Lễ cúng giao thừa là một trong những nghi lễ linh thiêng và quan trọng nhất trong văn hóa người Việt, diễn ra vào khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là nghi thức tâm linh để tiễn những điều không may mắn, mà còn là dịp để gia chủ thành tâm cầu mong một năm mới an lành, thịnh vượng. Theo quan niệm truyền thống, lễ cúng được chia làm hai phần: cúng ngoài trời để nghênh tân và cúng trong nhà để tiễn cựu. Hiểu rõ ý nghĩa và chuẩn bị đúng nghi thức sẽ giúp gia chủ đón một cái Tết trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Cắt Duyên Âm Tại Nhà: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Lưu Ý Quan Trọng
Tóm tắt nghi lễ cúng giao thừa
Để chuẩn bị cho nghi lễ quan trọng này, gia chủ cần nắm vững các bước cốt lõi sau:
- Thời gian: Lễ cúng phải được tiến hành vào đúng giờ Chính Tý (0 giờ), thời khắc giao hòa giữa năm Canh Thìn và năm Tân Tỵ.
- Thứ tự: Bắt đầu bằng lễ cúng ngoài trời để nghênh đón quan hành khiển mới, sau đó mới tiến hành cúng trong nhà để tạ lễ gia tiên.
- Vị trí: Lễ ngoài trời nên đặt ở khoảng sân trước, nơi thông thoáng. Lễ trong nhà được đặt ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần tài.
- Lễ vật: Cần chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, tươm tất, chia làm hai mâm riêng biệt cho ngoài trời và trong nhà.
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Mâm Xôi Chè Cúng Thôi Nôi Bé Gái Chuẩn Dân Gian, Ý Nghĩa
Ý nghĩa của việc cúng giao thừa
Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị thần khác nhau (Thái Tuế) cai quản dưới trần gian. Khi năm cũ kết thúc, vị thần cũ sẽ bàn giao công việc lại cho vị thần mới. Lễ cúng giao thừa chính là để tiễn送 (tiễn đưa) vị thần cũ và nghênh đón vị thần mới.
Việc cúng ngoài trời là để tạ ơn và cầu xin các vị thần linh, các quan hành khiển phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Sau đó, cúng trong nhà là để tưởng nhớ đến tổ tiên, ông bà – những người đã khuất, cầu xin phù hộ cho con cháu trong gia đình được mạnh khỏe, làm ăn tấn tới. Đây là một phong tục đẹp, thể hiện lòng hiếu thảo và sự thành kính đối với thế hệ đi trước cũng như các đấng thần linh.
Có thể bạn quan tâm: Cần Chuẩn Bị Hoa Gì Cho Lễ Về Nhà Mới?
Nội dung bài cúng giao thừa trong nhà
Bài cúng trong nhà thường mang tính chất gia tiên, cầu mong sự bình an cho gia đạo. Dưới đây là nội dung bài văn khấn chuẩn được nhiều người sử dụng:
“Nam mô A Di Đà Phật! (lặp lại 3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Chúng con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị tôn Thần.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương.
Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa.
Ngài định Phúc Táo quân.
Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Cùng các Cụ Tổ tiên nội ngoại chư vị tiên Linh.
Nay đã đến giờ phút Giao thừa năm… [âm lịch].
Chúng con là: …
Ngụ tại: …
Phút Giao thừa vừa tới, nay theo Vận luật, tống cựu nghinh tân, giờ Tý đầu Xuân cùng đón mừng Nguyên Đán.
Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm cùng nghi lễ cung trần, dâng lên trước Án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần và đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương, Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa, Ngài định Phúc Táo quân, Ngài Phúc Đức chính Thần, các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ và Long mạch tài Thần, Ngài Bản Gia Táo Quân, các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần cùng tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Cúi xin giáng lâm trước Án và thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời: các cụ Tiên Linh Cao Tằng Tổ Khảo cùng Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, cô di T tỷ, Muội, nội ngoại Tộc chư vị Hương Linh, cúi xin giáng về Linh Sàng hâm để hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các vị Vong Linh tiền Chủ hậu Chủ cùng y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước Án để chiêm ngưỡng Tôn Thần, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái và trú dạ cát tường.
Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi và công việc hanh thông.
Người người được chữ bình an và tháng ngày được hưởng phần lợi lộc.
Âm phù – Dương trợ cùng sở nguyện tòng tâm.
Bốn mùa không hạn ách nào xâm và tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, chúng con xin cúi lạy chứng giám.
Cẩn cáo.”
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Nghi Thức Cúng Tứ Phủ Hội Đồng Chuẩn Xác Nhất
Nội dung bài cúng giao thừa ngoài trời
Bài cúng ngoài trời thường dài hơn, trang nghiêm hơn, tập trung vào việc cầu khấn các vị thần linh cai quản thiên địa và xin tài lộc cho gia chủ.
“Nam mô A di đà Phật! (lặp lại 3 lần)
Kính lạy:
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn Hành Binh chi Thần, Lý Tào Phán quan.
Con kính lạy ngài đương niên thiên quan Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan.
Con kính lạy các ngài Ngũ Phương, Ngũ Hổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm Canh Thìn với năm Tân Tỵ.
Chúng con là: …, sinh năm: …, hành canh: … tuổi, cư ngụ tại số nhà:…, ấp/khu phố:…, xã/phường …, quận/huyện/ thành phố …, tỉnh/thành phố …
Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng-đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt.
Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc.
Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật-Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cái Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần.
Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời,十方 chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật! (lặp lại 3 lần)”
Lễ vật cúng giao thừa cần chuẩn bị những gì?
Mâm cúng giao thừa cần được chuẩn bị tươm tất, thể hiện lòng thành của gia chủ. Dưới đây là danh sách lễ vật cơ bản:
Mâm cúng ngoài trời:
- Ngũ quả (5 loại quả tươi, tùy theo vùng miền).
- Hoa tươi (hoa cúc, hoa lay-ơn…).
- Nhang, đèn nến.
- Trầu cau.
- Muối, gạo.
- Trà, rượu.
- Xôi, bánh chưng (hoặc bánh tét).
- Gà trống luộc nguyên con.
- Các bộ quần áo giấy của quan thần linh.
Mâm cúng trong nhà (gia tiên):
- Hương, hoa tươi.
- Trầu cau.
- Nến.
- Mâm cơm cúng (thường là 5 bát, 5 đôi đũa), có thể thêm xôi, chè.
- Vàng mã cho tổ tiên.
Những điều cần lưu ý khi cúng giao thừa
Để nghi lễ diễn ra suôn sẻ và đúng chuẩn phong tục, bạn cần ghi nhớ một số điểm quan trọng sau:
- Thời gian: Phải cúng đúng giờ Giao thừa (0h00). Gia chủ nên chuẩn bị lễ vật trước đó để đến giờ là tiến hành cúng ngay, không được để trễ.
- Thứ tự: Luôn luôn cúng ngoài trời trước, sau đó mới cúng trong nhà. Điều này mang ý nghĩa “nghênh tân, tiễn cựu” – đón quan hành khiển mới và tiễn quan cũ.
- Vị trí đặt mâm: Mâm cúng ngoài trời nên đặt ở khoảng sân trước, nơi thoáng đãng, không bị che khuất. Mâm cúng trong nhà được đặt ở bàn thờ gia tiên.
- Thái độ: Người cúng phải ăn mặc chỉnh tề, thành tâm, đọc bài văn khấn rõ ràng, không vội vã.
Việc chuẩn bị kỹ lưỡng và thành tâm cầu nguyện trong khoảnh khắc thiêng liêng của năm mới không chỉ là phong tục mà còn là cách để mỗi người tìm về giá trị truyền thống, thể hiện lòng biết ơn và mong ước cho một năm mới an khang, thịnh vượng cho gia đình. Hy vọng những chia sẻ trên từ chuaphatanlongthanh.com sẽ giúp bạn có một cái Tết đầm ấm và trọn vẹn bên người thân.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
