Mỗi độ Tết đến, xuân về, câu hỏi “giao thừa nên cúng chay hay mặn” lại trở thành mối bận tâm của rất nhiều người. Đây không chỉ là vấn đề của sự thành tâm mà còn là cách để mỗi gia đình giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Việc chuẩn bị một mâm cỗ cúng giao thừa tươm tất, đúng phong tục không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên mà còn là sự tôn kính với các vị thần linh. Quyết định giữa cúng chay hay mặn phụ thuộc vào nhiều yếu tố về tín ngưỡng và phong tục tập quán của từng vùng miền. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa của lễ cúng giao thừa và những quy tắc chuẩn bị mâm cỗ phù hợp nhất.
Có thể bạn quan tâm: Di Sản Thờ Cúng Trong Blds 2015: Những Quy Định Pháp Lý Và Vấn Đề Cần Lưu Ý
Những điều cần biết về lễ cúng giao thừa
Trước khi đi sâu vào việc lựa chọn cúng chay hay mặn, việc hiểu rõ bản chất và ý nghĩa của lễ cúng giao thừa là vô cùng quan trọng. Đây là khoảnh khắc linh thiêng đánh dấu sự giao thoa giữa năm cũ và năm mới, là thời điểm chuyển giao quan trọng trong tâm linh và đời sống của người Việt.
Giao thừa, còn gọi là lễ trừ tịch, là thời khắc cuối cùng của năm cũ và cũng là lúc năm mới bắt đầu. Theo truyền thuyết dân gian, đây là lúc các vị thần Hành Khiển (quản lý nhân gian) bàn giao công việc cho nhau. Thiên binh thiên tướng sẽ đi thị sát hạ giới để kiểm tra việc cúng tế của nhân dân. Vì thời gian diễn ra quá trình bàn giao này rất ngắn ngủi, họ chỉ lướt qua nhà chứ không vào sâu bên trong. Do đó, gia chủ cần chuẩn bị mâm cúng ngoài trời để tiếp đón và tiễn đưa các vị thần một cách chu đáo.
Ngoài ý nghĩa tiễn thần cũ, đón thần mới, lễ cúng giao thừa còn là dịp để rước ông bà, tổ tiên đã khuất về cùng con cháu sum họp. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng để các thành viên trong gia đình tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên và cầu xin những điều tốt đẹp cho năm mới. Việc chuẩn bị mâm cúng không chỉ đơn thuần là vật chất mà còn chứa đựng tấm lòng thành kính của con cháu.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đầy Tháng Trước Ngày Có Sao Không? Giải Đáp Chi Tiết Cho Cha Mẹ
Giao thừa nên cúng chay hay mặn?
Câu trả lời cho thắc mắc “giao thừa nên cúng chay hay mặn” không phải là một quy định cứng nhắc mà phụ thuộc vào quan niệm và phong tục của từng gia đình. Tuy nhiên, theo truyền thống và các tài liệu tâm linh, có những quy ước nhất định mà bạn có thể tham khảo.
Theo quan niệm dân gian, mâm cúng giao thừa thường được chia làm hai phần: mâm cúng ngoài trời và mâm cúng trong nhà. Đối với mâm cúng ngoài trời (dành để tiễn vị quan Hành khiển năm cũ và đón vị quan năm mới, cũng như cúng các vị thiên binh, thiên tướng), đa số mọi người thường chuẩn bị mâm cỗ chay. Lý do là các vị thần linh, thánh tướng thường thích sự thanh tịnh, không sát sinh. Mâm cúng chay ngoài trời thường bao gồm các lễ vật như bánh tét chay, xôi chay, hoa quả, vàng mã, mũ chuồn của quan thần, cùng đèn nhang và nước sạch.
Đối với mâm cúng trong nhà (dành cho bàn thờ gia tiên), gia chủ có thể làm cỗ chay hoặc cỗ mặn đều được. Điều này phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và tập quán của từng vùng. Nếu cúng mặn, mâm cơm sẽ bao gồm các món như gà luộc, thịt kho, canh măng… Tuy nhiên, cần lưu ý sắp xếp mâm cúng gia tiên ở một bàn riêng biệt và sau khi cúng xong thì dọn đi.
Như vậy, có thể thấy rằng việc cúng chay hay mặn không phải là vấn đề quá khắt khe, mà điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm và tấm lòng thành kính của gia chủ. Nếu gia đình bạn theo đạo Phật hoặc có tín ngưỡng thích cúng chay, việc chuẩn bị mâm cỗ chay hoàn toàn là lựa chọn hợp lý và được khuyến khích.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đất Đài Nhơn Trạch: Quy Trình Chuẩn Và Những Điều Cần Biết
Mâm cỗ chay cúng giao thừa gồm những gì?
Nếu bạn quyết định chuẩn bị mâm cỗ chay cho lễ cúng giao thừa, việc nắm rõ các lễ vật cần thiết là vô cùng quan trọng. Mâm cỗ chay cần được chuẩn bị tươm tất, tươi ngon để tránh những điều không hay trong ngày Tết.
Dưới đây là những lễ vật thường có trong mâm cúng chay ngoài trời:
- Bánh tét chay: Biểu tượng cho sự đoàn viên, no ấm.
- Xôi chay: Thường là xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc xôi đậu xanh.
- Hương nhang: Không thể thiếu trong bất kỳ lễ cúng nào.
- Hoa tươi: Thường là hoa cúc, hoa đồng tiền (tránh hoa héo úa).
- Đèn, nến: Dùng để thắp sáng, xua đuổi tà khí.
- Vàng mã: Bao gồm vàng thoi,元宝, quần áo giấy…
- Mũ chuồn giấy: Dành riêng cho vị quan Hành khiển.
- Bánh kẹo, trái cây ngũ quả: Chọn trái cây tươi ngon, đủ màu sắc.
- Cơm chay, canh chay: Các món ăn chay đơn giản nhưng đầy đặn.
- Chén, đũa, ly nước: Chuẩn bị đầy đủ bộ đồ ăn cho thần linh.
Đối với mâm cúng trong nhà (gia tiên), các lễ vật có thể đơn giản hơn, bao gồm mâm cơm chay hoặc mặn, trầu cau, trà rượu, bánh kẹo và trái cây. Điểm khác biệt lớn nhất so với mâm cúng ngoài trời là không cần mũ chuồn giấy và không nhất thiết phải cúng quá nhiều vàng mã.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ông Địa Phải Ăn Trước: Những Nguyên Tắc Tâm Linh Và Văn Hóa Cần Ghi Nhớ
Cách bày mâm cỗ chay cúng giao thừa
Cách bày mâm cỗ cũng là một nghệ thuật thể hiện sự tinh tế và thành tâm của gia chủ. Một mâm cúng đẹp mắt, gọn gàng sẽ tạo cảm giác thanh tịnh và trang nghiêm.
Thứ tự sắp xếp mâm cỗ chay cúng giao thừa như sau:
- Giữa mâm: Đặt đĩa xôi và bánh kẹo ở vị trí trung tâm.
- Hai bên: Đặt hũ muối và hũ gạo ở hai bên cạnh (biểu tượng cho sự no đủ, bền vững).
- Phía trước: Đặt ly rượu.
- Bên phải mâm: Đặt đèn nến (hoặc đèn dầu).
- Bên trái mâm: Đặt lọ hoa tươi, mũ chuồn giấy và bài văn khấn.
Lưu ý: Nên sắp xếp các lễ vật sao cho cân đối, không chồng chéo lên nhau. Mâm cúng ngoài trời thường được đặt ở sân vườn hoặc trước cửa nhà, nơi thông thoáng và cao ráo.
Văn khấn cúng giao thừa ngoài trời
Văn khấn là phần không thể thiếu để truyền tải lời cầu nguyện và sự thành kính của gia chủ đến với các vị thần linh và tổ tiên. Dưới đây là bài văn khấn cúng giao thừa ngoài trời chuẩn theo phong tục truyền thống mà bạn có thể tham khảo. Bạn nên in ra giấy để dễ đọc trong nghi lễ.
Nam mô A-di-đà Phật!
Nam mô A-di-đà Phật!
Nam mô A-di-đà Phật!
Kính lạy:
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan.
Con kính lạy ngài đương niên thiên quan Nguy Vương Hành khiển, Mộc Tinh hành binh chi thần, Tiêu Tào phán quan.
Con kính lạy các ngài Ngũ Phương, Ngũ Hổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm [Năm cũ] sang năm [Năm mới].
Chúng con là: …, sinh năm: …, hành canh: … tuổi, cư ngụ tại số nhà:…, ấp/khu phố:…, xã/phường …, quận/huyện/ thành phố …, tỉnh/thành phố …
Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng-đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật-Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cái Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần.
Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A-di-đà Phật!
Nam mô A-di-đà Phật!
Nam mô A-di-đà Phật!
Việc chuẩn bị lễ cúng giao thừa đòi hỏi sự tỉ mỉ và thành tâm. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc giao thừa nên cúng chay hay mặn cũng như cách chuẩn bị mâm cỗ phù hợp. Để cập nhật thêm nhiều kiến thức văn hóa, tâm linh và mẹo vặt cuộc sống hay khác, bạn hãy thường xuyên truy cập chuaphatanlongthanh.com để đọc thêm nhiều bài viết bổ ích. Chúc bạn và gia đình có một năm mới an khang, thịnh vượng và tràn ngập niềm vui.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
