Phần Mở đầu
Bài cúng gia tiên giao thừa là nghi thức tâm linh không thể thiếu trong khoảnh khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới của người Việt. Đây là lúc con cháu thể hiện lòng thành kính, báo cáo công đức với tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình trong năm tới. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn băn khoăn về việc chuẩn bị mâm cúng cũng như nội dung bài khấn như thế nào cho trọn vẹn. Bài viết này sẽ cung cấp một cẩm nang toàn diện về bài cúng gia tiên giao thừa, từ những quy tắc cơ bản đến văn khấn chi tiết cho cả trong nhà và ngoài trời, giúp bạn đọc chuẩn bị một cái Tết đầm ấm và ý nghĩa.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Ông Công Ông Táo: Nên Chuẩn Bị Cỗ Mặn Hay Cỗ Chay Cho Đúng Phong Tục?
Tổng quan về bài cúng gia tiên giao thừa
Bài cúng gia tiên giao thừa, hay còn gọi là lễ cúng tiễn năm cũ và đón năm mới, là tập tục lâu đời của người dân Việt Nam. Nghi thức này diễn ra vào thời khắc giao thoa giữa giờ Tý của ngày 30 Tết và ngày mùng 1 Tết Âm lịch. Mục đích chính là để tống cựu nghênh tân, tức là tiễn những điều không may của năm cũ đi và chào đón những khởi đầu mới may mắn. Trong khoảnh khắc linh thiêng này, gia chủ thường chuẩn bị hai mâm cúng: một mâm cúng ngoài trời (thường cúng Thiên địa, thần linh, quan Hành khiển) và một mâm cúng trong nhà (thờ cúng gia tiên). Việc đọc bài cúng gia tiên giao thừa đúng chuẩn giúp không khí gia đình thêm ấm cúng và thể hiện được đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Có thể bạn quan tâm: Thuyết Minh Về Phong Tục Cúng Ông Công Ông Táo: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Cách Cúng Chuẩn Nhất
Các bước chuẩn bị và quy trình cúng cơ bản
Trước khi tìm hiểu về nội dung bài văn khấn, việc chuẩn bị lễ vật và quy trình diễn ra nghi thức một cách trang nghiêm là vô cùng quan trọng. Dưới đây là các bước cơ bản bạn cần lưu ý:
Có thể bạn quan tâm: Cúng Sao Hội Bao Nhiêu Cây Đèn Cầy: Giải Đáp Chi Tiết Ý Nghĩa Và Cách Chuẩn Bị
- Chuẩn bị mâm cúng gia tiên (trong nhà): Mâm cúng thường được bày biện gọn gàng, tươm tất. Các món cơ bản bao gồm: gà luộc nguyên con, xôi chè, bánh chưng/bánh tét, mứt hạt, hoa quả tươi, trà nước, vàng mã (đồ tiền vàng). Quan trọng nhất là bài vị của tổ tiên và bát hương sạch sẽ.
- Chuẩn bị mâm cúng ngoài trời: Mâm cúng này thường thịnh soạn hơn, bao gồm: heo quay hoặc gà luộc, bánh chưng, xôi, hoa quả, trầu cau, vàng mã, chén nước, rượu trắng. Mâm cúng này được đặt ở sân trước hoặc ban công hướng ra trời đất.
- Thời gian cúng: Nên cúng đúng vào giờ Tý (từ 23h đêm 30 Tết đến 1h sáng mùng 1 Tết). Đây là thời điểm giao mùa, âm dương giao thoa, là lúc các quan Hành khiển cũ bàn giao công việc cho quan mới.
- Quy trình cúng:
- Bước 1: Thắp nén hương đầu tiên, khấn mời các bậc thần linh, thổ địa, Hành khiển trước (cúng ngoài trời).
- Bước 2: Sau khi cúng ngoài trời xong, gia chủ quay vào trong nhà để cúng gia tiên. Đây là lúc đọc bài cúng gia tiên giao thừa.
- Bước 3: Gia chủ vái lạy, đọc bài văn khấn thành tâm.
- Bước 4: Sau khi hương cháy hết một nửa, hóa vàng mã (đốt giấy tiền vàng bạc) và rải muối gạo ra sân để xua đuổi tà khí.
- Bước 5: Gia chủ hạ lễ, thụ lộc và chia sẻ may mắn cho các thành viên trong gia đình.
Văn khấn gia tiên giao thừa trong nhà
Đây là bài cúng gia tiên giao thừa được dùng phổ biến nhất, dựa theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam. Bạn có thể sửa đổi phần thông tin cá nhân (tên, tuổi, địa chỉ) cho phù hợp với gia đình mình.
Kính nghe
Tổ đức vĩnh thùy thiên tải thịnh
Gia phong hàm lạc tứ thời xuân.
Nhân tiết giao thừa năm [Tên năm Can Chi, ví dụ: Nhâm Dần], tử tôn chúng con là: [Họ tên] cung nghinh tiên tổ hồi giáng gia đường, chứng giám lòng thành, thụ kỳ lễ vật, khuôn phù gia nội đắc bình an.
Con nhất tâm bái thỉnh:
Bản cảnh Thành hoàng đại vương, Truy hồn sứ giả, thiếp phách quan quân, trì phan đồng tử, dẫn lộ tướng quân, bản gia thổ địa, bản xứ long thần tiếp dẫn vong linh chư vị gia tiên … (đọc tên những người thờ phụng) lai đáo gia đường, chúng minh công đức. Duy nguyện, chư tôn hiền thánh, khứ tự xuy phong, lai như xiết điện, bảo hộ tiên tổ giang phó gia đường, duy nguyện: tổ tiên giám cách, nguyện than phục chỉ, hiếu phụng xuân thu, giáng phó gia đường, chứng minh công đức.
Có thể bạn quan tâm: Cách Ghi Cúng Sao Chi Tiết Và Đúng Chuẩn Cho Người Mới Bắt Đầu
Con nhất tâm bái thỉnh:
Cao cao chi tổ, viễn viễn chi tông, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội, bà cô ông mãnh; Hữu danh vô vị, hữu vị vô danh, đẳng đẳng sảnh linh, trùng trùng quyến thuộc, phục hồi gia nội, tả hữu phân ban, thượng hạ trung bàn, chứng minh công đức.
Con nhất tâm bái thỉnh:
Gia tiên bản phái, nội ngoại túc thanh, hương kỳ phần đại anh hiền, hoặc văn thư lễ, hoặc lược điền viên, phong thanh thụ lập, văn vọng lưu truyền, dư thanh đồng cảm, thức lễ mặc khiên, khí số chung linh, tài năng tế mỹ. Nguyện giáng gia đường, chứng minh công đức.
Con nhất tâm bái thỉnh:
Gia trung phụng tự, tứ thời bát tiết, liệt vị tôn linh:
Cung thỉnh:
(Thờ ai thì đọc tên người đó kèm theo chữ: chân linh vị tiền).
Duy nguyện: tử tôn bất thác, bảo hộ tử tôn, giang phó gia đường thụ tử cúng dàng.
Khất cầu:
Tiên tổ phù trì, tôn linh bảo hộ chúng tôn, xuân lai cát khánh, hạ đáo bình an, thu免tam tai, đông nghinh bách phúc, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc bình an.
Bài cúng giao thừa trong nhà (Văn khấn ngắn)
Trong trường hợp gia đình muốn dùng bài cúng ngắn gọn hơn nhưng vẫn giữ được ý nghĩa tâm linh, bạn có thể tham khảo bài khấn dưới đây:
– Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
– Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật
Nam mô Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật
Nam mô Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần
Các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh
– Nay phút giao thừa năm cũ [Năm cũ] với năm mới [Năm mới]
– Chúng con là : [Họ tên] sinh năm: [Năm sinh], hành canh: [Canh của năm sinh] tuổi, ngụ tại số nhà [Địa chỉ], ấp/khu phố [Tên khu], xã/phường [Tên xã], quận/huyện [Tên huyện], Tỉnh/thành phố [Tên Tỉnh/TP]
– Phút giao thừa vừa điểm, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm, tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật- Thánh, dâng hiến tôn Thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
– Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài Thần, các ngài bản gia Táo phủ Thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lể vật.
– Con lại kính mời các cụ tiên linh, Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Bá thúc đệ huynh, Cô di tỷ muội, nội ngoại gia tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng thụ hưởng lễ vật.
– Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
– Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Tâm thành cầu nguyện, lễ bạc tiến dâng, cúi xin chứng giám.
– Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn giao thừa ngoài trời
Bên cạnh bài cúng gia tiên giao thừa trong nhà, việc cúng ngoài trời là bắt buộc để tiễn quan Hành khiển cũ và đón quan Hành khiển mới. Dưới đây là bài cúng ngoài trời chuẩn xác:
– Nam mô A-di-đà-Phật (3 lần)
– Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Phương Lai Hạ Sinh Di Lạc Tôn Phật.
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu khổ cứu nạn chúng sinh.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Cựu niên Đương cai hành khiển.
Con kính lạy ngài tân Đương niên thiên quan.
Con kính lạy các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài thần, các Bản gia Táo Quân, chư vị tôn thần.
– Nay là giây phút giao thừa năm [Năm cũ] với năm [Năm mới], chúng con là: [Họ tên], sinh năm: [Năm sinh], hành canh: [Canh của năm sinh]tuổi, cư ngụ tại số nhà: [Địa chỉ], ấp/khu phố: [Tên khu], xã/phường: [Tên xã], quận/huyện: [Tên huyện], tỉnh/thành phố: [Tên Tỉnh/TP]
– Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khai thái, vạn tượng canh tân. Ngay ngài Thái Tuế tôn trần trên vâng lệnh Nọc Hoàng Thượng-đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phút, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. nhân buổi tân xuân tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật-Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
– Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cái Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
– Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần.
– Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
– Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Một số lưu ý quan trọng khi cúng giao thừa
Để buổi lễ cúng gia tiên giao thừa diễn ra suôn sẻ và đúng với ý nghĩa tâm linh, bạn cần lưu ý những điểm sau:
- Lễ vật: Không cần quá xa hoa, quan trọng là sự thành tâm. Tuy nhiên, cần đảm bảo các món ăn luôn tươi ngon và được trình bày sạch sẽ. Tránh để lễ vật bị động vật hoặc côn trùng xâm phạm trước khi cúng.
- Trang phục: Gia chủ và các thành viên trong gia đình nên mặc trang phục nghiêm trang, lịch sự, tốt nhất là trang phục truyền thống như áo dài, áo bà ba hoặc trang phục chỉnh tề. Tránh mặc đồ ngắn, đồ ngủ khi làm lễ.
- Tâm thế: Khi cúng, cần tập trung tinh thần, thành tâm cầu khẩn. Tránh gây ồn ào, tranh cãi hoặc có những hành động thiếu tôn trọng trong thời khắc thiêng liêng này.
- Vệ sinh không gian: Trước khi đặt mâm cúng, cần dọn dẹp nhà cửa, sân vườn sạch sẽ. Bàn thờ gia tiên cần được lau dọn, thay nước, tỉa chân nhang trước giao thừa.
- Sau khi cúng: Sau khi hóa vàng, không nên vội vàng quét dọn ngay mà hãy để không khí gia đình đầm ấm. Lộc cúng nên chia đều cho các thành viên, đặc biệt là trẻ em, với ý nghĩa cầu chuc may mắn.
Kết bài
Bài cúng gia tiên giao thừa là sợi dây vô hình kết nối thế hệ hiện tại với tổ tiên, thể hiện truyền thống tốt đẹp “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” của dân tộc Việt Nam. Việc chuẩn bị một bài văn khấn đầy đủ, đúng chuẩn cùng sự thành tâm của gia chủ sẽ giúp cho khoảnh khắc chuyển giao năm mới trở nên linh thiêng và ấm cúng hơn bao giờ hết. Hy vọng những chia sẻ trong bài viết này sẽ giúp bạn đọc có thêm kiến thức để chuẩn bị cho gia đình một mùa Tết trọn vẹn. Để tìm hiểu thêm về các phong tục tập quán và kiến thức đời sống đa dạng khác, bạn có thể truy cập và tham khảo thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
