Hoạt động “sớt bát cúng dường” tại chùa Ba Vàng (Quảng Ninh) nhân dịp lễ Vu lan báo hiếu đã gây ra một làn sóng tranh cãi mạnh mẽ trên mạng xã hội và trong công chúng thời gian gần đây. Không chỉ dừng lại ở những hình ảnh được cho là “phản cảm” khi các nhà sư gom tiền cúng dường, sự kiện này còn khơi mào cho những cuộc đối chất công khai giữa các vị tu sĩ cấp cao trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về vai trò quản lý của chính quyền đối với các hoạt động tôn giáo. Bài viết này sẽ phân tích sâu hơn về sự việc, từ góc độ truyền thống Phật giáo, thực tiễn sinh hoạt tín ngưỡng cho đến các vấn đề xã hội xoay quanh.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thái Tuế 2026: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A Đến Z Cho Người Phạm Hạn
Tổng quan về sự kiện cúng dường tại chùa Ba Vàng
Sự việc bắt nguồn từ các video clip ghi lại buổi lễ “sớt bát cúng dường” diễn ra tại chùa Ba Vàng (thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) vào dịp Vu lan. Trong các clip này, Đại đức Thích Trúc Thái Minh, trụ trì chùa Ba Vàng, cùng nhiều đệ tử liên tục gom tiền cúng dường từ các phật tử tham gia. Hình ảnh này nhanh chóng lan truyền và tạo ra hai luồng ý kiến trái chiều gay gắt. Một bên chỉ trích đây là hành động “phản cảm”, làm méo mó hình ảnh nhà sư, đặc biệt trong ngày lễ Vu lan báo hiếu. Bên khác lại cho rằng đây là nghi lễ cúng dường tân thời, phổ biến trong bối cảnh hiện nay khi người dân có xu hướng cúng tiền thay vì vật thực.
Sự tranh cãi không chỉ dừng lại ở ý kiến của công chúng mà còn leo thang thành những cuộc “đối coi” công khai giữa các vị tu sĩ trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Đây là một hiện tượng hiếm gặp, cho thấy sự xung đột quan điểm về cách thức sinh hoạt và cúng dường trong Phật giáo đương đại. Sự vào cuộc của chính quyền địa phương sau đó càng khiến sự việc trở nên phức tạp, thu hút sự quan tâm rộng rãi từ dư luận.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Diện: Cách Chọn, Chăm Sóc Và Ý Nghĩa Của Cá Chép Cúng Ông Táo
Tranh cãi về tính “phản cảm” và giá trị của Vu lan
Hình ảnh các nhà sư gom tiền cúng dường ngay trong ngày Vu lan đã gây ra nhiều phản ứng tiêu cực từ cộng đồng Phật tử. Nhiều ý kiến cho rằng hành động này đi ngược lại với tinh thần của ngày lễ báo hiếu cha mẹ. Một phật tử có pháp danh Quảng Thiện đã chia sẻ với Đài Á Châu Tự Do (RFA) rằng bà đánh giá thấp các hoạt động của chùa Ba Vàng, cho rằng ngay cả những người lãnh đạo cao nhất tại đây cũng chưa hiểu hết giá trị của Vu lan.
Theo quan điểm này, Vu lan là ngày tưởng nhớ công ơn cha mẹ, là dịp để表达 lòng hiếu kính. Việc tổ chức một buổi lễ khất thực (xin ăn) ngay trong ngày này bị xem là không phù hợp. Bà Quảng Thiện giải thích sâu hơn về khái niệm “khất thực”: “Khất” nghĩa là xin, “thực” nghĩa là ăn. Hành khất để xin ăn, chỉ được phép nhận thức ăn từ người khác, mang về nếu gặp người nghèo đói thì cho lại. Nếu người ta cho tiền thì cũng không được nhận vì tiền không ăn được. Quan điểm này phản ánh sự tuân thủ nghiêm ngặt với truyền thống nguyên thủy của Phật giáo, nơi nhà sư chỉ nhận thực phẩm để nuôi sống cơ thể, không nhận tiền bạc hay của cải vật chất.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến khác cho rằng đây là sự hiểu biết chưa đầy đủ về nghi lễ cúng dường trong bối cảnh hiện đại. Một Đại đức pháp danh P.T đang tu tập tại một ngôi chùa trực thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhận định nghi lễ tại chùa Ba Vàng là sự lai giữa nghi thức truyền thống và cúng dường tân thời. Vị này cho biết hiện nay nhiều người có xu hướng cúng tiền hơn là vật thực, và điều đó cũng được coi là bình thường. Theo vị Đại đức này, nguyên nhân sâu xa của sự chỉ trích nằm ở định kiến sẵn có với ông Thích Trúc Thái Minh từ vụ lùm xum “Oan gia trái chủ” trước đó.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Hoá Vàng Năm 22026: Văn Khấn Đầy Đủ & Cách Chu Bị Chuẩn Xác
Làn sóng phản ứng từ giới tu sĩ và công chúng
Sự việc tại chùa Ba Vàng không chỉ gây tranh cãi trong công chúng mà còn tạo ra một cuộc “đối coi” hiếm hoi giữa hai vị tu sĩ cấp cao trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Ngày 17/8, Thượng tọa Thích Nhật Từ, Phó Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM, đã khẳng định với báo chí nhà nước rằng việc cúng dường như ở chùa Ba Vàng là “không phù hợp” và “cần tránh hiện tượng tương tự”.
Ngay ngày hôm sau, trang Facebook của ông Thích Trúc Thái Minh đã đăng bài viết với tiêu đề “Thượng tọa Thích Nhật Từ nên nhìn lại chính mình trước khi phê phán chùa Ba Vàng”. Bài viết này đã dẫn lại những lần ông Thích Nhật Từ từng đi khất thực cũng như phát biểu khuyến khích phật tử cúng dường bằng tiền thay vì thực phẩm, đồng thời đặt câu hỏi về sự “thất thường” trong quan điểm của Thượng tọa Thích Nhật Từ.
Việc hai vị tu sĩ của Giáo hội Phật giáo Việt Nam lời qua tiếng lại công khai trên mạng xã hội là chuyện hiếm có ở Việt Nam. Đại đức P.T bình luận về vấn đề này rằng Thượng tọa Thích Nhật Từ có vai trò giống như “người phát ngôn” của Giáo hội Phật giáo Việt Nam miền Nam, nên buộc phải lên tiếng về các sự kiện được phật tử quan tâm. Tuy nhiên, vị này cũng cho rằng cả hai đều là “người lớn” có danh tiếng nên bất kỳ phát ngôn nào cũng bị dòm ngó, soi xét kỹ lưỡng.
Bài viết trên Facebook của chùa Ba Vàng còn cho rằng việc khất thực “góp phần cùng chính quyền thực hiện chính sách an sinh xã hội là đúng pháp Phật, đúng pháp luật”. Phát biểu này đã khiến phật tử Quảng Thiện đặt câu hỏi: “Từ bao giờ mà những người tu hành có trách nhiệm phải đóng góp tài chính để lo an sinh xã hội?” Theo bà, điều quý báu nhất mà bậc chân tu cần đóng góp là trau dồi trí tuệ, tôn trọng sự thật, giáo dục cho phật tử mở rộng lòng thương, tôn trọng sự sống và cải thiện đạo đức xã hội.
Có thể bạn quan tâm: Hôm Nay Ngày Gì Mà Cúng? Hướng Dẫn Chi Tiết Về Ý Nghĩa Và Cách Chuẩn Bị
Vai trò quản lý của chính quyền và Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Sau khi video lan truyền, chính quyền địa phương đã nhanh chóng vào cuộc. Ngày 16/8, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, thành lập đoàn kiểm tra các hoạt động tôn giáo tại chùa Ba Vàng. Đoàn kiểm tra kết luận hoạt động “sớt bát cúng dường” được tổ chức đúng pháp luật. Tuy nhiên, do những hình ảnh, video đăng trên mạng xã hội gây nhiều tranh cãi, UBND thành phố Uông Bí yêu cầu gỡ bỏ các video này vì có “hình ảnh sư nhận tiền phản cảm ở lễ Vu Lan”. Phía chùa Ba Vàng đã tiếp thu ý kiến và đồng ý gỡ bỏ những video nêu trên.
Điều này cho thấy sự quản lý chặt chẽ của chính quyền đối với các hoạt động tôn giáo tại Việt Nam. Đại đức P.T khẳng định: “Chắc chắn là mọi hoạt động của mình đều bị kiểm soát và giám sát từ chính quyền, không thể thoát được.” Vị này cho biết các tu sĩ luôn phải thông báo trước với chính quyền khi tổ chức lễ Vu lan và thậm chí phải có “phong bì” cho họ khi họ ra về.
Bên cạnh đó, Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cũng có phát ngôn chính thức, khẳng định hoạt động cúng dường ở chùa Ba Vàng là “chưa chuẩn”. Ông cũng cho biết chùa này không thuộc quản lý của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, không tham gia vào Ban trị sự Giáo hội Phật giáo địa phương mà do chính quyền địa phương trực tiếp quản lý. Điều này giải thích tại sao sự việc lại diễn ra tại một ngôi chùa có sự tách biệt tương đối so với hệ thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Bối cảnh lịch sử: Vụ lùm xum “Oan gia trái chủ”
Để hiểu rõ hơn sự chỉ trích dành cho chùa Ba Vàng, không thể không nhắc đến vụ lùm xum “Oan gia trái chủ” xảy ra vào năm 2019. Năm đó, chùa Ba Vàng bị báo chí trong nước phanh phui việc tổ chức các lễ oan gia trái chủ, trong đó có việc gọi vong, nhập hồn, phán số kiếp, buộc phải trả nợ cho vong bằng tiền do vong yêu cầu, thông qua hình thức quyên tiền công đức vào chùa.
Ông Thích Trúc Thái Minh khi đó bị tạm đình chỉ tất cả các chức vụ trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam và phải sám hối đại tăng. Sự việc này để lại một vết nhơ trong nhận thức của nhiều phật tử và công chúng, khiến mọi hoạt động sau đó của chùa Ba Vàng, đặc biệt là các hoạt động liên quan đến tiền bạc, đều bị đặt trong sự nghi ngờ và soi xét kỹ lưỡng. Đại đức P.T cũng thừa nhận rằng có lẽ do nhiều người đã có định kiến sẵn với ông Thích Trúc Thái Minh sau vụ “Oan gia trái chủ” nên mới chỉ trích nhiều như vậy.
Quan điểm về tự do tôn giáo và kiểm soát của nhà nước
Sự việc chùa Ba Vàng cũng làm nổi bật vấn đề tự do tôn giáo tại Việt Nam, nơi các hoạt động tín ngưỡng luôn chịu sự giám sát chặt chẽ của nhà nước. Đại đức P.T cho rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam là một “cánh tay đắc lực” của ban Tuyên giáo, và các tôn giáo là một thành phần không thể thiếu của bộ máy chính trị. Tuy nhiên, mặt khác, chính quyền cũng tăng cường kìm kẹp, kiểm soát chặt các cơ sở tôn giáo vì tín đồ tôn giáo vừa đông, vừa sẵn sàng nghe theo lời lãnh đạo tinh thần hơn là chính quyền.
Dự thảo sửa đổi Luật Tín ngưỡng tôn giáo đang được chính phủ lấy ý kiến cũng bị cho là có những điều khoản bóp nghẹt tự do tôn giáo, như quy định các cơ sở tôn giáo phải thông báo trước một năm tất cả các sinh hoạt tôn giáo dự trù sẽ diễn ra, hoặc những người được phong phẩm, suy cử người làm chức sắc tôn giáo phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông qua. Điều này cho thấy sự kiểm soát ngày càng gia tăng đối với các hoạt động tôn giáo tại Việt Nam.
Kết luận
Sự việc “sớt bát cúng dường” tại chùa Ba Vàng không chỉ là một tranh cãi về nghi lễ tôn giáo mà còn phản ánh nhiều vấn đề sâu sắc hơn: sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong Phật giáo, sự tách biệt giữa các hệ thống tôn giáo khác nhau, vai trò quản lý của chính quyền, và định kiến của công chúng đối với các cơ sở tôn giáo từng dính scandal. Dù kết quả kiểm tra của chính quyền cho thấy hoạt động này không vi phạm pháp luật, nhưng những hình ảnh phản cảm và sự đối coi giữa các vị tu sĩ đã để lại nhiều dấu hỏi về tính chuẩn mực và sự minh bạch trong các hoạt động cúng dường hiện nay. Đối với phật tử, việc phân biệt rõ giữa cúng dường vật thực và tiền bạc, cũng như hiểu đúng ý nghĩa của ngày Vu lan báo hiếu, có lẽ là điều cần thiết hơn bao giờ hết để tránh bị cuốn vào những tranh cãi không đáng có.
Tham khảo thêm các bài viết đa dạng về đời sống, văn hóa và xã hội tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
