Việc thắc mắc hôm nay ngày gì mà cúng là một câu hỏi rất phổ biến trong đời sống tâm linh của người Việt Nam. Từ xa xưa, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và thần linh đã trở thành phần máu thịt, là sợi dây vô hình kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người và vũ trụ. Không phải ngẫu nhiên mà mỗi gia đình lại có những mâm cỗ, nén hương vào những ngày nhất định. Câu hỏi này không chỉ đơn thuần là muốn biết tên gọi của ngày lễ, mà còn ẩn chứa mong muốn hiểu rõ ý nghĩa sâu xa đằng sau đó để chuẩn bị một cách tươm tất, thành tâm nhất.
Việc xác định xem hôm nay ngày gì mà cúng phụ thuộc vào hai hệ thống lịch chính: lịch âm và lịch dương. Trong khi lịch dương (dương lịch) dùng cho các hoạt động xã hội, thì lịch âm (âm lịch) lại đóng vai trò chủ đạo trong các nghi lễ truyền thống. Do đó, để trả lời chính xác cho câu hỏi này, chúng ta cần dựa vào ngày tháng âm lịch hiện tại. Dưới đây là một tổng quan chi tiết về các ngày cúng quan trọng trong năm, ý nghĩa của chúng và cách chuẩn bị phù hợp, giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện nhất về phong tục tập quán của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Nghi Thức Cúng Ngọ Chuẩn Tâm Linh Việt Nam
Tổng quan về hệ thống ngày cúng truyền thống
Hệ thống ngày cúng của người Việt rất phong phú, trải dài từ những ngày lễ lớn của quốc gia, những ngày rằm, mùng một hàng tháng cho đến những ngày giỗ chạp riêng của từng gia đình. Mỗi ngày lễ đều mang một ý nghĩa đặc biệt, là dịp để con người bày tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ và cầu mong những điều tốt đẹp.
Việc xác định hôm nay ngày gì mà cúng thường dựa vào các yếu tố sau:
- Ngày Âm lịch: Đây là yếu tố cốt lõi. Hầu hết các ngày lễ lớn như Tết Nguyên Đán, Tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu đều tính theo âm lịch.
- Các ngày đặc biệt trong tháng: Ngày rằm (15 âm lịch) và ngày mùng một (1 âm lịch) là hai thời điểm quan trọng để cúng bái thần linh, Phật giáo và tổ tiên.
- Ngày theo dương lịch: Một số ngày lễ như Quốc khánh (2/9), ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 Âm lịch) cũng là những dịp để tổ chức cúng lễ.
Việc chuẩn bị cho các ngày này không chỉ là thủ tục hình thức mà còn thể hiện sự tôn trọng và lòng thành của người cúng. Hiểu rõ về từng ngày lễ sẽ giúp chúng ta chuẩn bị mâm cỗ, bài vị và nghi thức một cách chuẩn xác nhất.
Các ngày cúng quan trọng trong năm theo Âm lịch
Khi người ta hỏi hôm nay ngày gì mà cúng, thường họ đang ngầm nhắc đến những ngày lễ lớn hoặc ngày rằm, mùng một. Dưới đây là chi tiết về các ngày lễ tiêu biểu nhất mà bất kỳ gia đình người Việt nào cũng nên biết.
Tết Nguyên Đán (Mùng 1 tháng Giêng)
Tết Nguyên Đán là ngày lễ lớn nhất trong năm, không chỉ riêng Việt Nam mà còn ở nhiều nước phương Đông. Đây là thời điểm giao thoa giữa năm cũ và năm mới, là lúc để tống cựu nghinh tân.
- Ý nghĩa: Tết Nguyên Đán là dịp để đoàn viên, sum họp gia đình, tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Đây cũng là lúc người ta “xông đất” năm mới, hy vọng mọi việc suôn sẻ.
- Cách chuẩn bị: Vào ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng thiếu), gia chủ sẽ làm lễ cúng Giao Thừa. Mâm cỗ thường rất thịnh soạn, bao gồm gà luộc, bánh chưng, xôi, giò và các món ăn truyền thống. Vào ngày mùng 1 Tết, người ta thường cúng thần tài, thần thổ địa và tổ tiên với mâm cỗ đơn giản hơn, thường là hoa quả, trà và bánh kẹo.
Tết Đoan Ngọ (Mùng 5 tháng 5)
Tết Đoan Ngọ còn gọi là Tết Đoan Dương, diễn ra vào giữa trưa ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch.
- Ý nghĩa: Đây là ngày Tết diệt sâu bọ, trừ tà ma và cầu sức khỏe. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm dương khí thịnh nhất trong năm, rất tốt để xua đuổi những điều không may.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ cúng thường bao gồm các món ăn có tác dụng “diệt sâu bọ” như cơm rượu nếp, bánh ú (hoặc bánh gio), hoa quả (mít, vải, xoài…). Người lớn thường ăn cơm rượu nếp vào buổi sáng để trừ tà, giữ gìn sức khỏe.
Tết Trung Thu (Rằm tháng 8)
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tiếng Anh Là Gì? Cẩm Nang Từ Vựng Và Văn Hóa Thờ Cúng
Tết Trung Thu hay còn gọi là Tết Thiếu Nhi, diễn ra vào ngày rằm tháng 8.
- Ý nghĩa: Đây là ngày tết của sự đoàn tụ, sum vầy gia đình và cũng là ngày để tưởng nhớ ông bà tổ tiên. Trong văn hóa Việt, Trung Thu còn là dịp để cầu mùa màng bội thu.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ Trung Thu thường rất bắt mắt với bánh trung thu, hoa quả (đặc biệt là bưởi, na, cam), kẹo bánh, và đèn lồng. Mâm cúng thường được bày ra sân hoặc ban thờ để cúng Trăng Rằm và thần linh.
Tết Nguyên Tiêu (Rằm tháng Giêng)
Rằm tháng Giêng là ngày lễ lớn sau Tết Nguyên Đán, còn gọi là Tết Thượng Nguyên.
- Ý nghĩa: Đây là ngày trời tròn (âm dương giao thoa), người ta thường đi chùa, cầu bình an và may mắn cho năm mới. Đây cũng là ngày để cúng tổ tiên và thần linh.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ cúng thường có xôi, chè, hoa quả và các món chay. Nhiều gia đình còn làm cỗ chay cúng Phật để cầu phúc.
Tết Thanh Minh (Khoảng mùng 3 đến mùng 10 tháng 3)
Thanh Minh là một trong 24 tiết khí của năm, thường rơi vào đầu tháng 4 Dương lịch.
- Ý nghĩa: Đây là ngày lễ để con cháu tưởng nhớ, tảo mộ và thờ cúng tổ tiên. “Thanh Minh” nghĩa là trong sáng, thanh khiết, là thời điểm trời đất giao hòa, rất thích hợp để đi tảo mộ.
- Cách chuẩn bị: Gia đình sẽ chuẩn bị mâm cỗ để cúng tại nhà và mang ra mộ tổ tiên. Mâm cỗ thường bao gồm xôi, gà, rượu, trầu cau, vàng mã và các món ăn mặn truyền thống.
Tết Hàn Thực (Mùng 3 tháng 3)
Tết Hàn Thực diễn ra vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch.
- Ý nghĩa: Đây là ngày tưởng nhớ đến công ơn của những người đã khuất, đặc biệt là các vị anh hùng dân tộc. Nguồn gốc của ngày lễ này bắt nguồn từ Trung Quốc nhưng đã được người Việt hòa nhập và phát triển thành ngày lễ truyền thống.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ cúng thường có bánh trôi nước (bánh trôi, bánh chay), hoa quả, trầu cau. Bánh trôi nước tượng trưng cho sự hòa hợp, tinh khiết.
Tết Đoan Ngọ (Mùng 5 tháng 5)
Đã được đề cập ở trên, nhưng đây là một ngày rất quan trọng trong văn hóa ẩm thực và tâm linh của người Việt.
Tết Trung Nguyên (Rằm tháng 7)
Rằm tháng 7 hay còn gọi là Tết Vu Lan, là ngày lễ lớn của Phật giáo và cũng là ngày xá tội vong nhân.
- Ý nghĩa: Đây là ngày để báo hiếu cha mẹ, tổ tiên và làm lễ cúng chúng sinh (cúng cô hồn). Người ta tin rằng vào ngày này, cửa âm phủ mở ra cho các vong hồn được trở về dương gian.
- Cách chuẩn准备: Mâm cỗ cúng tổ tiên thường rất thịnh soạn. Ngoài ra, gia chủ còn chuẩn bị mâm cúng chúng sinh (thường là cháo, xôi, hoa quả, bỏng ngô, tiền vàng) để cúng ở ngoài sân hoặc ngã ba đường.
Tết Trùng Cửu (Rằm tháng 9)
Tết Trùng Cửu diễn ra vào ngày 9 tháng 9 Âm lịch.
- Ý nghĩa: Đây là ngày để cầu phúc, cầu trường thọ. Trong văn hóa dân gian, đây cũng là ngày để uống rượu hoa cúc, ngắm trăng.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ cúng thường có rượu hoa cúc, bánh kẹo, hoa quả. Nhiều người còn lên chùa cầu an vào ngày này.
Tết Đông Chí (Khoảng 21-23 tháng 12 Âm lịch)
Đông Chí là ngày ngắn nhất trong năm, dương khí bắt đầu phục hồi.
- Ý nghĩa: Đây là ngày lễ báo công cho trời đất, cầu mong mùa màng bội thu sau một năm lao động vất vả.
- Cách chuẩn bị: Mâm cỗ cúng thường có bánh chưng, bánh tét, các món ăn từ thịt lợn, gà và hoa quả.
Ngoài ra, còn rất nhiều ngày cúng khác như ngày vía thần tài (mùng 10 tháng Giêng), ngày vía Quan Âm (19 tháng 2, 19 tháng 6, 19 tháng 9), ngàydıklệc ông Táo (23 tháng Chạp)…
Cách xác định hôm nay ngày gì mà cúng theo lịch âm
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Về “tên Cúng Cơm” Và Các Loại Tên Gọi Truyền Thống Của Người Việt
Để trả lời chính xác cho câu hỏi hôm nay ngày gì mà cúng, bạn cần tra cứu lịch âm hoặc các ứng dụng lịch trên điện thoại. Dưới đây là các bước hướng dẫn cụ thể:
- Kiểm tra lịch âm: Mở lịch hoặc tra cứu trên các trang web uy tín để biết ngày âm hôm nay là ngày bao nhiêu.
- So sánh với các ngày lễ cố định:
- Nếu là mùng 1 hoặc 15 âm lịch: Đây là ngày cúng quan trọng (Mùng 1 cúng thần linh, Rằm cúng Phật và tổ tiên).
- Nếu là ngày mùng 5 tháng 5: Tết Đoan Ngọ.
- Nếu là ngày rằm tháng 7: Tết Vu Lan.
- Nếu là ngày rằm tháng 8: Tết Trung Thu.
- Nếu là ngày mùng 3 tháng 3: Tết Hàn Thực.
- Nếu là ngày mùng 10 tháng Giêng: Vía thần tài.
- Kiểm tra ngày dương lịch: Một số ngày lễ như Quốc khánh (2/9), ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 Âm lịch) cũng cần tra cứu theo âm lịch.
- Xem xét ngày giỗ gia đình: Nếu không phải là ngày lễ lớn, hãy kiểm tra xem hôm nay có phải là ngày giỗ của ai trong dòng họ không. Đây là những ngày cúng riêng biệt nhưng rất quan trọng.
Cách chuẩn bị mâm cỗ cúng phù hợp
Mỗi ngày lễ sẽ có những đặc điểm riêng về mâm cỗ. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để bạn chuẩn bị khi xác định được hôm nay ngày gì mà cúng.
Mâm cỗ cúng ngày thường (Mùng 1, Rằm)
Đây là những ngày cúng định kỳ hàng tháng, mâm cỗ thường đơn giản nhưng vẫn đảm bảo sự thành tâm.
- Mâm cúng thần linh, thổ địa: Bao gồm 5 quả hương (nhang), 2 cây đèn cầy, 3 chén rượu, 3 chén nước, trầu cau, hoa quả, bánh kẹo và tiền vàng mã.
- Mâm cúng tổ tiên: Thường bao gồm xôi, gà luộc (hoặc thịt lợn), canh măng, nem rán, hoa quả và rượu. Tùy vào điều kiện kinh tế mà mâm cỗ có thể thịnh soạn hay đơn giản.
Mâm cỗ cúng ngày lễ lớn
Các ngày lễ lớn như Tết Nguyên Đán, Tết Trung Thu, Tết Đoan Ngọ thường có mâm cỗ lớn hơn.
- Tết Nguyên Đán: Mâm cỗ thường có bánh chưng (phía Nam là bánh tét), gà luộc, giò lụa, nem rán, canh măng, nộm, xôi gấc, hoa quả, trầu cau. Đặc biệt, không thể thiếu mâm ngũ quả để cúng tổ tiên.
- Tết Trung Thu: Mâm cỗ Trung Thu thường rất đẹp mắt với bánh trung thu, các loại hoa quả theo mùa (bưởi, na, cam, lê), kẹo, mứt, và đèn lồng. Trẻ em thường được tặng bánh và hoa quả trong ngày này.
Mâm cỗ cúng Vu Lan (Rằm tháng 7)
Đây là ngày lễ đặc biệt, vừa cúng tổ tiên vừa cúng chúng sinh.
- Mâm cỗ cúng tổ tiên: Giống như các ngày lễ lớn khác, có xôi, gà, giò, hoa quả.
- Mâm cúng chúng sinh: Thường được đặt ở ngoài sân hoặc ngã ba đường. Bao gồm cháo trắng, xôi, bánh kẹo, bỏng ngô, tiền vàng mã, nước lọc. Lưu ý, mâm cúng chúng sinh không được đặt trên ban thờ tổ tiên.
Lưu ý quan trọng khi cúng bái
Khi đã xác định được hôm nay ngày gì mà cúng, bạn cần lưu ý một số điều sau để nghi lễ được trọn vẹn:
- Tâm thành là quan trọng nhất: Dù mâm cỗ đơn giản hay sang trọng, lòng thành kính của người cúng mới là yếu tố quyết định. Hãy ăn mặc chỉnh tề, giữ tâm trong sạch khi thắp hương.
- Nghi thức thắp hương: Khi thắp hương, nên thắp số lượng lẻ (1, 3, 5, 7, 9 nén) tùy theo ban thờ. Thông thường, cúng thần linh thắp 3 nén, cúng tổ tiên thắp 1 nén hoặc 3 nén.
- Bài văn khấn: Nên chuẩn bị bài văn khấn phù hợp với từng ngày lễ. Bạn có thể tìm các bài khấn chuẩn trên các trang văn hóa hoặc tham khảo từ các bậc cao niên.
- Vệ sinh ban thờ: Trước khi cúng, cần lau dọn ban thờ sạch sẽ, sắp xếp lại bài vị, bát hương cho gọn gàng.
- Thời gian cúng: Cúng vào giờ tốt, thường là buổi sáng hoặc buổi trưa. Tránh cúng vào giờ quá muộn (sau 18h) trừ các ngày cúng chúng sinh.
Một số câu hỏi thường gặp
Có thể bạn quan tâm: Có Nên Cúng Giao Thừa Ngoài Trời Không? Ý Nghĩa Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Khi người dùng tìm kiếm hôm nay ngày gì mà cúng, họ thường có những thắc mắc liên quan. Dưới đây là giải đáp cho một số câu hỏi phổ biến:
Có cần cúng vào ngày mùng 1 và 15 hàng tháng không?
Câu trả lời là CÓ. Đây là những ngày quan trọng trong tháng, là dịp để con cháu thể hiện lòng thành với thần linh và tổ tiên. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện mà mâm cỗ có thể đơn giản hoặc đầy đủ hơn.
Nếu không cúng được ngày chính xác thì sao?
Nếu bận công việc đột xuất, bạn có thể cúng bù vào ngày hôm sau nhưng nên cúng trước 12h trưa. Tuy nhiên, tốt nhất là nên sắp xếp để cúng đúng ngày, đặc biệt là các ngày lễ lớn.
Có cần kiêng kỵ gì khi cúng không?
Khi cúng, cần kiêng kỵ những điều sau:
- Không để mâm cỗ bị chó mèo đụng vào.
- Không để nhang cháy tắt đột ngột.
- Không để hoa quả héo úa trên ban thờ.
- Tránh để phụ nữ đang có thai hoặc người đang tang chế thắp hương chính.
Làm sao để biết hôm nay là ngày gì mà cúng nếu không rành lịch?
Hiện nay có rất nhiều ứng dụng lịch trên điện thoại (như lịch âm 2026, lịch Việt) giúp tra cứu dễ dàng. Bạn chỉ cần mở ứng dụng, xem ngày âm hôm nay và so sánh với các ngày lễ lớn đã liệt kê ở trên.
Kết luận
Việc xác định hôm nay ngày gì mà cúng không chỉ là một thói quen mà còn là cách để chúng ta duy trì bản sắc văn hóa dân tộc. Dù là ngày thường hay ngày lễ lớn, mỗi mâm cỗ đều chứa đựng tình cảm và lòng thành của người cúng. Hi vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin chi tiết và hữu ích để chuẩn bị cho các ngày cúng một cách tốt nhất. Hãy luôn nhớ rằng, sự thành tâm là yếu tố quan trọng nhất trong mọi nghi lễ thờ cúng.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
