Di sản thờ cúng là một quy định pháp lý đặc thù trong Bộ luật Dân sự năm 2015, mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải ai cũng hiểu rõ về quyền định đoạt, điều kiện cũng như cách thức quản lý phần di sản này. Việc quy định này còn tồn tại một số điểm chưa thực sự rõ ràng đã dẫn đến nhiều tranh chấp trong đời sống. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về khái niệm, đặc điểm và các vấn đề pháp lý liên quan đến di sản dùng vào việc thờ cúng theo quy định mới nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đầy Tháng Trước Ngày Có Sao Không? Giải Đáp Chi Tiết Cho Cha Mẹ
Có thể bạn quan tâm: Cúng Trái Cây: Nên Chọn Số Lẻ Hay Số Chẵn? Ý Nghĩa Tâm Linh Và Quy Tắc Cần Biết
Tổng quan về di sản dùng vào việc thờ cúng
Di sản dùng vào việc thờ cúng là một phần tài sản được người lập di chúc trích ra để lại với mục đích duy trì việc thờ cúng tổ tiên, người đã khuất. Đây là một chế định pháp lý quan trọng, được ghi nhận và điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự năm 2015, thể hiện sự tôn trọng các giá trị truyền thống của dân tộc.
Di sản thờ cúng là gì?
Mặc dù Bộ luật Dân sự năm 2015 không đưa ra định nghĩa cụ thể về di sản dùng vào việc thờ cúng, ta có thể hiểu khái niệm này dựa trên các quy định pháp lý và thực tiễn. Theo đó, di sản thờ cúng được hiểu là phần tài sản thuộc sở hữu của người chết được xác lập theo quy định của pháp luật, được dùng vào mục đích thờ cúng theo ý chí của người để lại di chúc hoặc theo thỏa thuận của những người thừa kế, phù hợp với quy định của luật và không trái đạo đức xã hội.
Có thể thấy, đây là một phần tài sản riêng của người chết (hoặc phần tài sản của người chết trong tài sản chung) được tách riêng khỏi khối di sản thừa kế để phục vụ mục đích tâm linh. Việc xác định này giúp bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc quản lý, sử dụng tài sản sau khi người để lại di sản qua đời.
Đặc điểm của di sản thờ cúng
Di sản thờ cúng có những đặc điểm pháp lý riêng biệt, được quy định rõ tại Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2015. Những đặc điểm này giúp phân biệt di sản thờ cúng với các loại di sản khác.
- Chỉ xuất hiện trong di chúc: Theo quy định tại Khoản 3 Điều 626 BLDS 2015, người lập di chúc có quyền dành một phần tài sản để thờ cúng. Điều này có nghĩa là di sản thờ cúng chỉ được hình thành trong trường hợp người chết có để lại di chúc. Trong trường hợp không có di chúc (thừa kế theo pháp luật), vấn đề di sản thờ cúng không được đặt ra.
- Không được chia thừa kế: Khoản 1 Điều 645 BLDS 2015 quy định rõ: “Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế“. Phần tài sản này được tách biệt hoàn toàn khỏi khối di sản được chia cho những người thừa kế.
- Điều kiện để lại di sản thờ cúng: Theo Khoản 2 Điều 645 BLDS 2015, trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không được dành một phần di sản để thờ cúng. Điều này ưu tiên bảo vệ quyền lợi của các chủ nợ và các nghĩa vụ tài chính hợp pháp khác.
- Về người quản lý di sản thờ cúng: Di sản thờ cúng được giao cho người được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng. Nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản đó cho người khác quản lý. Nếu người lập di chúc không chỉ định thì những người thừa kế sẽ cử người quản lý.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đất Đài Nhơn Trạch: Quy Trình Chuẩn Và Những Điều Cần Biết
Quy định pháp lý về quyền định đoạt và quản lý di sản thờ cúng
Việc định đoạt và quản lý di sản thờ cúng là một vấn đề phức tạp, phát sinh nhiều ý kiến tranh luận trong thực tiễn. Dưới đây là phân tích chi tiết về các quy định pháp lý hiện hành và những tồn tại, hạn chế.
Quyền định đoạt của người lập di chúc
Theo quy định tại Khoản 3 Điều 626 BLDS 2015, người lập di chúc có quyền dành một phần tài sản trong khối di sản của mình để thờ cúng. Tuy nhiên, quy định này đang bộc lộ một số điểm chưa thực sự phù hợp với các nguyên tắc chung về quyền định đoạt tài sản.
Theo quy định tại Điều 631 BLDS 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Về nguyên tắc, quyền định đoạt của chủ sở hữu tài sản là một quyền rất quan trọng và chỉ bị hạn chế trong trường hợp do luật quy định (Điều 196 BLDS 2015). Tuy nhiên, quy định về di sản thờ cúng lại giới hạn người lập di chúc chỉ được để lại “một phần” di sản cho việc thờ cúng. Điều này có thể chưa thực sự thống nhất với nguyên tắc tự do định đoạt tài sản của chủ sở hữu.
Bên cạnh đó, trong thực tiễn, có nhiều trường hợp người lập di chúc có duy nhất là một căn nhà và mong muốn toàn bộ ngôi nhà đó được dùng làm di sản thờ cúng. Tuy nhiên, quy định hiện hành có thể gây khó khăn cho việc thực hiện ý chí này của người lập di chúc.
Để giải quyết vấn đề này, một số ý kiến đề xuất sửa đổi quy định theo hướng người lập di chúc có quyền định đoạt toàn bộ di sản dùng vào việc thờ cúng, không ограни chế chỉ là “một phần”.
Giới hạn trong việc để lại di sản thừa kế
Khoản 2 Điều 645 BLDS 2015 quy định trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản thì không được dành một phần di sản để thờ cúng. Quy định này là hoàn toàn hợp lý để bảo vệ quyền lợi của các chủ nợ.
Tuy nhiên, quy định này chưa đề cập đến trường hợp người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc những người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định tại Điều 644 BLDS 2015 (con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên mà không có khả năng lao động).
Có thể phát sinh tình huống: Người lập di chúc định đoạt di sản thờ cúng và chia di sản cho những người thừa kế khác, nhưng sau khi chia xong, phần di sản còn lại không đủ để chia cho những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Khi đó, việc giải quyết di sản thờ cúng sẽ rất phức tạp.
Do đó, để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cần bổ sung quy định rõ ràng hơn về việc di sản thờ cúng phải được xem xét trong mối quan hệ với các nghĩa vụ tài sản và quyền lợi của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ông Địa Phải Ăn Trước: Những Nguyên Tắc Tâm Linh Và Văn Hóa Cần Ghi Nhớ
Kết luận
Di sản dùng vào việc thờ cúng là một quy định pháp lý có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự ghi nhận của pháp luật đối với truyền thống thờ cúng tổ tiên của dân tộc. Tuy nhiên, các quy định hiện hành tại Bộ luật Dân sự năm 2015 vẫn còn tồn tại một số hạn chế, bất cập trong việc xác định quyền định đoạt của người lập di chúc và sự thống nhất với các quy định khác về thừa kế.
Việc sửa đổi, bổ sung các quy định này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm quyền tự do định đoạt của cá nhân và giải quyết triệt để các tranh chấp có thể phát sinh. Các quy định mới cần được xây dựng một cách khoa học, chặt chẽ, tạo điều kiện cho người dân thực hiện ý chí của mình một cách thuận lợi và phù hợp với các chuẩn mực pháp lý và đạo đức xã hội. Bạn đọc có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về các vấn đề pháp lý khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
