Trong kho tàng tín ngưỡng dân gian Việt Nam, những nghi lễ cúng bái vào dịp Tết Nguyên đán luôn giữ một vị trí đặc biệt thiêng liêng. Đây không chỉ là hành động thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau hướng về cội nguồn. Trong số những nghi thức quan trọng ấy, bài cúng tất hương ngày tết là một trong những nghi lễ được rất nhiều người quan tâm, đặc biệt là vào những ngày cuối năm.
Vậy bài cúng tất hương ngày tết là gì? Nó có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống tâm linh của người Việt? Và làm thế nào để thực hiện nghi lễ này một cách đúng đắn, thành kính? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn những thông tin toàn diện, chi tiết nhất về bài cúng tất hương ngày tết, giúp bạn hiểu rõ hơn về phong tục truyền thống này.
Khái Niệm & Ý Nghĩa Của Bài Cúng Tất Hương Ngày Tết
Tất Hương Là Gì? Tìm Hiểu Về Nghi Lễ Cuối Năm
Tất hương, hay còn được gọi là cúng tất niên, là một nghi lễ truyền thống được tổ chức vào những ngày cuối cùng của năm cũ, thường là vào 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp nếu năm đó có 29 ngày). Đây là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cỗ cúng tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho một năm qua.
“Tất” có nghĩa là kết thúc, “hương” là hương khói, là nghi lễ dâng hương. Như vậy, tất hương có thể hiểu là lễ dâng hương cuối cùng trong năm, nhằm tạ ơn các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ, che chở cho gia đình trong một năm vừa qua, đồng thời xin phép được kết thúc năm cũ, chuyển sang năm mới.
Ý Nghĩa Tâm Linh Của Bài Cúng Tất Hương
Bài cúng tất hương ngày tết không đơn thuần chỉ là một nghi thức, mà nó mang trong mình rất nhiều ý nghĩa tâm linh sâu sắc:
Tạ ơn trời đất, tổ tiên: Đây là dịp để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ, che chở cho gia đình trong một năm qua. Dù là năm tốt hay năm khó, người Việt luôn tin rằng có sự phù hộ của tổ tiên, thần linh thì mới có thể vượt qua được.
Tổng kết một năm:Tất niên là dịp để mỗi gia đình, mỗi cá nhân nhìn lại một năm vừa qua, tổng kết những việc đã làm được, những việc còn chưa hoàn thành, rút ra bài học kinh nghiệm cho năm mới.
Xin phép chuyển giao năm cũ – năm mới: Trong tín ngưỡng dân gian, năm cũ và năm mới là hai “thời điểm” khác nhau, cần có sự “xin phép” để chuyển giao một cách thuận lợi, không gặp trở ngại.
Gắn kết gia đình: Đây là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, quây quần bên nhau, cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ, cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, cùng nhau hướng về cội nguồn. Điều này góp phần củng cố tình cảm gia đình, duy trì các giá trị truyền thống.
Hướng thiện, cầu mong may mắn: Qua bài cúng tất hương, con người bày tỏ mong ước về một năm mới an lành, hạnh phúc, thịnh vượng. Đây là một hình thức hướng thiện, cầu mong điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình.
Tất Hương Khác Gì Với Cúng Tất Niên?
Có rất nhiều người thắc mắc rằng tất hương và cúng tất niên có gì khác nhau. Thực ra, hai khái niệm này có phần giao thoa với nhau, nhưng cũng có những điểm khác biệt nhất định:
Tất niên là một khái niệm rộng hơn, bao gồm toàn bộ các hoạt động diễn ra vào những ngày cuối năm, như: dọn dẹp nhà cửa, trang trí nhà cửa, chuẩn bị mâm cỗ, tổ chức tiệc tất niên, cúng tất niên,… Cúng tất niên là một phần trong nghi lễ tất niên.
Tất hương là một nghi lễ cụ thể, tập trung vào việc dâng hương, đọc văn khấn để tạ ơn, xin phép. Tất hương thường được tổ chức vào giờ Tý (từ 23h đến 1h sáng) của ngày 30 tháng Chạp, là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Văn Khấn Tất Niên 29 Tết Ất Tỵ 2025 Đầy Đủ, Chuẩn Xác Nhất
Tất niên có thể được tổ chức nhiều lần trong năm (ví dụ: tất niên công ty, tất niên lớp học), trong khi tất hương chỉ được tổ chức một lần duy nhất trong năm, vào dịp Tết Nguyên đán.
Thời Gian & Địa Điểm Thực Hiện Bài Cúng Tất Hương
Chọn Giờ Tốt Để Cúng Tất Hương
Theo quan niệm dân gian, giờ Tý (từ 23h đến 1h sáng) của ngày 30 tháng Chạp là thời điểm lý tưởng để thực hiện bài cúng tất hương. Đây là thời điểm “giao thừa”, là lúc năm cũ kết thúc và năm mới bắt đầu. Việc cúng vào thời điểm này được cho là thuận lợi nhất, giúp tâm linh được thuận lợi, may mắn.
Tuy nhiên, tùy theo hoàn cảnh của từng gia đình, có thể linh hoạt chọn thời điểm khác, miễn sao đảm bảo thành kính, trang nghiêm. Một số gia đình có thể cúng vào chiều 30 Tết, hoặc sáng mùng 1 Tết.
Địa Điểm Cúng Tất Hương
Bài cúng tất hương thường được thực hiện tại bàn thờ gia tiên trong nhà. Đây là nơi thiêng liêng nhất, là nơi hướng về cội nguồn. Ngoài ra, tùy theo phong tục của từng vùng miền, có thể thực hiện cúng ngoài trời, tại cổng nhà, hoặc tại chùa.
Chuẩn Bị Mâm Cỗ Cúng Tất Hương
Những Lễ Vật Không Thể Thiếu
Mâm cỗ cúng tất hương cần được chuẩn bị cẩn thận, thành kính, thể hiện lòng biết ơn và mong ước của gia chủ. Dưới đây là những lễ vật cơ bản, thường được sử dụng:
Hương, hoa: Là biểu tượng của sự thanh tịnh, tinh khiết, là cách để giao tiếp với thế giới tâm linh.
Nước, rượu: Là lễ vật để dâng lên các vị thần linh, tổ tiên.
Trái cây: Nên chọn những loại trái cây tươi ngon, có màu sắc đẹp, có ý nghĩa tốt lành (ví dụ: bưởi – tượng trưng cho sự tròn đầy, thịnh vượng; cam – tượng trưng cho may mắn; táo – tượng trưng cho bình an).
Mâm ngũ quả: Là biểu tượng của sự no đủ, ấm no, hạnh phúc.
Xôi, chè: Là món ăn truyền thống, thể hiện lòng thành kính.
Bánh chưng, bánh tét: Là món ăn đặc trưng của Tết Nguyên đán, tượng trưng cho truyền thống, văn hóa.
Thịt gà luộc: Là món ăn không thể thiếu trong các dịp lễ lớn, thể hiện sự sung túc.
Mâm cơm mặn: Bao gồm các món ăn như: canh măng, giò lụa, chả quế, đậu phụ, rau củ,…
Muối, gừng: Là gia vị không thể thiếu, tượng trưng cho sự mặn mà của tình cảm gia đình.
Nước mắm, tương ớt: Là gia vị để ăn kèm.
Bánh kẹo: Là món ăn để dâng lên các vị thần linh, tổ tiên, cũng là món ăn để chiêu đãi khách đến chúc Tết.
Tiền vàng mã: Là lễ vật để dâng lên các vị thần linh, tổ tiên, thể hiện lòng thành kính.
Những Lưu Ý Khi Chuẩn Bị Mâm Cỗ
Lễ vật phải tươi ngon: Không sử dụng lễ vật đã hư hỏng, có mùi.
Số lượng lễ vật: Nên chọn số lượng chẵn, thể hiện sự trọn vẹn, hài hòa.
Màu sắc lễ vật: Nên chọn màu sắc tươi sáng, tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc.
Sắp xếp lễ vật: Nên sắp xếp lễ vật một cách cẩn thận, trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính.
Lễ vật chay hay mặn: Tùy theo phong tục của từng gia đình, có thể chọn lễ vật chay hoặc lễ vật mặn. Tuy nhiên, nên đảm bảo lễ vật được chuẩn bị một cách thành kính.
Bài Cúng Tất Hương Ngày Tết: Văn Khấn Chuẩn Truyền Thống
Văn Khấn Tất Hương Gia Tiên
Dưới đây là bài cúng tất hương ngày tết dành cho gia tiên, được sưu tầm và tổng hợp từ các nguồn văn khấn truyền thống:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Cửu trùng Thanh Vân lục cung Công chúa.
Con kính lạy Đức Tôn thần, Thổ địa, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, bá thúc huynh đệ, đường thượng, đương cảnh, chư vị Hương linh.
Hôm nay là ngày … tháng … năm …, nhằm ngày … tháng … năm …
Tín chủ con là: …
Ngụ tại: …
Nhân tiết: … (tất niên, giao thừa, …), chúng con có chén lễ oản, phẩm vật, hương hoa, trà quả, kim ngân, hương đăng, kính dâng trước án.
Văn Khấn Chuẩn Đón Ông Bà Tổ Tiên Về Nhà Ăn Tết Vào Ngày 30
Cúi xin các cụ, các ông bà Tổ tiên, Thương xót cháu con, linh thiêng hiện về, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho con cháu: Lập thân chính đại, làm việc an khang, bốn mùa bát tiết hưởng vinh hoa, ngàn việc tốt lành, đều thuận lợi.
Kính cáo các cụ, các ông bà Tổ tiên, chư vị Hương linh, cúi xin thương xót, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu: Năm mới an khang, bốn mùa may mắn, mọi việc được như ý, gia đạo hưng long.
Con kính lạy các cụ, các ông bà Tổ tiên, chư vị Hương linh.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn Khấn Tất Hương Thổ Địa, Táo Quân
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Hôm nay là ngày … tháng … năm …, nhằm ngày … tháng … năm …
Tín chủ con là: …
Ngụ tại: …
Nhân tiết: … (tất niên, giao thừa, …), chúng con có chén lễ oản, phẩm vật, hương hoa, trà quả, kim ngân, hương đăng, kính dâng trước án.
Cúi xin các vị Tôn thần, Thương xót cháu con, linh thiêng hiện về, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho con cháu: Lập thân chính đại, làm việc an khang, bốn mùa bát tiết hưởng vinh hoa, ngàn việc tốt lành, đều thuận lợi.
Kính cáo các vị Tôn thần, cúi xin thương xót, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu: Năm mới an khang, bốn mùa may mắn, mọi việc được như ý, gia đạo hưng long.
Con kính lạy các vị Tôn thần.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn Khấn Tất Hương Ngoài Trời
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Hôm nay là ngày … tháng … năm …, nhằm ngày … tháng … năm …
Tín chủ con là: …
Ngụ tại: …
Nhân tiết: … (tất niên, giao thừa, …), chúng con có chén lễ oản, phẩm vật, hương hoa, trà quả, kim ngân, hương đăng, kính dâng trước án.
Cúi xin các vị Tôn thần, Thương xót cháu con, linh thiêng hiện về, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho con cháu: Lập thân chính đại, làm việc an khang, bốn mùa bát tiết hưởng vinh hoa, ngàn việc tốt lành, đều thuận lợi.
Kính cáo các vị Tôn thần, cúi xin thương xót, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu: Năm mới an khang, bốn mùa may mắn, mọi việc được như ý, gia đạo hưng long.
Con kính lạy các vị Tôn thần.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những Lưu Ý Khi Đọc Văn Khấn
Giọng đọc: Nên đọc rõ ràng, chậm rãi, thành kính.
Tư thế: Nên đứng nghiêm trang, chắp tay, hướng về bàn thờ.
Tâm thế: Nên thành tâm, thành kính, không vội vàng.
Hiểu nội dung: Nên hiểu nội dung của văn khấn, không nên đọc một cách máy móc.
Phát âm: Nên phát âm chuẩn, rõ ràng, tránh nói lắp, nói sai.
Hướng Dẫn Thực Hiện Bài Cúng Tất Hương Chi Tiết
Bước 1: Chuẩn Bị
Dọn dẹp nhà cửa: Làm sạch bàn thờ, nhà cửa, sân vườn.
Chuẩn bị lễ vật: Sắm sửa lễ vật theo danh sách đã nêu ở trên.
Chuẩn bị văn khấn: In hoặc chép văn khấn ra giấy, hoặc ghi nhớ nội dung.
Bước 2: Sắp Xếp Lễ Vật
Bày lễ vật lên bàn thờ một cách cẩn thận, trang nghiêm.
Đốt hương: Đốt hương và cắm vào bát hương.
Châm nước: Châm nước vào ly, rót rượu vào ly.
Bước 3: Thực Hiện Nghi Lễ
Chắp tay: Đứng thẳng, chắp tay trước ngực.
Đọc văn khấn: Đọc văn khấn một cách thành kính, rõ ràng.
Lạy: Sau khi đọc xong văn khấn, lạy 3 lạy.
Hóa vàng: Sau khi lạy xong, hóa vàng mã (nếu có).
Bước 4: Kết Thúc
Những Bài Văn Khấn Tất Niên 30 Tết Theo Đúng Phong Tục Việt
Tụng kinh: Có thể tụng kinh (nếu có) để cầu nguyện.
Tụ tập gia đình: Sau khi cúng xong, gia đình tụ tập lại, cùng nhau ăn uống, trò chuyện.
Những Câu Hỏi Thường Gặp Về Bài Cúng Tất Hương Ngày Tết
1. Có Nên Cúng Tất Hương Vào Ngày 29 Tháng Chạp?
Nếu năm đó có 29 ngày thì có thể cúng tất hương vào ngày 29 tháng Chạp. Tuy nhiên, nên kiểm tra lại âm lịch để đảm bảo chính xác.
2. Có Thể Cúng Tất Hương Vào Sáng Mùng 1 Tết Không?
Có thể cúng tất hương vào sáng mùng 1 Tết, nhưng không được cúng vào đêm giao thừa cùng một lúc. Nên chọn một thời điểm phù hợp với hoàn cảnh của gia đình.
3. Có Nên Cúng Tất Hương Ngoài Trời Không?
Có thể cúng tất hương ngoài trời, nhưng nên tùy theo phong tục của từng vùng miền. Nên tham khảo ý kiến của người lớn tuổi trong gia đình.
4. Có Cần Phải Cúng Tất Hương Mỗi Năm Không?
Cúng tất hương là một nghi lễ truyền thống, nên khuyến khích thực hiện mỗi năm một lần. Tuy nhiên, nếu không có điều kiện, có thể cúng vào những dịp khác trong năm.
5. Có Thể Sử Dụng Bài Cúng Tất Hương Của Người Khác Không?
Có thể sử dụngbài cúng tất hương của người khác, nhưng nên tùy chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình. Nên hiểu rõ nội dung của bài cúng trước khi sử dụng.
Kết Luận
Bài cúng tất hương ngày tết là một nghi lễ truyền thống quan trọng, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh, đồng thời là dịp để gia đình sum họp, hướng về cội nguồn. Việc thực hiện bài cúng tất hương một cách thành kính, trang nghiêm sẽ giúp tâm linh được thuận lợi, may mắn trong năm mới.
Hy vọng rằng bài viết trên đây đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về bài cúng tất hương ngày tết, giúp bạn hiểu rõ hơn về phong tục truyền thống này và có thể thực hiện nghi lễ một cách đúng đắn, thành kính.
Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc duy trì và gìn giữ các phong tục truyền thống như cúng tất hương không chỉ là việc tưởng nhớ tổ tiên, mà còn là cách để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, đoàn kết.
