Giữa năm âm lịch, nhiều gia đình Việt Nam có truyền thống làm bánh cúng để tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong bình an, may mắn cho nửa năm còn lại. Món ăn này không chỉ đơn thuần là một phần của nghi lễ mà còn ẩn chứa biết bao câu chuyện về tình cảm gia đình, lòng hiếu thảo và niềm tin vào những điều thiêng liêng. Vậy bánh cúng giữa năm là gì? Vì sao lại có tục lệ này? Và làm thế nào để chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn, đúng phong tục? Tất cả những thắc mắc đó sẽ được giải đáp chi tiết trong bài viết này.
Có thể bạn quan tâm: Bánh Bông Lan Cúng Khai Trương Hcm Quận 6: Địa Chỉ Uy Tín, Giá Cả Hợp Lý
Ý nghĩa của việc cúng giữa năm
Nguồn gốc và lịch sử
Tục lệ cúng giữa năm (còn gọi là cúng Rằm tháng Bảy, cúng Vu Lan) có từ lâu đời trong văn hóa dân gian Việt Nam. Đây là một trong những dịp lễ quan trọng trong năm, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, ông bà đã khuất. Theo quan niệm dân gian, vào ngày Rằm tháng Bảy âm lịch, “cửa âm” mở rộng, cho phép những linh hồn có cơ hội quay về trần thế. Vì vậy, con cháu làm mâm cúng để dâng lên tổ tiên, thể hiện sự biết ơn và mong muốn được phù hộ.
Giá trị văn hóa và tâm linh
Việc cúng giữa năm không chỉ là nghi lễ mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, quây quần bên nhau. Đây là thời điểm để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo, nhắc nhở nhau về cội nguồn, về công lao của những người đã khuất. Ngoài ra, đây cũng là dịp để mọi người cầu mong sự bình an, may mắn cho nửa năm còn lại, xua tan những điều không may mắn đã xảy ra trong nửa năm qua.
Tác động đến đời sống tinh thần
Trong nhịp sống hiện đại, khi con người ngày càng bận rộn thì những dịp lễ như cúng giữa năm càng trở nên quý giá. Nó giúp con người chậm lại, dành thời gian cho gia đình, cho những giá trị tinh thần. Việc chuẩn bị mâm cúng, làm bánh, dọn dẹp nhà cửa… đều là những hoạt động mang tính chất gắn kết, giúp các thành viên trong gia đình hiểu nhau hơn, yêu thương nhau hơn.
Các loại bánh thường dùng trong mâm cúng giữa năm
Bánh chưng
Bánh chưng là một trong những loại bánh không thể thiếu trong mâm cúng giữa năm. Được làm từ gạo nếp, đậu xanh, thịt heo, bánh chưng tượng trưng cho đất trời, cho sự sum vầy, đoàn tụ. Màu xanh của lá dong, màu trắng của gạo nếp, màu vàng của đậu xanh và màu đỏ của thịt heo tạo nên một bức tranh hài hòa, thể hiện sự cân bằng trong vũ trụ.
Bánh tét
Bánh tét là một biến thể của bánh chưng, phổ biến ở miền Nam Việt Nam. Khác với bánh chưng hình vuông, bánh tét có hình trụ dài, tượng trưng cho sự trường tồn, bền vững. Bánh tét thường được gói bằng lá chuối, có nhân đậu xanh hoặc đậu đen, tùy theo khẩu vị của từng vùng miền.
Bánh ít
Bánh ít là một loại bánh nhỏ, thường được làm từ bột nếp, có nhân đậu xanh hoặc đậu đen. Bánh ít có hình tròn, tượng trưng cho sự viên mãn, trọn vẹn. Loại bánh này thường được dùng để cúng các vị thần linh, cầu mong sự bình an, may mắn.
Có thể bạn quan tâm: Bánh Cúng Dịp Tết Đoan Ngọ: Món Ăn Truyền Thống Tinh Tế
Bánh ú tro
Bánh ú tro là một loại bánh đặc sản của miền Trung, được làm từ gạo nếp ngâm với tro bếp. Bánh có màu đen tuyền, vị ngọt thanh, thường được dùng trong các dịp lễ cúng. Bánh ú tro tượng trưng cho sự thanh tịnh, tinh khiết, phù hợp với không khí thiêng liêng của ngày cúng.
Bánh in
Bánh in là một loại bánh truyền thống, được làm từ bột gạo nếp, đường và các loại hương liệu tự nhiên. Bánh in có hình vuông hoặc tròn, thường được in hoa văn đẹp mắt. Loại bánh này thường được dùng để cúng các vị thần linh, cầu mong sự may mắn, tài lộc.
Bánh mì
Bánh mì là một loại bánh hiện đại, được du nhập vào Việt Nam từ thời Pháp thuộc. Tuy nhiên, bánh mì cũng được dùng trong mâm cúng giữa năm, đặc biệt là ở các thành phố lớn. Bánh mì tượng trưng cho sự đổi mới, hiện đại, phù hợp với nhịp sống nhanh chóng của thời đại mới.
Cách chuẩn bị mâm cúng giữa năm
Lựa chọn thời gian
Thời gian cúng giữa năm thường được chọn vào ngày Rằm tháng Bảy âm lịch. Tuy nhiên, tùy theo phong tục của từng vùng miền, gia đình có thể chọn cúng vào các ngày khác trong tháng Bảy. Điều quan trọng là phải chọn một ngày đẹp, giờ tốt để thực hiện nghi lễ.
Chuẩn bị mâm cúng
Mâm cúng giữa năm thường bao gồm các thành phần sau:
- Hương: Dùng để thắp, tạo khói thơm, giúp linh hồn dễ dàng tìm về.
- Hoa: Thường dùng hoa sen, hoa cúc, hoa lay ơn… tượng trưng cho sự thanh tịnh, tinh khiết.
- Nước: Dùng để uống, tượng trưng cho sự thanh khiết, tẩy rửa.
- Trái cây: Thường dùng các loại trái cây theo mùa, tượng trưng cho sự tươi mới, sinh sôi.
- Bánh: Các loại bánh như đã nêu ở trên, tượng trưng cho sự no đủ, ấm no.
- Mặn: Gà luộc, heo quay, cá kho… tượng trưng cho sự sung túc, đầy đủ.
- Rượu: Dùng để uống, tượng trưng cho sự thịnh vượng, may mắn.
Cách sắp xếp mâm cúng
Mâm cúng cần được sắp xếp một cách cẩn thận, trang nghiêm. Thường thì:
- Hương được đặt ở giữa, phía trước.
- Hoa được đặt hai bên hương.
- Nước được đặt phía trước hương.
- Trái cây được đặt ở hai bên.
- Bánh được đặt ở giữa, phía sau hương.
- Mặn được đặt ở hai bên.
- Rượu được đặt ở phía sau cùng.
Cúng vái
Sau khi chuẩn bị xong mâm cúng, gia chủ sẽ thắp hương, đọc văn khấn, vái lạy tổ tiên. Văn khấn thường bao gồm các phần:
- Lời thỉnh: Thỉnh mời tổ tiên về dự lễ.
- Lời tạ: Tạ ơn tổ tiên đã phù hộ, che chở cho gia đình.
- Lời cầu: Cầu mong tổ tiên phù hộ, che chở cho gia đình trong nửa năm còn lại.
- Lời hứa: Hứa sẽ tiếp tục chăm sóc, thờ cúng tổ tiên.
Những điều cần lưu ý khi cúng giữa năm
Tôn trọng phong tục
Có thể bạn quan tâm: Bánh Cúng 100 Ngày: Nghi Lễ Cúng Giỗ Và Những Điều Cần Biết
Mỗi vùng miền, mỗi gia đình đều có những phong tục riêng biệt. Vì vậy, khi cúng giữa năm, cần tôn trọng phong tục của gia đình, của vùng miền. Không nên thay đổi, cải biến phong tục một cách tùy tiện.
Chuẩn bị chu đáo
Mâm cúng cần được chuẩn bị một cách chu đáo, cẩn thận. Các món ăn cần được nấu chín, sạch sẽ. Bánh cần được làm từ những nguyên liệu tươi ngon, đảm bảo chất lượng.
Tâm thành
Điều quan trọng nhất khi cúng giữa năm là tâm thành. Dù mâm cúng có đơn giản hay cầu kỳ, miễn là con cháu có lòng thành kính với tổ tiên thì tổ tiên sẽ cảm nhận được.
Không lãng phí
Việc cúng giữa năm không nên quá xa hoa, lãng phí. Mâm cúng cần đủ đầy, trang trọng nhưng không nên quá cầu kỳ, tốn kém. Điều quan trọng là tấm lòng, là sự thành kính.
Cúng xong, chia sẻ
Sau khi cúng xong, các món ăn trên mâm cúng thường được chia sẻ cho mọi người trong gia đình, cho hàng xóm, cho người nghèo. Đây là một nét đẹp trong văn hóa cúng giữa năm, thể hiện tinh thần tương thân tương ái, chia sẻ.
Cách làm các loại bánh cúng giữa năm
Bánh chưng
Nguyên liệu:
- Gạo nếp: 1kg
- Đậu xanh: 300g
- Thịt heo: 500g
- Lá dong: 20 lá
- Dây lạt: 1 cuộn
Cách làm:
- Ngâm gạo nếp: Gạo nếp ngâm nước 6-8 tiếng, vo sạch, để ráo.
- Ngâm đậu xanh: Đậu xanh ngâm nước 4-6 tiếng, đãi sạch vỏ, hấp chín, giã nhuyễn.
- Thịt heo: Thịt heo rửa sạch, thái miếng vừa ăn, ướp với hành, tiêu, muối.
- Gói bánh: Lá dong rửa sạch, lau khô. Xếp lá dong thành hình vuông, cho gạo nếp vào, tiếp đến là đậu xanh, thịt heo, rồi phủ lên một lớp gạo nếp nữa. Gói bánh lại, dùng dây lạt buộc chắc.
- Luộc bánh: Cho bánh vào nồi lớn, đổ nước ngập bánh, luộc 8-10 tiếng. Thỉnh thoảng thêm nước nóng.
Bánh tét
Nguyên liệu:
- Gạo nếp: 1kg
- Đậu xanh: 300g
- Thịt heo: 500g
- Lá chuối: 20 lá
- Dây lạt: 1 cuộn
Cách làm:
- Ngâm gạo nếp và đậu xanh: Tương tự như bánh chưng.
- Thịt heo: Tương tự như bánh chưng.
- Gói bánh: Lá chuối rửa sạch, lau khô. Xếp lá chuối thành hình chữ nhật, cho gạo nếp vào, tiếp đến là đậu xanh, thịt heo, rồi phủ lên một lớp gạo nếp nữa. Cuộn bánh lại, dùng dây lạt buộc chắc.
- Luộc bánh: Tương tự như bánh chưng.
Bánh ít
Nguyên liệu:
- Bột nếp: 500g
- Đậu xanh: 200g
- Đường: 100g
- Dừa nạo: 100g
Cách làm:
- Làm nhân: Đậu xanh ngâm nước 4-6 tiếng, đãi sạch vỏ, hấp chín, giã nhuyễn, trộn với đường.
- Làm vỏ: Bột nếp trộn với nước ấm, nhào đều, chia thành từng viên nhỏ.
- Gói bánh: Vo viên bột thành hình tròn, ấn dẹp, cho nhân vào giữa, vo tròn lại.
- Hấp bánh: Cho bánh vào xửng hấp 15-20 phút.
Bánh ú tro
Nguyên liệu:
- Gạo nếp: 500g
- Tro bếp: 100g
- Đường: 100g
- Dừa nạo: 100g
Cách làm:
- Ngâm gạo nếp: Gạo nếp ngâm với tro bếp 6-8 tiếng, vo sạch, để ráo.
- Làm nhân: Dừa nạo trộn với đường.
- Gói bánh: Lá chuối rửa sạch, lau khô. Xếp lá chuối thành hình vuông, cho gạo nếp vào, tiếp đến là nhân dừa, rồi phủ lên một lớp gạo nếp nữa. Gói bánh lại, dùng dây lạt buộc chắc.
- Luộc bánh: Cho bánh vào nồi lớn, đổ nước ngập bánh, luộc 6-8 tiếng.
Bánh in
Có thể bạn quan tâm: Bánh Có Phải Linh Vật Khi Cúng Tế? Tìm Hiểu Vai Trò Và Ý Nghĩa Của Bánh Trong Nghi Lễ Truyền Thống
Nguyên liệu:
- Bột gạo nếp: 500g
- Đường: 200g
- Bột màu thực phẩm: 10g
- Dầu ăn: 50g
Cách làm:
- Trộn bột: Bột gạo nếp trộn với đường, bột màu, dầu ăn, nhào đều.
- Ép khuôn: Cho bột vào khuôn, ép chặt.
- Hấp bánh: Cho bánh vào xửng hấp 10-15 phút.
Bánh mì
Nguyên liệu:
- Bột mì: 500g
- Men nở: 10g
- Đường: 50g
- Muối: 10g
- Dầu ăn: 50g
- Nước: 300ml
Cách làm:
- Nhào bột: Trộn bột mì, men nở, đường, muối, dầu ăn, nước, nhào đều.
- Ủ bột: Ủ bột 1-2 tiếng cho bột nở.
- Tạo hình: Chia bột thành từng viên nhỏ, tạo hình bánh mì.
- Nướng bánh: Nướng bánh ở nhiệt độ 180 độ C trong 20-30 phút.
Những câu hỏi thường gặp về bánh cúng giữa năm
Cúng giữa năm có cần thiết không?
Cúng giữa năm là một phong tục truyền thống, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. Tuy nhiên, việc có cúng hay không còn tùy thuộc vào quan niệm, điều kiện của mỗi gia đình. Điều quan trọng là tấm lòng, là sự thành kính.
Cúng giữa năm có cần làm bánh không?
Bánh là một phần không thể thiếu trong mâm cúng giữa năm. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện, phong tục của từng gia đình mà có thể làm bánh hoặc không. Điều quan trọng là tấm lòng, là sự thành kính.
Cúng giữa năm có cần cúng mặn không?
Mâm cúng giữa năm thường bao gồm cả mặn và chay. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện, phong tục của từng gia đình mà có thể cúng mặn hoặc cúng chay. Điều quan trọng là tấm lòng, là sự thành kính.
Cúng giữa năm có cần cúng vào ngày Rằm tháng Bảy không?
Thời gian cúng giữa năm thường được chọn vào ngày Rằm tháng Bảy âm lịch. Tuy nhiên, tùy theo phong tục của từng vùng miền, gia đình có thể chọn cúng vào các ngày khác trong tháng Bảy.
Cúng giữa năm có cần cúng vào buổi sáng hay buổi chiều?
Thời gian cúng giữa năm thường được chọn vào buổi sáng hoặc buổi chiều. Tuy nhiên, tùy theo phong tục của từng vùng miền, gia đình có thể chọn cúng vào thời gian phù hợp.
Kết luận
Bánh cúng giữa năm không chỉ là một phần của nghi lễ mà còn là biểu tượng cho lòng hiếu thảo, cho sự sum vầy, đoàn tụ. Việc chuẩn bị mâm cúng, làm bánh, dọn dẹp nhà cửa… đều là những hoạt động mang tính chất gắn kết, giúp các thành viên trong gia đình hiểu nhau hơn, yêu thương nhau hơn. Dù cho cuộc sống có bận rộn đến đâu, thì những dịp lễ như cúng giữa năm vẫn là thời điểm quý giá để con người dành thời gian cho gia đình, cho những giá trị tinh thần. Và chuaphatanlongthanh.com tin rằng, chỉ cần có lòng thành kính, dù mâm cúng có đơn giản hay cầu kỳ, tổ tiên cũng sẽ cảm nhận được tấm lòng của con cháu.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 4, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
