Cúng tiễn Ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp là một phong tục truyền thống đẹp của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với các vị thần cai quản việc bếp núc. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ ý nghĩa sâu xa của nghi lễ này cũng như cách chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, đúng truyền thống. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một cẩm nang toàn diện về phong tục cúng Ông Táo, từ sự tích lịch sử đến chi tiết cách bày biện lễ vật sao cho chuẩn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Thanh Minh Tại Nhà Và Ngoài Mộ Trọn Vẹn
Tổng quan về phong tục cúng Ông Táo
Ông Táo hay còn gọi là Táo quân, là vị thần cai quản việc bếp núc trong mỗi gia đình theo quan niệm dân gian của người Việt. Truyền thuyết kể rằng Táo quân gồm ba vị thần: hai ông (Thổ công và Thổ địa) và một bà (Thổ kỳ). Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các vị thần này sẽ cưỡi cá chép về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc làm tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm qua. Vì vậy, việc chuẩn bị mâm cúng Ông Táo không chỉ là nghi thức đơn thuần mà còn là cách để gia chủ thể hiện sự tôn trọng, cầu mong các vị thần sẽ báo cáo những điều tốt đẹp và phù hộ cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng. Một mâm cúng đúng chuẩn thường bao gồm các lễ vật chính như mũ, áo, hia mã, cá chép, mâm cơm cúng, hoa quả và vàng mã.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Mùng 5 Tháng 5 Năm 2026: Văn Khấn Chi Tiết Và Nghi Thức Chuẩn Truyền Thống
Sự tích Ông Táo và truyền thuyết “2 ông 1 bà”
Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa của ngày cúng Ông Táo, chúng ta cùng tìm hiểu về nguồn gốc của truyền thuyết này. Tại Việt Nam, sự tích Ông Táo được lưu truyền qua nhiều dị bản khác nhau, nhưng cốt truyện chính thường được kể như sau:
Chuyện xưa có hai vợ chồng tên là Trọng Cao và Thị Nhi sống với nhau nhiều năm nhưng không có con cái, dẫn đến thường xuyên xảy ra mâu thuẫn. Trong một lần cãi vã, do tức giận, Trọng Cao đã đánh vợ khiến Thị Nhi phẫn uất bỏ nhà ra đi. Sau đó, Thị Nhi tình cờ gặp được Phạm Lang và nên duyên vợ chồng với người này.
Một thời gian sau, Trọng Cao nhận ra lỗi lầm của mình và lên đường đi tìm vợ. Sau nhiều ngày bôn ba, tiền bạc hết sạch, anh trở thành kẻ hành khất. Vô tình, Trọng Cao đã đến xin ăn tại chính nhà của Thị Nhi. Thấy chồng cũ, Thị Nhi nể tình xưa nghĩa cũ đã mời vào nhà cho ăn bữa cơm. Tuy nhiên, đúng lúc đó, người chồng hiện tại là Phạm Lang trở về. Sợ chồng ghen, Thị Nhi vội bảo Trọng Cao trốn vào đống rơm sau nhà. Không may, Phạm Lang lại đốt rơm để lấy tro bón ruộng. Vì quá sợ hãi, Trọng Cao cố trốn trong đám rơm nên bị chết thiêu.
Thấy vậy, Thị Nhi hối hận lao vào đống lửa để chết theo. Thấy vợ nhảy vào, Phạm Lang cũng hốt hoảng nhảy theo. Cả ba vị thần đều bị thiêu cháy. Ngọc Hoàng Thượng Đế thấy ba người đều là người tốt, có tình nghĩa sâu nặng nên phong cho chức Định Phúc Táo quân (thần định hạnh phúc), gọi tắt là Táo quân. Trọng Cao được giao chức Thổ địa (coi nhà cửa), Phạm Lang là Thổ công (coi bếp núc), và Thị Nhi là Thổ kỳ (coi việc chợ búa). Đây chính là nguồn gốc của truyền thuyết “2 ông 1 bà” trong tâm thức người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Quan Về Bài Cúng Cô Hồn Và Những Điều Cần Biết
Ý nghĩa của việc tiễn và đón Ông Táo về trời
Theo phân công của Ngọc Hoàng, Táo quân có nhiệm vụ theo dõi mọi việc làm tốt xấu của gia chủ trong năm để bảo vệ và mang đến phước đức cho gia đình. Vì vậy, vào dịp cuối năm, trước khi Xuân về, các Táo ông, Táo bà sẽ có một chuyến công tác về trời để báo cáo công tội của gia chủ với Thiên Đình.
Theo phong tục của người Việt, ngày tiễn Ông Táo về trời là 23 tháng Chạp (ngày 23 Tết). Phương tiện di chuyển của các vị thần chính là cá chép. Sau đó, đến ngày 30 Tết (ngày cuối cùng của năm Âm lịch), ba vị Táo quân sẽ từ Thiên Đình trở về để tiếp tục trông nom công việc trong gia đình. Trong những năm không có ngày 30 Tết, người Việt sẽ đón các Táo trở về vào ngày 29 Tết.
Việc cúng tiễn và đón Ông Táo không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn là dịp để các gia đình quây quần bên nhau, chuẩn bị cho ngày Tết sắp đến. Đây cũng là lúc mọi người nhìn lại một năm đã qua và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Văn Khấn Cúng Giỗ Chữ Hán: Bài Văn Chuẩn Truyền Thống Dành Cho Gia Chủ
Chuẩn bị mâm cúng Ông Táo năm 2024
Mâm cúng Ông Táo ngày 23 Tết là một phần quan trọng không thể thiếu. Dưới đây là chi tiết các lễ vật cần chuẩn bị và cách bày biện sao cho tươm tất nhất.
Các lễ vật không thể thiếu
Theo truyền thống, một mâm cúng Ông Táo đầy đủ thường bao gồm những lễ vật sau:
- Mũ, áo, hia mã: Đây là những lễ vật đặc trưng cho ngày cúng Táo quân. Bạn cần chuẩn bị 3 chiếc mũ (2 mũ nam và 1 mũ nữ), 3 bộ áo, và 3 đôi hia bằng giấy. Màu sắc của mũ thường là đỏ, vàng hoặc xanh tùy theo từng năm.
- Cá chép: Là phương tiện để Táo quân về trời. Bạn có thể cúng cá chép sống (thả sau khi cúng) hoặc cá chép rán. Tại miền Nam, người ta thường dùng cá lóc nướng thay thế.
- Gạo, muối, rượu: Đây là những lễ vật tượng trưng cho sự ấm no, đầy đủ của gia đình.
- Mâm cơm cúng: Thường bao gồm các món ăn mặn hoặc chay tùy theo phong tục địa phương. Các món phổ biến như:
- Thịt vai lợn luộc (khoảng 5 lạng).
- Gà luộc hoặc lợn quay.
- Rau củ luộc.
- Tôm luộc hoặc hấp.
- Xôi (có thể nắn thành hình cá chép).
- Trái cây: Chọn các loại quả tươi ngon, đẹp mắt như cam, quýt, táo, nho…
- Hoa cúc: Là loại hoa thường được dùng trong mâm cúng Táo quân.
- Giấy tiền vàng bạc: Dùng để dâng lên các vị thần.
- Bánh chưng hoặc bánh tét: Thêm vào mâm cúng để tăng thêm không khí ngày Tết.
Cách bày biện mâm cúng
Mâm cúng Ông Táo cần được bày biện gọn gàng, sạch sẽ và thể hiện sự thành kính. Bạn có thể tham khảo cách sắp xếp như sau:
- Bàn thờ Táo quân: Cần được lau dọn sạch sẽ trước khi đặt mâm cúng. Nếu có bát hương, bạn nên thắp hương trước khi đặt mâm cúng lên.
- Vị trí đặt mâm cúng: Đặt mâm cúng ở vị trí trang trọng, thường là trước bàn thờ Táo quân hoặc ở nơi thoáng đãng.
- Cách sắp xếp lễ vật:
- Đặt mũ, áo, hia mã ở vị trí trang trọng nhất (thường là ở giữa hoặc phía trên mâm cúng).
- Đặt cá chép ở vị trí dễ nhìn thấy.
- Mâm cơm cúng, trái cây, hoa cúc được sắp xếp xung quanh sao cho hài hòa.
- Gạo, muối, rượu được đặt ở vị trí thuận tiện.
- Giấy tiền vàng bạc được để riêng hoặc đặt ở vị trí cuối mâm cúng.
Lưu ý: Tùy theo vùng miền và điều kiện gia đình, bạn có thể linh hoạt điều chỉnh lễ vật cho phù hợp. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Ngày tiễn và đón Ông Táo năm 2024
Năm 2024, ngày tiễn Ông Táo về trời là ngày 23 tháng Chạp Âm lịch, tức là ngày Thứ Sáu, ngày 2/2/2024 theo lịch Dương. Sau đó một tuần, đến ngày Thứ Sáu, ngày 9/2/2024 (tức ngày 30 Tết) sẽ là ngày cúng mâm cơm tất niên và đón 3 vị Táo quân từ Thiên Đình trở về.
Văn khấn khi thắp hương tiễn đưa Ông Táo
Sau khi bày xong bàn thờ cúng Ông Táo, gia chủ sẽ thắp hương và đọc bài văn khấn. Dưới đây là bài văn khấn Nôm Ông Táo theo tài liệu Văn khấn cổ truyền Việt Nam do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành:
“Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tên tôi (hoặc con là)…, cùng toàn gia ở…
Kính lạy đức Đông Trù tư mệnh Táo phủ Thần Quân:
(Có thể khấn thêm: Thổ địa Long Mạch Tôn Thần. Ngũ phương ngũ thổ Phúc Đức chính Thần)
Hàng năm gặp tiết hết năm, tháng vừa cuối Chạp. Gia đình sửa lễ bạc dâng lên. Cảm tạ phúc dày nhờ Thần phù hộ. Kính mong thần tâu bẩm giúp cho:
Bếp trong nếp sống rất hòa, ngoài mặt dám rằng cũng đẹp. Cảm thông xin tấu thực thà.
Cầu mong giúp đỡ lợi lạc. Người người lo ấm, cả nhà thêm tiếng tốt lẫy lừng. Việc việc thành công, một cửa ngút khí lành man mác. Muôn trông ơn đức vô cùng.
Cẩn cáo (vái 4 vái)
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!”
Việc chuẩn bị mâm cúng Ông Táo và đọc văn khấn đúng cách không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn là cách để gia chủ thể hiện sự thành kính, cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin bổ ích về văn hóa, phong tục tập quán của người Việt Nam tại website chuaphatanlongthanh.com.
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức cần thiết để chuẩn bị một mâm cúng Ông Táo tươm tất, đúng ý nghĩa, đón một năm mới an khang, tài lộc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
