Lễ cúng tất niên cuối năm là một nét đẹp văn hóa truyền thống không thể thiếu của người Việt Nam, đánh dấu sự kết thúc một năm cũ và chào đón năm mới với những hy vọng tốt đẹp. Trong nghi lễ này, sớ cúng tất niên giữ một vai trò quan trọng, là phương tiện để con người dâng lên những lời nguyện cầu, báo cáo công đức với bề trên. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về cấu trúc, ý nghĩa cũng như cách viết một lá sớ đúng chuẩn. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, giúp bạn đọc nắm vững các quy tắc và thực hiện nghi lễ một cách trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Cúng 49 Ngày Ngoài Mộ Và Bài Văn Khấn Trang Trọng
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Rằm Tháng 9: Lễ Vật, Văn Khấn Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Những điểm cần biết về lễ cúng tất niên
Lễ cúng tất niên không chỉ là một nghi thức tín ngưỡng đơn thuần mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, là dịp để gia đình sum họp, tạ ơn trời phật, thần linh và tổ tiên đã phù hộ trong suốt một năm qua.
Thời gian tổ chức lễ cúng tất niên
Lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào ngày cuối cùng của năm âm lịch, cụ thể là ngày 30 tháng Chạp (hoặc ngày 29 tháng Chạp đối với những năm không có ngày 30). Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, nhiều gia đình linh hoạt安排 thời gian cúng tất niên vào các ngày cuối tuần trước Tết để thuận tiện cho công việc. Điều này vẫn được coi là hợp lệ, miễn sao gia chủ giữ lòng thành kính.
Ý nghĩa của lễ cúng tất niên
Lễ cúng tất niên (hay còn gọi là tiệc tất niên) là phong tục có từ lâu đời của người Việt. Đây là nghi thức để báo cáo với gia tiên, thần linh về những thành quả đã đạt được trong năm cũ, đồng thời cầu mong những điều tốt lành, bình an may mắn cho năm mới. Vào ngày này, mọi người thường quây quần bên mâm cơm gia đình, cùng nhìn lại một năm đã qua và chuẩn bị tâm thế sẵn sàng bước sang năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Những Loại Trái Cây Cúng Phật: Cẩm Nang Chọn Lựa Đầy Ý Nghĩa
Sớ cúng tất niên là gì?
Sớ là một dạng văn bản cổ dùng để trình bày ước vọng, nguyện cầu của người trần gian dâng lên bề trên. Trong nghi lễ cúng bái, sớ được coi là một văn bản hành chính có quy định chặt chẽ. Hiện nay, sớ được sử dụng chủ yếu trong các dịp cúng lễ. Riêng trong việc cúng tất niên, sớ cúng tất niên là lá sớ đặc biệt được dùng để dâng lên chư vị thần linh và gia tiên vào dịp cuối năm.
Có thể bạn quan tâm: Cách Phân Biệt Và Xử Lý Cúng Ong, Công Ong, Tao Trên Da An Toàn
Cấu trúc và cách viết sớ cúng tất niên
Một lá sớ cúng tất niên chuẩn thường có bố cục chặt chẽ, bao gồm các phần sau:
Phần đầu (Phục dĩ)
Đây là phần mở đầu, thường bắt đầu bằng hai chữ “Phục dĩ”. Sau đó là phần “phi lộ” (lời dẫn), thường là một câu văn biền ngẫu viết theo thể phú, có liên quan đến nội dung lá sớ.
Phần ghi địa chỉ
Phần này tiếp theo lời phi lộ, được mở đầu bằng hai chữ “Viên hữu”. Tiếp theo là thông tin về quốc gia, tỉnh, huyện, xã, thôn (Việt Nam quốc, tỉnh…, huyện…, xã…, thôn…). Cuối phần địa chỉ thường có hai chữ “Y vu” hoặc “Nghệ vu”.
Phần nêu lý do dâng sớ
Phần này được mở đầu bằng hai chữ “Thượng phụng”. Tiếp theo là tên đền, chùa hoặc nơi thờ tự. Đầu cột tiếp theo thường là mấy chữ “Phật, Thánh hiến cúng… thiên tiến lễ…” và kết thúc là chữ “sự”. Lưu ý: Trong sớ, tất cả các chữ Phật, Thánh hoặc hồng danh của các ngài đều phải viết tôn cao lên một chữ so với các chữ khác.
Phần ghi họ tên người dâng sớ
Phần này được mở đầu bằng câu: “Kim thần tín chủ” (hoặc “Đệ tử”). Tiếp theo là viết họ tên người dâng sớ. Một số loại sớ còn ghi thêm tuổi, bản mệnh, sao chiếu mệnh, cung bát quái… Nếu sớ ghi nhiều người hoặc thay mặt cho cả gia đình, bao giờ cũng có chữ “Đẳng” (ví dụ: “Hiệp đồng toàn gia quyến đẳng”). Kết thúc phần này là mấy chữ “tức nhật mạo (hoặc ngương) can”… Các chữ này cùng hai chữ “Y vu” ở trên thường không in sẵn mà người viết phải tự điền vào để phù hợp hơn.
Phần tán thán
Phần này là những câu văn giải thích rộng hơn lý do dâng sớ. Kết thúc phần này là câu: “Do thị kim nguyệt cát nhật, sở hữu sớ văn kiền thân thượng tấu”.
Phần thỉnh Phật Thánh
Phần này mở đầu bằng hai chữ “Cung duy”, tiếp theo là hồng danh của các ngài. Dưới mỗi hồng danh là các chữ “Tòa hạ” dành cho Phật, “Vị tiền” dành cho Thánh, Thần cùng các bộ hạ của các ngài. Đôi khi với các vị Tiên thì dùng “Cung khuyết hạ”.
Phần thỉnh cầu
Phần này được mở đầu bằng hai chữ “Phục nguyện”. Tiếp theo là đoạn văn biền ngẫu (thường rất hay) nói về sự mong mỏi được các bề trên ban ân huệ cho bản thân và gia đình. Kết thúc bằng câu: “Đãn thần hạ tình vô nhậm, kích thiết bình doanh chi chí, cẩn sớ”.
Phần cuối cùng
Phần này ghi “Thiên vận” ở đầu, tiếp theo là năm, tháng, ngày (có khi cả giờ). Kết thúc bằng mấy chữ “… thần khấu thủ thượng sớ”.
Mẫu sớ cúng tất niên năm 2025
Dưới đây là mẫu sớ cúng tất niên năm 2025 theo truyền thống, bạn có thể tham khảo và điền thông tin cá nhân vào:
Phục dĩ
Thánh công tham tán tiệm hồi ngọc luật chi xuân thiên ý trùng hàn dục tống lạp mai chi tuyết tuế diệc mạc chỉ tế dĩ an chi
Viên hữu:…………………………………
Việt Nam quốc:………………………………..
Thượng phụng
Phật hiến cúng
……thiên tiến lễ
Tạ ân tất niên tập phúc nghênh tường cầu vạn an sự
Nhương chủ:………………………………………
Cao ngự phủ giám phàm tình ngôn niệm tuế nguyệt như lưu nãi thiên thì chi mặc vận thủy chung bất thất tư tự sự chi khổng minh
Cố quyên cát nhật vi hi đông vu bá chu thi thập nhi cát tính dĩ tế công xã thùy nguyệt lệnh chi văn cố
Tư đại lữ sao thanh tam bách lục tuần tương tận chị thử nhị dương ứng độ thất nhị hầu sơ chu thành khả thông
Thần liêu dĩ tốt tuế do thị kim nguyệt cát nhật kiền bị phỉ
Cụ hữu sớ văn mạo thân
Thượng tấu
Cung duy
Thập phương vô lượng thường trụ tam bảo
Nam mô sa bà giáo chủ bản sư thíc ca mâu ni phật
Nam mô tam thừa đẳng giác chư đại bồ tát chư hiền thánh tăng
Tam giới thiên chủ tứ phủ vạn linh công đồng đại đế
Cung vọng
Duér gián tập hi kim luân thường chuyển tự chính nguyệt nhi kết nguyệt hồng đăng khai cát khánh chi hoa quá kim niên phục lai niên lục
Trúc báo bình an chi tự phúc lộc thường xuân chi cảnh phục dĩ nhi lai tai ương biến quái chi tường kim đương thỉnh giải
Đãn thần hạ tình vô nhân kích thiết bình doanh chi chí cẩn sớ.
Thiên vận…niên…nguyệt…nhật thần khấu thủ bách bái thượng sớ.
Văn khấn tất niên
Bên cạnh sớ cúng tất niên, văn khấn cũng là phần không thể thiếu trong lễ cúng. Dưới đây là mẫu văn khấn tất niên ngày 30 Tết bạn có thể tham khảo:
Nam Mô A Di Đà Phật!
Nam Mô A Di Đà Phật!
Nam Mô A Di Đà Phật!
- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
- Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.
- Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
- Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
- Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.
- Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ …
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm …
Tín chủ (chúng) con là: …
Ngụ tại…
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh.
Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án toạ, phủ thuỳ chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khoẻ, gia đình hoà thuận.
Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.
Nam Mô A-di-đà Phật!
Nam Mô A-di-đà Phật!
Nam Mô A-di-đà Phật!
Việc chuẩn bị sớ cúng tất niên và văn khấn cần được thực hiện cẩn thận, thành tâm. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn đọc thực hiện nghi lễ truyền thống một cách trọn vẹn. Để tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác, bạn có thể truy cập tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
