Rằm tháng Chạp (ngày rằm cuối cùng của năm Âm lịch) không chỉ là một ngày lễ thông thường mà còn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt. Đây là dịp để mỗi gia đình tạ ơn trời phật, thần linh và tổ tiên sau một năm làm ăn, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp không cần quá xa hoa, nhưng phải thể hiện được sự thành tâm và tươm tất. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị một mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp đúng chuẩn, đơn giản mà vẫn đầy đủ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang 3 Miền: Khám Phá Vẻ Đẹp Văn Hóa Trong Mâm Cơm Cúng Ông Bà Tổ Tiên
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp gồm những gì?
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp thường được chia làm hai loại chính: mâm cỗ chay và mâm cỗ mặn. Tùy vào điều kiện và tập tục của từng địa phương, gia đình có thể lựa chọn mâm cỗ phù hợp. Tuy nhiên, điểm chung là tất cả đều phải được chuẩn bị một cách chỉnh chu, sạch sẽ.
Mâm cỗ chay dâng cúng thần linh, Phật giáo
Mâm cỗ chay thường được dùng để dâng lên bàn thờ Phật, bàn thờ thần linh hoặc trong các gia đình theo đạo Phật. Mâm cỗ chay không chỉ thanh tịnh mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với các đấng tối cao. Các lễ vật cơ bản bao gồm:
- Trầu cau: Là lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng của người Việt. Trầu cau tượng trưng cho sự gắn kết, hòa hợp và được xem là đầu câu chuyện trong các nghi lễ.
- Hoa quả tươi: Chọn các loại quả chín, tươi ngon, đẹp mắt. Nên chọn quả theo mùa và có màu sắc rực rỡ như cam, quýt, bưởi, táo, nho…
- Hoa tươi: Hoa cúng phải tươi, không bị héo úa. Các loại hoa thường dùng là hoa cúc, hoa ly, hoa hồng, hoa đồng tiền… mang ý nghĩa cát tường.
- Nến hoặc đèn: Dùng để thắp sáng, tượng trưng cho ánh sáng trí tuệ, xua tan bóng tối u mê.
- Hương (nhang): Nén hương dâng lên thần linh, tổ tiên thể hiện sự thành kính, lòng biết ơn.
- Nước sạch: Nước dâng cúng phải là nước tinh khiết, đựng trong ly sạch.
Ngoài ra, mâm cỗ chay có thể được trang trí thêm các món ăn chay như xôi chay, bánh chưng chay, nem chay, giò chay… nhưng phải đảm bảo nguyên tắc không có thịt động vật và các gia vị có mùi hôi như hành, hẹ (nếu cúng Phật).
Mâm cỗ mặn dâng cúng tổ tiên, ông bà
Mâm cỗ mặn là mâm cỗ truyền thống được dâng lên bàn thờ gia tiên, thể hiện sự hiếu thảo và lòng thành của con cháu đối với những người đã khuất. Một mâm cỗ mặn đầy đủ cho Rằm tháng Chạp thường bao gồm:
- Gà luộc: Gà luộc là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng của người Việt. Nên chọn gà trống thiến hoặc gà mái tơ để luộc, khi luộc xong để nguyên con, bày lên đĩa tạo hình đẹp mắt.
- Xôi: Xôi thường là xôi gấc (màu đỏ thắm tượng trưng cho may mắn, tài lộc) hoặc xôi đỗ xanh/đỗ đen (thể hiện sự no ấm, đủ đầy). Xôi được đồ chín kỹ, dẻo thơm, trình bày thành hình khối tròn hoặc vuông.
- Canh: Canh miến là món canh truyền thống trong mâm cỗ cúng, đặc biệt vào ngày rằm. Miến gà, miến lươn hoặc miến nấu với nấm hương, măng khô đều được. Món canh này mang lại vị thanh, ngọt tự nhiên, cân bằng với các món ăn khác.
- Giò hoặc chả: Giò lụa, giò xào, chả quế, chả mỡ… đều là những món ăn quen thuộc. Giò chả代表着 sự no ấm, đủ đầy và là món ăn không thể thiếu trong mâm cơm cúng.
- Món xào: Các món xào như thịt bò xào hành tây, lòng gà xào giá đỗ, rau củ thập cẩm… giúp mâm cỗ thêm phong phú và cân đối dinh dưỡng.
- Rượu gạo: Rượu gạo là thức uống dâng cúng tổ tiên, thể hiện sự hiếu khách và lòng thành.
- Các món mặn khác: Tùy theo điều kiện và phong tục từng vùng, có thể thêm món nem rán, cá kho, thịt kho tàu…
Bên cạnh đó, mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp còn bao gồm đầy đủ các đồ vàng mã, tiền âm phủ, quần áo mã… để dâng cúng tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cơm Chay Cúng Rằm: Cẩm Nang 10 Món Ngon Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Cúng Rằm tháng Chạp vào ngày nào, giờ nào tốt nhất?
Theo quan niệm dân gian, lễ cúng Rằm tháng Chạp không nên diễn ra quá sớm, tốt nhất là đúng rằm hoặc trước một ngày để đảm bảo sự trang nghiêm và đúng với tâm linh.
Thời gian cúng
- Ngày cúng: Ngày Rằm tháng Chạp là ngày 15/12 Âm lịch. Các gia đình thường cúng đúng ngày để mang lại nhiều may mắn, tài lộc cho năm mới. Nếu gia đình có việc bận, có thể cúng vào ngày 14/12 Âm lịch.
- Giờ cúng: Nên cúng vào buổi sáng hoặc buổi trưa, tuyệt đối không cúng vào buổi tối. Giờ tốt để cúng thường là từ 9h – 11h hoặc 13h – 15h. Đây là khoảng thời gian dương khí vượng, khí trời trong lành, thích hợp để dâng lễ và cầu nguyện.
Người làm lễ cúng
Người làm lễ cúng Rằm tháng Chạp thường là người lớn tuổi nhất trong nhà hoặc là trưởng nam, trưởng nữ, người có uy tín trong gia đình. Trước khi làm lễ, phải tắm gội sạch sẽ, đầu tóc quần áo gọn gàng, thể hiện sự trang nghiêm, trịnh trọng với nghi lễ cúng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Phật Rằm Tháng Giêng Trọn Vẹn Ý Nghĩa
Những điều kiêng kỵ trong ngày Rằm tháng Chạp
Ngày Rằm tháng Chạp là ngày rằm cuối năm, có ý nghĩa quan trọng trong việc tạ ơn và cầu may. Do đó, mọi người cần kiêng kỵ những điều sau để tránh phạm phải điều không hay:
- Kiêng vay mượn tiền: Theo quan niệm, vay mượn tiền vào Rằm tháng Chạp sẽ là điềm “xui”, ám chỉ khoản nợ lớn trong năm mới. Việc kiếm tiền năm sau cũng khó khăn hơn vì phải vay mượn, làm ăn thất bát.
- Kiêng cãi cọ, gây gổ bất hòa: Ngày Rằm đặc biệt dưới sự chứng giám của Gia tiên, Thần linh, con cháu trong nhà không nên cãi cọ, bất hòa hoặc mắng chửi nhau. Điều này làm tán phúc và rớt vận may, khiến gia đình không hòa thuận.
- Kiêng làm đổ vỡ chén bát trong nhà: Trong ngày Rằm tháng Chạp, dọn dẹp hoặc sinh hoạt cần cẩn thận, bình tĩnh, tránh vội vàng làm rơi vỡ bát đĩa. Điều này là điềm báo ảnh hưởng đến tài vận và tình cảm, có thể dẫn đến sự chia ly, mất mát.
- Kiêng nghĩ xấu, làm hại người hoặc mắng chửi người khác: Ngày Rằm tháng Chạp là ngày tốt lành để cầu bình an, sức khỏe và may mắn, nên nói những lời tốt đẹp, vui vẻ và không nên khởi tâm xấu. Việc nghĩ xấu, làm hại người sẽ khiến vận may bị giảm sút, thậm chí rước họa vào thân.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Lễ Phật Đản: Tâm Thành Góp Gọn Trong Từng Nén Hương, Nén Bánh
Văn khấn Rằm tháng Chạp
Văn khấn là phần quan trọng trong lễ cúng, giúp truyền tải lòng thành của gia chủ đến với thần linh, tổ tiên. Dưới đây là bài văn khấn Rằm tháng Chạp chuẩn nhất:
Nam mô A Di Đà Phật! (đọc 3 lần và sau cùng lạy 3 lạy)
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ khảo, Tổ tỷ).
Tín chủ (chúng) con là: …
Ở tại: …
Hôm nay là ngày… tháng… năm, gặp tiết Rằm tháng Chạp. Tín chủ con thành tâm sắm lễ, hương, hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án, thành tâm kính mời các ngài: Bản cảnh Thành hoàng, chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần, cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội, ngoại họ…, cúi xin thương xót con cháu linh thiêng hiện về, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời chư vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ tại nhà này, đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, phù hộ cho chúng con gia đình hòa thuận, sức khỏe dồi dào, công việc phát tài, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (đọc 3 lần và sau cùng lạy 3 lạy).
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Rằm tháng Chạp là một nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn và sự thành kính đối với thần linh, tổ tiên. Hy vọng những thông tin trong bài viết sẽ giúp bạn đọc chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, đúng chuẩn để đón một năm mới an khang, thịnh vượng. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích khác về văn hóa, phong tục tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
