Đám tang là một giai đoạn đầy đau thương và bối rối đối với bất kỳ gia đình nào. Khi nỗi mất mát còn đang hiện hữu, các thành viên trong gia đình lại phải đối mặt với một khối lượng công việc và nghi lễ cần thực hiện sau đó. Trong đó, các lễ cúng sau đám tang giữ một vai trò vô cùng quan trọng, không chỉ là thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ đến người đã khuất mà còn là cách để cầu mong cho linh hồn họ được an nghỉ, siêu thoát. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ về trình tự, ý nghĩa cũng như cách chuẩn bị cho những nghi lễ này. Bài viết dưới đây sẽ hệ thống và giải thích chi tiết các lễ cúng cần thiết sau đám tang, giúp gia đình có thể chuẩn bị chu đáo và đúng phong tục tập truyền.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Cúng Giao Thừa: Lễ Vật Và Bài Văn Khấn Chi Tiết
Những nghi lễ cốt lõi cần thực hiện sau khi an táng
Theo truyền thống văn hóa của người Việt, quá trình tiễn đưa người đã khuất về nơi an nghỉ cuối cùng không kết thúc ngay sau khi hạ huyệt. Vẫn còn đó một chuỗi các nghi lễ quan trọng diễn ra sau đó, mỗi nghi lễ mang một ý nghĩa riêng, thể hiện sự quan tâm và lòng hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên.
Dưới đây là danh sách các lễ cúng cơ bản và cần thiết nhất mà gia đình cần thực hiện sau khi đám tang kết thúc:
- Lễ Cúng An Sàn và Thổ Thần Đất Đai: Đây là lễ cúng đầu tiên sau khi an táng, với mục đích rước vong linh người quá cố về nhà thờ cúng.
- Lễ Cúng 3 Ngày (Tam Chiêu): Hay còn gọi là lễ Mở Cửa Mả, diễn ra vào ngày thứ ba sau khi chôn cất.
- Lễ Cúng Cơm Hàng Ngày (Hiến Thực): Nghi lễ này được thực hiện đều đặn mỗi ngày cho đến khi hết 100 ngày.
- Lễ Cúng 49 Ngày (Chung Thất): Một trong những lễ cúng quan trọng nhất, đánh dấu một khoảng thời gian đặc biệt đối với linh hồn người đã khuất.
- Lễ Cúng 100 Ngày (Tốt Khốc): Hay còn gọi là Tuần Bách Nhật, là lúc để gia đình thể hiện sự thành kính và cũng là lúc “ngừng khóc”.
- Lễ Cúng Giỗ Đầu (Tiểu Tường): Lễ giỗ tròn một năm ngày mất.
- Lễ Cúng Giỗ 2 Năm (Đại Tường): Lễ giỗ đánh dấu sự kết thúc tang期 và tang quyến có thể xả tang.
Ngoài ra, trong quá trình để tang, gia đình cũng cần phải kiêng kỵ những điều nhất định để tránh mang lại điều không may. Những thông tin này sẽ được trình bày chi tiết ngay sau đây.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Tiểu Tường: Cẩm Nang Toàn Tập Về Nghi Thức, Ý Nghĩa Và Văn Khấn
Lễ Cúng An Sàn và Thổ Thần Đất Đai
Đây là hai lễ cúng được thực hiện gần như cùng lúc, ngay sau khi hoàn tất việc an táng. Ý nghĩa của chúng là để cáo báo với các thần linh và tổ tiên về việc đưa vong linh người thân về nhà.
Lễ Cúng An Sàn
Lễ Cúng An Sàn hay còn gọi là Lễ Rước Vong, là nghi lễ linh thiêng để đưa di ảnh, lư hương và bài vị của người quá cố từ nơi an táng về nhà thờ phụng.
Mâm cúng An Sàn cần chuẩn bị:
- 1 bình hoa (thường là hoa cúc).
- 1 dĩa trái cây ngũ quả.
- 1 mâm cơm cúng (có thể là cơm mặn hoặc chay).
- 1 cặp đèn cầy ly trung.
- 1 bộ giấy tiền vàng mã.
Lễ Cúng Thổ Thần Đất Đai
Sau khi rước vong linh về nhà, gia đình cần làm lễ cúng Thổ Thần để xin phép thần đất cho người quá cố được thờ cúng tại gia.
Mâm cúng Thổ Thần Đất Đai cần chuẩn bị:
- 5 dĩa xôi.
- 5 chén chè.
- 5 ly nước.
- 1 bình hoa.
- 1 dĩa trái cây.
- 1 bộ giấy tiền vàng mã cúng Thổ Thần – Đất Đai.
- 1 cặp đèn cầy ly nhỏ.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Tiếng Anh Là Gì? Cẩm Nang Từ Vựng & Ví Dụ Thực Tế
Lễ Cúng 3 Ngày (Tam Chiêu – Mở Cửa Mả)
Lễ cúng này được tổ chức vào ngày thứ ba sau khi người thân an táng. Dân gian quan niệm rằng, sau 3 ngày, hồn phách của người chết sẽ hồi tỉnh. Nếu không làm lễ Mở Cửa Mả, linh hồn sẽ không thể tỉnh táo để quay trở về nhà (nơi đặt bàn thờ vong). Đây là một nghi lễ không thể thiếu trong phong tục tang lễ của người Việt.
Mâm cúng 3 ngày cần chuẩn bị:
- 1 con gà sống (hoặc 1 lồng chim).
- 1 cây mía.
- 1 bộ thang mở cửa mả.
- 1 bình bông.
- 1 dĩa trái cây.
- 1 bộ tam sên (gồm thịt heo luộc, trứng vịt luộc, tôm luộc).
- 3 chén chè.
- 3 dĩa xôi.
- 1 dĩa muối gạo.
- 5 loại đậu (mỗi loại 100g).
- 1 bình trà.
- 1 bình rượu.
- Giấy tiền vàng mã.
- 1 bó nhang.
- 3 cây nhang lớn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Tìm Hiểu Về Lễ Cúng Thủy Thần: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Nghi Thức Truyền Thống
Lễ Cúng Cơm Hàng Ngày (Hiến Thực)
Đây là nghi lễ thể hiện sự chăm sóc chu đáo cho người đã khuất ngay cả khi họ không còn ở dương thế. Gia đình sẽ cúng cơm 2 bữa mỗi ngày (sáng và chiều) như khi người còn sống. Nghi lễ này bắt đầu từ sau khi mai táng và kéo dài liên tục cho đến hết 100 ngày.
Mâm cúng cơm hàng ngày:
- Gia đình có thể cúng những món ăn mà người quá cố thích, hoặc cúng mâm cơm chay.
- Quan trọng nhất là sự thành tâm, không cần quá cầu kỳ.
Lễ Cúng 49 Ngày (Chung Thất)
Lễ cúng 49 ngày hay còn gọi là cúng Chung Thất, là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong phong tục tang lễ của người Việt. Theo quan niệm Phật giáo, đây là khoảng thời gian linh hồn người quá cố còn ở lại trần gian để chờ phán quyết của Diêm Vương. Gia đình cúng 49 ngày là để cầu xin Diêm Vương giảm nhẹ hình phạt, giúp linh hồn người thân được đầu thai kiếp sau tốt đẹp hơn.
Mâm cúng 49 ngày cần chuẩn bị:
- 1 bình bông.
- 1 dĩa trái cây.
- 1 bình trà.
- 1 bình nước.
- 1 mâm cơm chỉnh chu (có thể cúng mâm chay).
Nếu gia đình có điều kiện, có thể thỉnh sư về cúng cơm cầu siêu để buổi lễ được ấm cúng và chu toàn hơn.
Lễ Cúng 100 Ngày (Tốt Khốc)
“Lễ Tốt Khốc” có ý nghĩa là “ngừng khóc”. Đây là tuần bách nhật, đánh dấu tròn 100 ngày người thân qua đời. Sau lễ cúng này, gia đình sẽ thôi không khóc lóc, thương tiếc một cách tang thương nữa và bắt đầu quay trở lại với sinh hoạt bình thường.
Mâm cúng 100 ngày: Được chuẩn bị tương tự như mâm cúng 49 ngày. Nếu gia đình có điều kiện, cũng có thể thỉnh sư về cúng cầu siêu.
Lễ Cúng Giỗ Đầu (Tiểu Tường)
Đây là lễ giỗ tròn 1 năm ngày mất. Lễ này còn có tên gọi khác là “Lễ Luyện Tế”. Vào ngày này, các con cháu sẽ mặc lại đồ tang để làm lễ.
Mâm cúng Giỗ đầu (Tiểu Tường):
- Gia đình chuẩn bị mâm cúng mặn hoặc chay tùy theo tập tục.
- Ngoài ra, gia đình có thể chuẩn bị thêm vài mâm cơm để mời bà con, hàng xóm, bạn bè thân thiết đến tham dự, như một lời cảm tạ vì đã chia sẻ nỗi đau trong thời gian qua.
Lễ Cúng Giỗ 2 Năm (Đại Tường)
Lễ cúng giỗ 2 năm còn được gọi là “Lễ Đại Tường”, hay “Lễ Tốt Khốc” lần thứ hai. Đây là ngày giỗ hết tang, đánh dấu sự kết thúc của khoảng thời gian để tang theo truyền thống (2 năm 3 tháng). Hiện nay, nhiều gia đình đã rút ngắn thời gian để tang và xả tang ngay tại lễ giỗ đầu (Tiểu Tường), nhưng nếu tuân thủ đúng phong tục cổ truyền thì lễ giỗ 2 năm này rất quan trọng.
Mâm cúng Giỗ 2 năm (Đại Tường): Được chuẩn bị tương tự như mâm cúng Giỗ đầu.
Những điều kiêng kỵ quan trọng khi nhà có tang
Bên cạnh việc chuẩn bị các lễ cúng, gia đình cũng cần lưu ý những điều kiêng kỵ trong thời gian để tang để tránh mang lại điều không may cho gia đình và giúp người quá cố được an yên.
Trong 49 ngày đầu
- Kiêng khóc to tiếng: Tiếng khóc lớn có thể khiến linh hồn người quá cố lưu luyến, không thể siêu thoát.
- Kiêng sử dụng đồ dùng và nằm giường của người đã mất: Để tránh người quá cố “ám” hoặc cảm thấy bị làm phiền.
- Kiêng tiệc tùng, ca hát: Đây là những điều không nên làm trong không khí tang thương.
- Kiêng quan hệ vợ chồng: Cần giữ gìn sự trang nghiêm.
- Kiêng cưới hỏi: Tránh sự xung đột giữa việc vui và việc buồn.
- Kiêng thăm mộ ban đêm: Vì đây là lúc âm khí rất nặng.
Các kiêng kỵ khác
- Kiêng để nước mắt rơi vào thi hài người đã khuất: Theo quan niệm dân gian, nếu để nước mắt rơi vào người chết, họ sẽ bị vướng bận, lưu luyến trần thế và khó lòng siêu thoát.
- Kiêng mai táng vào ngày trùng tang: Cần xem ngày và tuổi của người quá cố để tránh phạm phải ngày trùng tang.
- Kiêng cho chó mèo đến gần thi hài: Để tránh linh cữu bị quấy nhiễu.
- Kiêng dùng đồ màu sắc sặc sỡ: Trong tang lễ nên dùng các màu tối, trang nghiêm.
- Kiêng khiêng Linh Cữu đi nhanh: Phải đi chậm rãi, thành kính.
Những thắc mắc thường gặp về lễ cúng sau tang
Một số câu hỏi thường gặp mà nhiều người thắc mắc sẽ được giải đáp ngay dưới đây.
Ý nghĩa của việc cúng 49 ngày là gì?
Việc cúng 49 ngày là để thể hiện tấm lòng thành kính, tiếc thương vô vàn của con cháu đối với người đã khuất. Đây cũng là nghi lễ quan trọng để cầu siêu cho linh hồn người quá cố, giúp họ có thể đầu thai hoặc được hưởng một cõi an lành.
Sau 49 ngày còn phải cúng cơm nữa không?
Câu trả lời là CÓ. Sau khi cúng 49 ngày xong, gia đình vẫn phải tiếp tục cúng cơm hàng ngày cho đến khi kết thúc 100 ngày. Đây là một quá trình liên tục để thể hiện sự hiếu thảo và quan tâm đến người đã khuất.
Hy vọng những thông tin trong cẩm nang các lễ cúng quan trọng sau đám tang này sẽ giúp gia đình bạn chuẩn bị chu đáo, đúng phong tục. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào, bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều kiến thức tang lễ bổ ích khác tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc gia đình bạn luôn mạnh khỏe, bình an.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
