Mỗi dịp Tết đến xuân về, không khí sum họp gia đình và những phong tục truyền thống lại trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Trong khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, người Việt thường tổ chức lễ cúng để tưởng nhớ tổ tiên, tạ ơn trời đất và cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Đặc biệt, lễ cúng ngày mùng 1 Tết luôn được coi là một trong những nghi lễ quan trọng nhất, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. Nếu bạn đang tìm hiểu về bài cúng ngày mùng 1 Tết Canh Tý, bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện, từ ý nghĩa, chuẩn bị, đến văn khấn chi tiết, giúp bạn có thể thực hiện nghi lễ một cách trang nghiêm và thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ngày 23 Tháng Chạp Năm Đinh Dậu: Lễ Cúng Ông Công Ông Táo Chi Tiết
Ý nghĩa thiêng liêng của lễ cúng mùng 1 Tết
Truyền thống gắn kết gia đình và dòng tộc
Lễ cúng mùng 1 Tết không đơn thuần là một nghi thức tôn giáo, mà là biểu hiện sâu sắc của văn hóa “uống nước nhớ nguồn” đã được lưu truyền qua hàng ngàn năm. Đây là dịp để con cháu trong gia đình cùng nhau tưởng nhớ, bày tỏ lòng biết ơn đến các bậc tổ tiên đã khuất, những người đã có công khai phá, dựng xây và gìn giữ gia đình, dòng họ. Không khí trang nghiêm, ấm cúng của buổi lễ là sợi dây vô hình gắn kết các thế hệ, từ ông bà, cha mẹ đến con cháu, tạo nên một khối thống nhất, đoàn kết trong đại gia đình.
Tạ ơn trời đất và cầu mong bình an
Ngoài việc tưởng nhớ tổ tiên, lễ cúng mùng 1 Tết còn là dịp để con người tạ ơn trời đất, các vị thần linh đã phù hộ cho gia đình một năm qua được bình an, no ấm. Trong quan niệm dân gian, ngày đầu năm mới là thời khắc linh thiêng, khi các vị thần linh và tổ tiên sẽ “xuống trần” để chứng kiến lòng thành của con cháu. Vì vậy, việc chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, với lòng thành kính, là cách để con người bày tỏ sự biết ơn và cầu xin một năm mới được nhiều may mắn, tài lộc, sức khỏe và hạnh phúc.
Khởi đầu một năm mới với tâm thế tích cực
Lễ cúng mùng 1 Tết còn mang một ý nghĩa tâm lý rất quan trọng. Nó giúp mỗi thành viên trong gia đình có cơ hội nhìn lại một năm đã qua, rút ra những bài học kinh nghiệm, và cùng nhau hướng đến một năm mới với những ước mơ, hoài bão tốt đẹp. Không khí trang trọng của buổi lễ giúp mỗi người đều có một tâm thế nghiêm túc, thành kính, từ đó tạo nên một khởi đầu năm mới đầy tích cực và may mắn.
Những điều cần chuẩn bị cho lễ cúng mùng 1 Tết Canh Tý
Thời gian thực hiện lễ cúng
Theo quan niệm truyền thống, ngày mùng 1 Tết là ngày đầu tiên của năm mới, do đó, lễ cúng thường được tổ chức vào sáng sớm ngày này. Nhiều gia đình có thói quen thức dậy từ rất sớm, khoảng 3-4 giờ sáng, để chuẩn bị và thực hiện lễ cúng. Việc cúng vào thời điểm này nhằm thể hiện lòng thành kính, mong muốn được các vị thần linh và tổ tiên chứng giám ngay từ những khoảnh khắc đầu tiên của năm mới.
Tuy nhiên, tùy vào hoàn cảnh và phong tục của từng gia đình, lễ cúng cũng có thể được tổ chức vào buổi chiều hoặc tối ngày mùng 1, miễn sao đảm bảo không khí trang nghiêm và thành kính.
Mâm cúng cần những gì?
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ngày Khai Trương Ngành Mộc: Văn Khấn, Chuẩn Bị Mâm Cúng & Lễ Vật
Mâm cúng ngày mùng 1 Tết thường được chuẩn bị rất kỹ lưỡng, thể hiện lòng thành kính và sự trân trọng của con cháu đối với tổ tiên. Dưới đây là những vật phẩm thường thấy trong một mâm cúng mùng 1 Tết:
1. Mâm ngũ quả:
- Đây là phần không thể thiếu trong mâm cúng. Mâm ngũ quả thường gồm 5 loại trái cây có màu sắc khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) và mong ước một năm mới cân bằng, hòa hợp.
- Những loại trái cây thường được chọn bao gồm: Bưởi, cam, quýt, thanh long, dứa, táo, lê, nho, mãng cầu, sung… tùy theo mùa và phong tục từng vùng miền.
2. Hương, hoa:
- Hương (nhang) là vật phẩm dùng để thắp, tạo nên khói thơm, được cho là có thể dẫn đường cho các vị thần linh và tổ tiên về dự lễ.
- Hoa tươi, thường là hoa lay ơn, hoa cúc, hoa hồng, được cắm vào bình để dâng lên bàn thờ, thể hiện sự tươi mới, thanh khiết.
3. Nước, rượu, trà:
- Nước lọc hoặc nước ngọt được đặt trên bàn thờ để dâng lên tổ tiên.
- Rượu và trà là hai thức uống không thể thiếu trong các dịp lễ cúng quan trọng, thể hiện sự trang trọng và lòng thành kính.
4. Mâm cơm mặn:
- Gà luộc (thường là gà trống thiến) là món ăn chính, tượng trưng cho sự may mắn và sung túc.
- Xôi gấc (hoặc xôi đậu xanh) màu đỏ, tượng trưng cho sự may mắn, đỏ vận.
- Canh măng, canh miến, canh bóng… là những món canh truyền thống.
- Các món ăn phụ như: thịt đông, giò lụa, chả quế, nem rán, dưa hành, dưa kiệu…
5. Bánh chưng, bánh tét:
- Đây là những món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết, tượng trưng cho đất trời, sự gắn bó và đoàn viên của gia đình.
6. Giấy tiền, vàng mã:
- Theo quan niệm dân gian, giấy tiền, vàng mã là những vật phẩm để dâng lên tổ tiên, thể hiện lòng hiếu thảo và mong muốn tổ tiên có một cuộc sống đầy đủ, sung túc ở thế giới bên kia.
Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng
- Lựa chọn vật phẩm tươi ngon: Tất cả các vật phẩm trên mâm cúng, đặc biệt là trái cây, hoa tươi, và thực phẩm, cần được lựa chọn kỹ lưỡng, đảm bảo tươi ngon, không bị dập nát, hư hỏng.
- Sắp xếp mâm cúng gọn gàng, trang nghiêm: Các vật phẩm cần được sắp xếp một cách gọn gàng, cân đối, tạo nên một tổng thể hài hòa và trang nghiêm.
- Tâm thế thành kính: Điều quan trọng nhất khi chuẩn bị mâm cúng là tâm thế thành kính, biết ơn. Dù vật phẩm có thể đơn giản hay cầu kỳ, miễn sao lòng thành kính là điều quan trọng nhất.
Văn khấn mùng 1 Tết Canh Tý chi tiết
Văn khấn cúng tổ tiên
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ Địa, Long Mạch, Thổ phủ chư vị tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá thúc Huynh Đệ, đường thượng, đường hạ, Tổ nhân, hương linh lai vãng nội ngoại họ hàng.
Tín chủ (chúng) con là: …………………………………………………………………………………………
Ngụ tại: …………………………………………………………………………………………………………..
Nay theo tuế luật, âm dương vận hành, tới hồi chạp tắc, minh niên tôn chính, ngày rằm tháng Giêng năm Canh Tý, con cháu tưởng niệm ân đức Tổ tiên như trời cao biển rộng.
Nay con cháu thành tâm sửa sang lễ vật, hương hoa, trà quả, kim ngân, hương đăng, phẩm vật, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thổ Địa, Long Mạch, Thổ phủ chư vị tôn thần, ngài Bản gia Táo phủ Thần quân, ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long Mạch, ngài Tiền hậu Địa chủ tài thần, các Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù trì cho con cháu được năm Canh Tý an khang, thịnh vượng, gia đạo hưng long, con cháu sum vầy.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn cúng Phật
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Phật Thích Ca, Đức Phật A Di Đà.
Con kính lạy Đức Bồ Tát Quán Thế Âm.
Con kính lạy chư vị Tôn thần, chư vị Thánh hiền.
Hôm nay là ngày mùng 1 tháng Giêng, năm Canh Tý, ngày đầu năm mới, con cháu trong gia đình con xin kính dâng lên Tam Bảo hương hoa, trái cây, phẩm vật, cầu xin Tam Bảo gia hộ cho gia đình con một năm mới an lành, may mắn, sức khỏe dồi dào, làm ăn phát đạt.
Con kính mong chư Phật, chư Bồ Tát, chư vị Thánh hiền chứng minh cho lòng thành của con cháu, gia hộ cho gia đình con được bình an, hạnh phúc, và luôn sống trong ánh sáng từ bi của Phật pháp.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ngày Giỗ Thứ Hai: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Những Điều Cần Biết
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn cúng Thổ Công
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ Địa, Long Mạch, Thổ phủ chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long Mạch, ngài Tiền hậu Địa chủ tài thần.
Tín chủ (chúng) con là: …………………………………………………………………………………………
Ngụ tại: …………………………………………………………………………………………………………..
Hôm nay là ngày mùng 1 tháng Giêng, năm Canh Tý, ngày đầu năm mới, con cháu kính cáo các vị Tôn thần rằng: Nay con cháu đã sắm sửa hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thổ Địa, Long Mạch, Thổ phủ chư vị tôn thần, ngài Bản gia Táo phủ Thần quân, ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long Mạch, ngài Tiền hậu Địa chủ tài thần, các Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù trì cho con cháu được năm Canh Tý an khang, thịnh vượng, gia đạo hưng long, con cháu sum vầy.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những lưu ý quan trọng khi thực hiện lễ cúng mùng 1 Tết
Trang phục và thái độ
Khi thực hiện lễ cúng, các thành viên trong gia đình nên mặc trang phục chỉnh tề, sạch sẽ, thể hiện sự tôn trọng đối với tổ tiên và các vị thần linh. Thái độ khi cúng cần thành kính, nghiêm túc, không nói chuyện ồn ào, đùa giỡn trong lúc cúng.
Thứ tự cúng
Thông thường, lễ cúng sẽ được thực hiện theo thứ tự: cúng Phật trước, sau đó cúng Thổ Công, cuối cùng là cúng Tổ tiên. Tuy nhiên, tùy vào phong tục của từng gia đình, thứ tự này có thể được điều chỉnh cho phù hợp.
Việc hóa vàng
Sau khi cúng xong, các gia đình thường đốt vàng mã để dâng lên tổ tiên. Việc hóa vàng cần được thực hiện một cách cẩn thận, tránh gây cháy nổ hoặc ô nhiễm môi trường. Nên hóa vàng tại những nơi có diện tích rộng, thoáng đãng, và có người lớn giám sát.
Sự tham gia của các thành viên
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ngày 30 Tết Năm 2026: Văn Khấn, Mâm Cúng Và Nghi Thức Chuẩn Bị
Lễ cúng mùng 1 Tết là dịp để cả gia đình sum họp, vì vậy, việc các thành viên trong gia đình cùng nhau tham gia chuẩn bị và thực hiện lễ cúng là rất quan trọng. Điều này không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn là cơ hội để các thế hệ gắn bó, chia sẻ với nhau.
Một số phong tục đặc biệt trong ngày mùng 1 Tết
Xông đất
Xông đất là một phong tục quan trọng trong ngày mùng 1 Tết. Người được chọn để xông đất thường là người có tuổi hợp với gia chủ, tính cách hòa đồng, làm ăn phát đạt. Việc xông đất được cho là sẽ mang lại may mắn, tài lộc cho gia đình trong năm mới.
Lì xì
Lì xì (hay mừng tuổi) là phong tục quen thuộc trong ngày Tết. Người lớn sẽ lì xì cho trẻ em với mong ước các cháu được mạnh khỏe, học hành tiến bộ. Tuy nhiên, ngày nay, lì xì cũng được thực hiện giữa những người bằng tuổi hoặc lớn tuổi hơn, như một cách chúc tụng may mắn.
Đi chùa đầu năm
Nhiều gia đình có thói quen đi chùa vào ngày mùng 1 Tết để cầu nguyện bình an, may mắn cho cả năm. Việc đi chùa đầu năm không chỉ là một hoạt động tâm linh mà còn là dịp để tham quan, chiêm ngưỡng kiến trúc, và tìm kiếm sự thanh tịnh trong tâm hồn.
Kết luận
Lễ cúng ngày mùng 1 Tết Canh Tý là một nghi thức quan trọng, thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng của con cháu đối với tổ tiên, và mong ước một năm mới an lành, may mắn. Việc chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, thực hiện văn khấn một cách thành kính, và tuân thủ các phong tục truyền thống sẽ giúp gia đình bạn có một khởi đầu năm mới thật trọn vẹn và ý nghĩa.
Hy vọng rằng với những chia sẻ chi tiết về bài cúng ngày mùng 1 Tết Canh Tý trên đây, bạn sẽ có thể tổ chức một lễ cúng thật trang nghiêm, ấm cúng, và đầy ý nghĩa cho gia đình mình. Chúc bạn và gia đình một năm mới Canh Tý an khang, thịnh vượng, và tràn đầy hạnh phúc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 3, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
