Lễ cúng giao thừa là một nghi lễ truyền thống không thể thiếu trong mỗi gia đình người Việt vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là phong tục tín ngưỡng mà còn là cách để con người bày tỏ lòng thành kính, biết ơn với các vị thần linh, tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp cho một năm mới an khang, thịnh vượng. Để chuẩn bị cho nghi lễ quan trọng này, nhiều người băn khoăn về mâm cỗ cũng như bài văn khấn chuẩn xác. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, đầy đủ về cách chuẩn bị mâm cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà, cùng những bài cúng được lưu truyền.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Cúng Xe Máy Mới Mua: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Và Nghi Thức
Tổng quan về lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, diễn ra vào thời khắc kết thúc năm cũ, chuyển sang năm mới (từ 12 giờ đêm ngày 30 Tết sang rạng sáng mùng 1 Tết). Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm “tiễn cựu, nghênh tân”, tức là tiễn các vị thần linh, hành khiển năm cũ và đón các vị thần linh, hành khiển năm mới về quản lý hạ giới.
Theo tín ngưỡng phương Đông, trên thiên đình có quan quân trông coi hạ giới. Mỗi năm, đến phút giao thừa, thiên đình sẽ thay toàn bộ quan quân này. Vì vậy, mỗi gia đình chuẩn bị một mâm cỗ cúng trời đất để tiễn người cũ, đón người mới với hy vọng một năm làm ăn thuận lợi, mưa thuận gió hoà. Vào năm Canh Tý chuyển sang năm Tân Sửu (theo bài viết gốc), vị thần cai quản hạ giới là Triệu vương Hành khiển, Tam thập lục thương hành binh chi thần, Khúc tào phán quan. Lễ cúng giao thừa thường được chia làm hai phần: cúng ngoài trời và cúng trong nhà.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Lễ Cúng Thanh Minh Tại Nhà Và Ngoài Mộ
Mâm cúng giao thừa ngoài trời
Lễ cúng giao thừa ngoài trời là nghi lễ đầu tiên cần được thực hiện, nhằm “tiễn cựu, nghênh tân”, cảm ơn các vị thần linh năm cũ và chào đón các vị thần linh năm mới.
Chuẩn bị mâm lễ vật
Mâm cỗ cúng ngoài trời thường được bày biện trang trọng trên một chiếc bàn đặt trước cửa nhà hoặc ở giữa sân (nếu không gian rộng rãi). Lễ vật cúng giao thừa ngoài trời bao gồm:
- Ngũ quả: Một mâm trái cây tươi ngon, đủ năm màu tượng trưng cho ngũ hành.
- Hương, hoa, đèn nến: Hương (nhang) cắm thẳng, không được cắm nghiêng; hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa vạn thọ); đèn nến để thắp sáng.
- Trầu cau: Trầu têm cánh phượng, cau tươi bổ múi.
- Muối, gạo: Dùng để cúng kính, thể hiện sự trân trọng của cải vật chất.
- Trà, rượu: Nước trà nóng, rượu trắng để dâng lên thần linh.
- Quần áo, mũ nón hàng mã: Dùng để cúng tiễn các vị thần linh năm cũ.
- Mâm lễ mặn: Có thể bao gồm thủ lợn luộc, gà trống luộc nguyên con (nên luộc chín để giữ được hình thức đẹp), xôi, bánh chưng. Nếu gia chủ là phật tử, có thể cúng mâm lễ chay.
Theo các chuyên gia văn hóa, đối với những người sống ở chung cư, việc cúng ngoài trời có thể gặp khó khăn. Trong trường hợp này, chỉ nên cúng giao thừa và đọc bài văn khấn trong nhà. Nếu muốn cúng ngoài trời, cần thực hiện ở tầng trệt của chung cư hoặc nơi có không gian thoáng đãng.
Quy trình cúng giao thừa ngoài trời
Vào đúng thời điểm giao thừa (khoảng 12 giờ đêm), chủ gia đình sẽ thắp đèn, nến, rót rượu, rót trà, thắp hương. Gia chủ nên lưu ý cắm hương thẳng đứng, không cắm nghiêng. Sau khi chuẩn bị xong, chủ gia đình sẽ khấn vái trước án.
Bài cúng giao thừa ngoài trời
Bài văn khấn cúng giao thừa ngoài trời được ghi lại trong sách “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” của Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin. Nội dung bài khấn như sau:
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
Kính lạy:
- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
- Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
- Con kính lạy Đức Bồ Tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
- Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần.
- Con kính lạy ngài cựu niên Hành khiển, cựu Hành binh chi thần, cựu Phán quan.
- Con kính lạy ngài đương niên Hành khiển, đương niên Hành binh chi thần, đương niên Phán quan.
- Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm Canh Tý với năm Tân Sửu.
Chúng con là:…, sinh năm:…, hành canh:… tuổi, cư ngụ tại số nhà:…, ấp/khu phố:…, xã/phường.., quận/huyện/ thành phố…, tỉnh/thành phố…
Nhân phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân.
Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc.
Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật, Thánh, dâng hiến tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần.
Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập: Cách Làm Gà Cúng Giao Thừa Đẹp Mắt, Đúng Chuẩn Phong Tục
Mâm cúng giao thừa trong nhà
Sau khi đã thực hiện lễ cúng ngoài trời, gia chủ tiến hành lễ cúng giao thừa trong nhà. Đây là nghi lễ nhằm cảm tạ, cầu xin tổ tiên phù hộ cho gia đình những điều tốt lành trong năm mới.
Chuẩn bị mâm lễ vật
Mâm cỗ cúng giao thừa trong nhà thường không quá cầu kỳ, tùy theo điều kiện của gia chủ, nhưng cốt ở tấm lòng thành kính. Lễ vật thường bao gồm:
- Mâm ngũ quả: Tương tự như mâm cúng ngoài trời.
- Hương, hoa, đèn nến: Để thắp sáng bàn thờ gia tiên.
- Bánh kẹo, mứt Tết: Các món đồ ngọt dâng lên tổ tiên.
- Rượu, bánh chưng, giò/chả hoặc thịt gà, xôi gấc: Là những món ăn truyền thống trong ngày Tết.
Bài cúng giao thừa trong nhà
Bài văn khấn cúng giao thừa trong nhà cũng được ghi lại trong sách “Văn khấn cổ truyền Việt Nam”. Nội dung bài khấn như sau:
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần).
Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Nam mô Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật.
Nam mô Đức Bồ tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh.
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
Các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.Nay phút giao thừa năm Canh Tý với năm Tân Sửu.
Chúng con là:… sinh năm:…, hành canh:… tuổi, ngụ tại số nhà…, ấp/khu phố…, xã/phường…, quận/huyện/thành phố…, tỉnh/thành phố…
Phút giao thừa vừa điểm, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật – Thánh, dâng hiến Tôn thần, tiến cúng tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài thần, các ngài bản gia Táo phủ thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời các cụ tiên linh, cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, bá thúc đệ huynh, cô dì tỷ muội, nội ngoại gia tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Tâm thành cầu nguyện, lễ bạc tiến dâng, cúi xin chứng giám.
Nam mô A di đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Thức Cúng Thí Thực Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Những lưu ý quan trọng khi cúng giao thừa
Để nghi lễ cúng giao thừa được trọn vẹn, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng đúng vào thời khắc giao thừa (12 giờ đêm ngày 30 Tết). Tuy nhiên, ở nhiều nơi, gia chủ có thể bắt đầu cúng từ khoảng 11 giờ đêm để chuẩn bị sẵn sàng.
- Thứ tự cúng: Luôn thực hiện lễ cúng ngoài trời trước, sau đó mới đến lễ cúng trong nhà. Điều này thể hiện sự thành kính đối với các vị thần linh và tổ tiên.
- Tâm thế thành kính: Dù chuẩn bị mâm cỗ đơn giản hay sang trọng, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành của gia chủ. Hãy ăn mặc chỉnh tề, giữ tâm trạng bình an, thành tâm khấn vái.
- Văn hóa đọc bài khấn: Nếu có thể, gia chủ nên học thuộc bài khấn để đọc thành tiếng một cách trang nghiêm. Nếu không, có thể đọc theo văn khấn đã được in sẵn.
- Môi trường sống: Đối với những người sống ở chung cư hoặc không có nhiều không gian, có thể linh hoạt tổ chức cúng giao thừa trong nhà hoặc ở khu vực tầng trệt, nơi có không gian thoáng đãng hơn.
Việc chuẩn bị mâm cúng giao thừa và bài cúng là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt. Qua đó, con người thể hiện sự tri ân đối với tổ tiên, thần linh và cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Để tìm hiểu thêm về các phong tục, nghi lễ truyền thống khác, bạn có thể tham khảo thêm tại chuaphatanlongthanh.com.
Việc chuẩn bị mâm cúng giao thừa và bài cúng trọn vẹn không chỉ là cách để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, thể hiện lòng hiếu thảo và hướng về cội nguồn. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn chi tiết và chuẩn bị tốt nhất cho nghi lễ quan trọng này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
