĩa, Quy Trình Và Bài Văn Khấn Chuẩn Nhất
Ý nghĩa thiêng liêng của tục cúng giao thừa
Theo quan niệm dân gian, mỗi năm có một vị thần Hành Khiển (hay còn gọi là Thái Tuế) coi việc nhân gian. Vào thời khắc giao thừa, vị thần cũ sẽ bàn giao công việc cho vị thần mới. Do đó, tục cúng giao thừa ra đời với mục đích “tống cựu nghênh tân” – tiễn đưa vị thần cũ và đón rước vị thần mới. Lễ cúng này thường được chia làm hai phần: cúng ngoài trời (đón thần) và cúng trong nhà (tạ ơn tổ tiên, thần linh thổ địa). Mâm cúng không cần quá xa hoa nhưng phải thể hiện được tấm lòng thành kính của gia chủ.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Tiếng Anh Là Gì? Cẩm Nang Từ Vựng & Ví Dụ Thực Tế
Các vị Hành Khiển và Phán Quan luân phiên năm mới
Trong tục lệ cúng giao thừa, việc biết rõ danh tánh của vị Hành Khiển năm đó là rất quan trọng. Dưới đây là danh sách 12 vị Hành Khiển và Phán Quan theo chu kỳ 12 năm (tý, sửu, dần, mão, thìn, tỵ, ngọ, mùi, thân, dậu, tuất, hợi) để bạn tham khảo:
- Năm Tý: Chu Vương Hành khiển, Thiên Ôn hành bình chi thần, Lý Tào phán quan.
- Năm Sửu: Triệu Vương Hành khiển, Tam thập lục phương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan.
- Năm Dần: Ngụy Vương Hành khiển, Mộc Tinh chi thần, Tiêu Tào phán quan.
- Năm Mão: Trịnh Vương Hành khiển, Thạch Tinh chi thần, Liễu Tào phán quan.
- Năm Thìn: Sở Vương Hành khiển, Hỏa Tinh chi thần, Biểu Tào phán quan.
- Năm Tị: Ngô Vương Hành khiển, Thiên Hải chi thần, Hứa Tào phán quan.
- Năm Ngọ: Tần Vương Hành khiển, Thiên Hao chi thần, Nhân Tào phán quan.
- Năm Mùi: Tống Vương Hành khiển, Ngũ Đạo chi thần, Lâm Tào phán quan.
- Năm Thân: Tề Vương Hành khiển, Ngũ Miếu chi thần, Tống tào phán quan.
- Năm Dậu: Lỗ Vương Hành khiển, Ngũ Nhạc chi thần, Cựu Tào phản quan.
- Năm Tuất: Việt Vương Hành khiển, Thiên Bá chi thần, Thành Tào phán quan.
- Năm Hợi: Lưu Vương Hành khiển, Ngũ Ôn chi thần, Nguyễn Tào phản quan.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Tìm Hiểu Về Lễ Cúng Thủy Thần: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Nghi Thức Truyền Thống
Lễ cúng ngoài trời: Đón thần mới, tiễn thần cũ
Lễ cúng ngoài trời là bắt buộc để chào đón vị thần mới của năm. Mâm cúng thường được bày biện trang trọng ngay trước cửa chính hoặc ở sân vườn. Gia chủ cần chọn giờ đẹp (thường là khoảng 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng) để làm lễ. Theo các chuyên gia văn hóa, lễ vật cúng ngoài trời không cần quá cầu kỳ nhưng phải tươm tất, bao gồm: một con gà trống luộc nguyên con (thể hiện sự đủ đầy), bánh chưng/xôi, hoa quả tươi, trầu cau, vàng mã, hương đèn, và đặc biệt là bài vị của vị Hành Khiển năm đó. Điều này giúp gia chủ cầu mong một năm mới bình an, làm ăn tấn tới.
Lễ cúng trong nhà: Tạ ơn tổ tiên, thần linh
Bên cạnh lễ cúng ngoài trời, lễ cúng trong nhà cũng có vai trò quan trọng không kém. Đây là lúc gia đình sum họp, dâng hương tạ ơn tổ tiên, các thần linh cai quản trong nhà như Táo quân, Long mạch, và các vị thần thổ địa. Mâm cúng trong nhà thường được bày biện ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần tài. Lễ vật có thể đơn giản hơn so với cúng ngoài trời, chủ yếu là các món ăn quen thuộc trong ngày Tết như bánh chưng, giò lụa, nem rán, canh măng, xôi gấc,… cùng với bình hoa tươi, chén nước trong. Quan trọng nhất vẫn là lòng thành tâm của người cúng.
Bài văn khấn cúng giao thừa ngoài trời chuẩn nhất
Để giúp gia chủ chuẩn bị chu đáo, dưới đây là bài văn khấn cúng giao thừa ngoài trời được nhiều người sử dụng. Khi thắp hương, gia chủ nên đọc bài văn khấn này với giọng rõ ràng, thành tâm để cầu xin các vị thần linh chứng giám cho một năm mới an lành.
Bài văn khấn:
Na mô A Di Đà Phật!
Na mô A Di Đà Phật!
Na mô A Di Đà Phật!
Kính lạy:
– Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật
– Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
– Ngài Cựu niên Đường cai Hành khiển.
– Đương niên Thiên quan ………..(Các vị liệt kê ở trên, năm nào vị ấy) Năm…
– Các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm …..
Chúng con là: …..
Ngụ tại:…..
Phút thiêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khai thái; vạn tượng canh tân.
Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Thượng đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều để khuyết, lưu phúc lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tìa tiếp lộc.
Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án. Cúng dâng佛圣 dâng hiến Tôn thần, đốt nén tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
Ngài Cựu niên đương cai, Ngài Tân niên đuơng cai Thái tuế chí đức Tôn thần,
Ngài Bản cảnh Thành Hoàng Chư vị Đại Vương,
Ngài bản xứ thần linh Thổ địa, Phúc đức chính thần,
Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài thần,
Các bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này.
Cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Với thời được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng.
Giãi tấm lòng thành cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Bài văn khấn cúng giao thừa trong nhà chi tiết
Đối với lễ cúng trong nhà, bài văn khấn sẽ tập trung vào việc tạ ơn tổ tiên và các thần linh gia trung. Dưới đây là bài văn khấn cúng giao thừa trong nhà chuẩn xác để bạn tham khảo và thực hiện.
Bài văn khấn:
Na mô A Di Đà Phật!
Na mô A Di Đà Phật!
Na mô A Di Đà Phật!
Kính lạy:
– Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật
– Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần
– Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần
– Các cụ tổ tiên nội, ngoại chư vị tiên linh.
Nay phút giao thừa năm …. Chúng con là: ….
Ngụ tại: ….
Phút giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ tí đầu xuân, đón mừng nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dâng佛圣 dâng hiến tôn thần, dâng tiến cúng tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con xin kính mời:
Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương,
Ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa,
Phúc đức chính thần,
Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài thần,
Các ngài bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này.
Cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời các cụ tiên linh Cao Tằng Tổ khảo, Cao Tằng Tổ tỷ, Bá thác huynh đệ, Cô di tỷ muội, nội ngoại tộc chư vị hương linh cúi xin giáng về linh sàng hâm hưởng lễ vật.
Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này.
Nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tận xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện chi tín chủ: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường.
Thời thời được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng.
Giãi tấm lòng thành cúi xin chứng giám
Cẩn cáo.
Lời kết
Việc chuẩn bị lễ cúng trong nhà đêm giao thừa không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn là cách để mỗi người thể hiện lòng biết ơn và mong ước cho một năm mới tốt đẹp. Hy vọng rằng những thông tin và bài văn khấn trên đây đã giúp bạn có cái nhìn tổng quan và chuẩn bị chu đáo hơn cho dịp Tết Nguyên Đán sắp tới. Để tìm hiểu thêm về các phong tục tập quán cũng như kiến thức đời sống đa dạng, bạn có thể truy cập và tham khảo thêm các bài viết hay tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình có một mùa Tết an khang, thịnh vượng!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
