Việc chuẩn bị đón Tết Nguyên Đán không thể thiếu nghi thức lau dọn bàn thờ, hay còn gọi là bao sái bàn thờ. Đây là công việc linh thiêng, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên và các vị thần linh. Tuy nhiên, giữa vô vàn thông tin hiện nay, nhiều gia đình vẫn còn băn khoăn về trình tự thực hiện: nên lau dọn trước hay sau khi cúng ông Công ông Táo? Quy trình rút chân nhang thế nào cho đúng? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, khoa học và đầy đủ nhất để bạn đọc tham khảo.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Hoa Cúng Ông Địa, Thần Tài Và Bàn Thờ Gia Tiên
Khái quát về nghi thức bao sái bàn thờ ngày Tết
Bao sái bàn thờ là việc lau dọn, tân trang lại không gian thờ cúng gia tiên và thần linh. Đây không chỉ là công việc vệ sinh thông thường mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, giúp không gian thờ tự trở nên trang nghiêm, sạch sẽ để đón năm mới. Theo các chuyên gia văn hóa và phong tục tập quán, việc lau dọn bàn thờ nên được tiến hành trước khi diễn ra các nghi lễ cúng tiễn ông Công ông Táo về trời. Lý do là để đảm bảo không gian thờ cúng sạch sẽ, gọn gàng nhất khi gia chủ thực hiện các nghi lễ quan trọng, thể hiện sự tôn kính với thần linh và tổ tiên.
Việc chuẩn bị mâm cúng bao sái bàn thờ cũng là một phần không thể thiếu, thường bao gồm xôi, thịt luộc, trái cây tươi, trà và rượu. Quan trọng hơn cả là việc chuẩn bị nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng để lau dọn, giúp tẩy uế và giữ cho bàn thờ được thơm tho, thanh khiết.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Bài Văn Cúng Tổ Nghề: Ý Nghĩa, Nghi Thức Và Văn Khấn Chuẩn Nhất
Quy trình thực hiện bao sái bàn thờ chuẩn phong tục
Để công việc lau dọn bàn thờ diễn ra suôn sẻ và đúng lễ nghĩa, bạn cần tuân thủ một quy trình bài bản. Dưới đây là các bước cụ thể bạn có thể tham khảo.
Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lễ vật
Trước khi bắt tay vào lau dọn, gia chủ cần chuẩn bị đầy đủ các vật dụng cần thiết:
- Nước lau dọn: Có thể dùng nước ấm sạch hoặc nước ngũ vị hương (được đun từ 5 loại hương liệu như hồi, quế, xả, hương nhu, lá bưởi…). Một số gia đình còn dùng rượu trắng pha gừng để lau giúp tăng tính ấm cúng và tẩy uế.
- Dụng cụ lau dọn: Khăn lau sạch, mềm (tốt nhất là khăn mới hoặc khăn đã được giặt sạch, phơi nắng), chổi lông gà để quét bụi, dụng cụ đựng chân nhang cũ.
- Lễ vật cúng bao sái: Gồm đĩa xôi, miếng thịt luộc, đĩa hoa quả theo mùa, ấm trà nhỏ, 3 chén rượu nhỏ.
- Văn khấn: Soạn sẵn bài văn khấn xin phép lau dọn bàn thờ.
Bước 2: Xin phép thần linh và gia tiên
Đây là bước bắt buộc trước khi động chạm vào bàn thờ. Gia chủ ăn mặc chỉnh tề, gọn gàng, thắp hương và đọc văn khấn để xin phép thần linh và tổ tiên cho được lau dọn bàn thờ. Nội dung văn khấn cần ghi rõ họ tên, địa chỉ, ngày tháng và mục đích lau dọn (như: “Con xin phép được bao sái lại bàn thờ cho sạch sẽ để đón năm mới, mong chư vị chứng giám và cho phép”).
Bước 3: Thực hiện quy trình rút tỉa chân nhang
Sau khi đã xin phép, tiến hành rút chân nhang. Đây là công việc cần sự tỉ mỉ và cẩn trọng:
- Số lượng chân nhang giữ lại: Theo quan niệm truyền thống, sau khi rút tỉa, số chân nhang còn lại trên bát hương phải là số lẻ (15, 17, 19…). Cụ thể:
- Bát hương thờ thần linh, thổ công: Giữ lại 15 hoặc 25 chân nhang.
- Bát hương thờ gia tiên: Giữ lại 17 hoặc 27 chân nhang.
- Bát hương thờ bà cô, ông mãnh: Giữ lại 19 hoặc 29 chân nhang.
- Cách thức thực hiện: Dùng một tay giữ chắc đáy bát hương, tay kia nhẹ nhàng rút từng chân nhang cũ ra. Tránh làm xê dịch bát hương quá nhiều.
- Xử lý chân nhang cũ: Chân nhang sau khi rút cần được đốt thành tro (hoặc hóa tro) rồi đổ xuống sông, hồ hoặc vùi vào gốc cây. Tuyệt đối không vứt chân nhang vào thùng rác vì đây là vật đã qua sử dụng, mang tính linh thiêng.
Bước 4: Lau dọn bàn thờ và các vật phẩm thờ cúng
Sau khi đã rút tỉa chân nhang xong, tiến hành lau dọn tổng thể:
- Thứ tự lau dọn: Lau mặt nhật nguyệt (miếng nguyệt) của bát hương trước tiên, sau đó lau bát hương và các đồ thờ cúng khác như lư hương, chân nến, bát nước, lọ hoa…
- Cách lau: Dùng khăn sạch nhúng nước ấm (hoặc nước ngũ vị hương/rượu gừng) để lau nhẹ nhàng. Tránh làm rơi vỡ hoặc làm xước các vật phẩm thờ cúng.
- Lưu ý: Không nên lau dọn khi mở toang cửa phòng thờ để tránh ánh nắng chiếu thẳng vào bàn thờ (dương quang sát) gây tổn hại linh khí.
Bước 5: Sắp xếp lại bàn thờ và cúng cáo
Sau khi lau dọn sạch sẽ, tiến hành sắp xếp lại bàn thờ:
- Thay tro/đất trong bát hương: Nếu bát hương đã cũ hoặc tro bị xáo trộn, bạn có thể đổ tro cũ ra, rửa sạch bát hương, phơi khô rồi đổ tro mới (hoặc cát sạch) vào. Lưu ý chỉ thay khi cần thiết và làm cẩn thận.
- Sắp xếp lại các vật phẩm: Đặt lại bát hương vào vị trí trung tâm, sắp xếp lại lư hương, chân nến, lọ hoa, bát nước sao cho cân đối, hài hòa.
- Cúng cáo: Sau khi đã sắp xếp xong, thắp hương cúng cáo với thần linh và gia tiên đã hoàn thành công việc lau dọn.
Có thể bạn quan tâm: Bài Khấn Cúng Sao Hội: Văn Khấn Chi Tiết, Ý Nghĩa & Cách Thỉnh Linh
Những điều cấm kỵ khi lau dọn bàn thờ
Để tránh phạm phải điều tối kỵ, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
- Thứ tự lau dọn: Không được lau dọn bát hương của gia tiên trước bát hương thần linh. Cần lau thần linh trước, gia tiên sau.
- Vị trí lau: Lau mặt nhật nguyệt của bát hương trước khi lau các đồ thờ khác.
- Tránh mở toang cửa: Không nên mở toang các cửa của phòng thờ khi lau dọn để tránh ánh sáng mặt trời chiếu rọi trực tiếp vào bàn thờ.
- Vật phẩm thờ cúng: Tránh làm rơi vỡ hoặc làm xê dịch bát hương quá nhiều.
- Xử lý chân nhang: Tuyệt đối không vứt chân nhang vào thùng rác.
- Dụng cụ lau dọn: Nên dùng nước sạch và ấm, khăn sạch. Không dùng các chất tẩy rửa mạnh có mùi hóa học nồng nặc.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Đi Chùa Mùng 1: Văn Khấn Đầy Đủ Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Kết luận
Việc lau dọn bàn thờ đón Tết không chỉ là công việc vật chất mà còn là nghi thức tâm linh quan trọng, thể hiện lòng thành và sự hiếu kính của con cháu đối với tổ tiên và thần linh. Hy vọng những chia sẻ trên đây về quy trình bao sái bàn thờ trước hay sau cúng ông Công ông Táo, cũng như các bước thực hiện cụ thể, sẽ giúp bạn đọc có thêm kiến thức để chuẩn bị cho mùa Tết sum vầy, trọn vẹn. Để tìm hiểu thêm nhiều thông tin hữu ích về phong tục tập quán, văn hóa và đời sống, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
